წმიდა იოანე ოქროპირის სასულიერო ტექსტები X-XI საუკუნეში ქართულ ენაზე წმიდა ეფთვიმე მთაწმინდელმა თარ­გმნა. XVIII საუკუნის მიწურულს კი, მათგან ასი სწავლა წმიდა გაბრიელ მცირემ ერთ წიგნად შეკრა და კრებულს „ოქროს წყაროჲ“ უწოდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ეს კრებული ქართული სასულიერო ლიტერატურის ოქროს ფონდს წარმოადგენს, მისი ფუნდამენტური, აკადემიური კვლევა არ იყო ჩატარებული. ამ ციფრული გამოცემით გთავაზობთ „ოქროს წყაროჲს“ აკადემიურად დადგენილ ტექსტს.

„ოქროს წყაროჲს“ ტექსტი დადგენილია მეცნიერულ–ტექსტოლოგიური კვლევებისა და ხელნაწერი ნუსხების ურთიერთშედარების საფუძველზე. ამასთანავე, გაბრიელ მცირისეული ტექსტი შედარებულია მის პირველწყაროს – ეფთვიმე ათონელისეულ X-XI საუკუნეების ქართულ თარგმანს.  ტექსტში გახსნილია ქარაგმები, გამართულია პუნქტუაცია. ბიბლიიდან მოტანილი ციტატები წმიდა წერილის გიორგი მთაწმიდლისეულ რედაქციასაა შედარებული. თუ ციტატა ზუსტად ემთხვევა პირველწყაროს, მითითებისთვის მრგვალი ფრჩხილებია გამოყენებული; თუ მხოლოდ აზრობრივად – კვადრატული.

2024 წელს დაისტამბა წიგნი: „წმინდა გაბრიელ მცირის შედგენილი კრებულის „ოქროს წყაროჲ“ აკადემიური გამოცემა“, რომელიც გამოსაცემად გიორგი კალანდაძემ მოამზადა. მის სქოლიოებში წარმოჩენილია ხელნაწერთა განსხვავებები, ტექსტის პირველწყაროსთან მიმართება, განმარტებულია დღევანდელი მკითხველისათვის ძნელად გასაგები სიტყვები.

„ოქროს წყაროჲს“ ამ აკადემიურ გამოცემაში ასევე განხილულია სხვა არაერთი მეცნიერულად გამოკვლეული საკითხი, რომელიც ხსენებულ ნაშრომს უკავშირდება. მონოგრაფიას ასევე ერთვის კვლევებით მიღებული შედეგების ინგლისური თარგმანი, რაც ხელს შეუწყობს ქართული მეცნიერების საზღვარგარეთ პოპულარიზებასა და საერთაშორისო არენაზე ღირსეული ადგილის დამკვიდრებას.

სწავლა 1

წმიდათა წერილთა ჴელად  მიღებისათვის

საყვარელო, იკითხვიდე რა სამღთოთა სიტყვათა, პირველად ევედრე ღმერთსა, რათა განგიხვნეს შენ თუალნი  გულისანი არა მხოლოდ კითხვად წერილისა, არამედ ყოფადცა, რათა არა ცუდად წმიდათა ცხოვრებასა და სიტყვათა აღმოიკითხვიდე. ხოლო ოდეს იკითხვიდე, წადიერად ყოვლითა გულითა და მრავლითა გულსმოდგინებითა აღმოიკითხენ სამღთონი სიტ­ყვანი და ნუ ისწრაფი ფურცელთა გადმოქცევად, არამედ ორგზის და სამ­გზის აღმოიკითხე და უმრავლესცა, რათა გულისჴმა ჰყო ძალი მისი. ოდეს გენებოს კითხვა , ანუ სმენა, ევედრე ღმერთსა ესრეთ მეტყველმან:

„უფალო იესო ქრისტე, განმიხვენ მე თუალნი გულისა ჩემისანი სმენად სიტყვათა შენთა და გულისჴმისყოფად მისა და ყოფად ნებისა შენისა, რამეთუ მწირ ვარ მე ქვეყანასა ზედა, ნუ დაფარავ ჩემგან მცნებათა შენთა, არამედ განახვენ თუალნი ჩემნი, რათა ვხედვიდე საკვირველებასა სჯულისა შენისასა. მაუწყენ  მე, უფალო, დაფარულნი საიდუმლოსა სიბრძნისა შენისანი, რამეთუ შენდა მომართ არს სასოება ჩემი, ღმერთო ჩემო, რათა განმინათლო გონება ჩემი და საცნობელნი წმიდისა მეცნიერებისა  შენისანი, არა ოდენ აღმოკითხვად წერილისა, არამედ  ყოფადცა მისა, რათა არა დასასჯელად თავისა თვისისა  წმიდათა ცხოვრებასა და სიტყვათა აღმოვიკითხვიდე, არამედ განახლებად და განსანათლებელად სიწმიდით და  საცხოვრებელად  სულისა და სამკვიდრებელად საუკუნოსა სუფევისა. რამეთუ შენ ხარ განმანათლებელი მდებარეთა ბნელსა შინა და შენ მიერ არს ყოველივე მოცემა კეთილი და ყოველი ნიჭი სრული და შენდა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!“

სწავლა 2. თავი ა [1]

ეკკლესიასა შინა კრძალულებისათვის

აქა ეკკლესიად რა შემოვალთ , ცად შევალთ, საყვარელნო. არა  ადგილითა ვიტყვი, არამედ ძალითა და გონებითა, რამეთუ შესაძლებელ არს ქვეყანასა ზედა ყოფნითა  ცათა შინა ყოფაჲ და მათთა  სიკეთეთა განცდაჲ.

აწ უკუჱ ქვეყანისასა ცათა შინა ნუ ვინ შემოიღებს. ნუცა ვინ აქა, ეკ­კლესიად მდგომარენი , სოფლისასა ზრუნავს  და სახლისა თვისისასა. რამეთუ მუნ რაჟამს მიხვიდეთ თანაგაძსთ, რათა აქაით  მიღებულსა სარგებელსა იტყოდეთ და არა მუნ ქმნილთა საქმეთა აქა ეკკლესიასა შინა ახსენებდეთ , რამეთუ ამისთვის შემოვალთ წმიდასა ამას ადგილსა, რათა განვიბანნეთ ბიწნი ცოდვათანი. უკეთუ კულა აქა  მასვე ბილწებასა შინა ვართ, უმჯობეს არს ყოვლადვე  არა შემოსლვაჲ  აქა.

ნუმცა ვინ უკუჱ ეკკლესიასა შინა სოფლისასა ზრუნავს , არამედ უფროსად სოფელსა შინა ეკკლესიისასა იხსენებდეთ . უფროს ყოვლისა ესე იყავნ პატიოსან, რამეთუ ესე სულისა არს, ხოლო იგი – ჴორცთა. და უფროსად აქა თქმულნი სიტყვანი სამღთონი სულთაცა  და ჴორცთაცა სარგებელ არიან. ამისთვის ჯერ არს, რათა ესე იყოს საქმედ ჩვენდა შინაგანად , ხოლო სხუა იგი ყოველი – გარეწარად. რამეთუ ესე ამასცა ცხოვრებასა სარგებელ არს და მერმესაცა, ხოლო ვნებანი აქაცა მავნებელ არიან და მუნცა. რამეთუ სახლი ესე ეკკლესია სამკვიდრებელ უფლისა არს , რომელი არათუ საუკუნესა ოდენ გვასწავებს, არამედ საწუთოსაცა, თუ ვითარ ვიყოფოდეთ და რაჲცა გარე წყლულება მოგვეახლოს, აქა ეკკლესიისაგან განვიკურნებოდეთ .

უკეთუ კულა სულისა წმიდისა სიტყვათა არა ვისმენდეთ, არათუ ოდენ ვერ განვიკურნეთ წყლულებათა ჩვენთაგან, არამედ სხუაცა მოვიღოთ. ამისთვის, გევედრები, ძმანო, ვისმენდეთ სიტყვათა  წიგნთასა მოს­წრაფებით, რომელი მადლითა ღმრთისათა ყოველსავე გამოგვიცხადებს, და ძალგვიძს, უკეთუ გვენებოს, მცირედითა შრომითა ცნობად ძალსა მათსა  და პოვნად სამღთოსა გულისჴმისყოფასა. რამეთუ  ამისთვის მცირე მცირედ  გითხრობ თქვენ, რათა შეუძლოთ ადვილად სწავლად ყოველსავე და არა დაგავიწყდებოდეს.

გვეშინოდენ უკუჱ, ნუმცა ვიქმნებით თანამდებ ჴმისა მის, რომელი იტყვის: „უკეთუმცა არა მოვედ და ვეტყოდი მათ, ცოდვამცა არა აქუნდა”(იო. 15,22). რაჲ  არს სარგებელი სმენისა, უკეთუ წარხვიდეთ და ვითარმცა არა გასმიოდა ? ესრეთ არარაჲ იცოდეთ.

მოგვეცით უკუჱ ქვეყანა კეთილი, გულნი თქვენნი სათესველად , რათა ჩვენ გულსმოდგინე ვიქმნნეთ თესვად. და რომელსა ეკალნი ჰქონან, აღატყინენ მათ შორის ცეცხლი იგი სულისა. რომელი გულფიცხელ  და წინააღ­მდგომ იყოს, განასუქენ  იგი და ლბილ ჰყავნ მითვე ცეცხლითა. რომელი გზასა ზედა არს და ყოველთა მიერ ვნებათა დაითრგუნვის, უშინაგანესა ადგილსა შევედინ და ნუ არს ყოველთა მიერ წარტაცებულ , რათა ყანანი თქვენნი შვებულ იყვნენ. და უკეთუ ესრეთ ვისწრაფდეთ, დაღათუ  მეყსა შინა არა, არამედ მცირედ მცირედ, ყოველთა ვნებათაგან განვთავისუფლდეთ.

ვეკრძალნეთ უკუჱ, რათა არა ჩვენთვისცა ითქვას, ვითარმედ: „ასპიტისა ყრუსანი არიან ყურნი მათნი”[ფს 57,4]. და ვითარ არა უარეს არს მხეცთა და პირუტყვთასა, რომელი სიტყვათა ღმრთისათა არა ისმენდეს? და უკეთუ კაცი იგი არს, რომელი სათნო ეყოფოდეს ღმერთსა. ხოლო რომელი ყოვლადვე  სათნოყოფისა მისისა სიტყვასა არა ისმენდეს, რაჲთა  განყოფილ არს მხეცთაგან?

იხილე უკუჱ, ვითარ ბოროტ არს, რომელ ქრისტეს ჰნებავს, რათამცა კაცთაგან ანგელოსად შეგვცვალნეს და ჩვენ კაცთაგან მხეცად შევიცვალებით, რამეთუ მუცლისა მონა  და ვეცხლისმოყვარებისა  მიერ უფლება და მრისხანება და სიძულილი, ესე ყოველი არა კაცისა არს, არამედ მხეცისა და უარესიცა არს მხეცთასა, რამეთუ მათ აქვს  თვითოეულსა სხუა და სხუაჲ ვნება, და იგიცა ბუნებით. ხოლო რაჟამს კაცმან გონება თვისი  წარიწყმიდოს და მოქალაქობისაგან სამღთოსა განვარდეს, არღარა ერთსა, არამედ ყოველთა ვნებათა ერევის და არა ერთსა მხეცსა მიემსგავსების, არამედ ყოველთა უბოროტეს იქმნების და არღარა აქვს წყალობაჲ, რამეთუ ნებსით შევიდა ბოროტსა.

გარნა ამასცა ერსა ზედა ნურარაჲ სმენილ არს ესევითარი, რამეთუ გუწადს თქვენთვის უმჯობესი და ამისთვის უმჯობესად  განგაკრძალებთ, რათა ყოველნი მივიწივნეთ თავსა სათნოებათასა, და მივემთხვივნეთ  კეთილთა მათ საუკუნეთა მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 3

ეკკლესიასა შინა დუმილისათვის

ეკკლესია უკუჱ, საყვარელნო, საყოფელი ზეცისა ადგილისა არს ქადაგებითა და ლოცვითა. ხოლო აწ ეკკლესია არარაჲსა უმჯობეს უბანსა და სახლსა სავაჭროსა არს, რამეთუ შეკრბებიან დედანი ეკკლესიად, შემკობილნი, რათა შეაცთუნონ უგუნურნი. უკეთუ ვინ ინებოს მითხრობად სიტყვისა, ვგონებცა  თუ არა აქუს სხვა ადგილი მოპოვნებად თვინიერ ეკ­კლესიისა. ხოლო უკეთუ ვინ ინებოს ვაჭრობისა ყოფად, ჰყოფენ ეკკლესიასა შინა. დაღათუ ვის უნდეს ლალვად , ანუ განგებად სახლთა მეტყველებისა, ანუ სამხედროსა წესისა სმენად, ანუ სასჯელი, ანუ ვითარნი  რაჲ სამკურნალო, ამას ყოველსავე ეკკლესიასა შინა ჰყოფენ. ვინაცა მარადღე ვიურვი  ამის ყოვლისათვის და მწუხარე ვიქმნები, რათამცა ვიქმენ მომპოვნებელ კეთილისა ეკკლესიასა შინა.

არამედ ესრეთ გპოვნენ თქვენ – საქენჯნელად და საცოდველად მოხვალთ მეტყველებად ეკკლესიასა შინა და არა ცოდვათა სინანულად. და ამას იტყვი: „ვერ გულისჴმა ვჰყოფ, რაჲ ითქმიან სიტყვანი, ანუ რაჲსათვის იკითხებიანო.“ შენ მეტყველებ ეკკლესიასა შინა და არა დასდგები შიშით და ამისთვის ვერ გულისჴმა ჰყოფ.

იხილე, ვითარ საჭურისი იგი, გზასა ზედა მყოფი, იკითხვიდა წიგნსა. და შენ, შორის მოძღვართა მდგომარე, მიზეზ ჰყოფ მეტყველი უმეცრებასა და უგულისჴმოებასა.

ამისთვის ევედრე უფალსა, რათა გულისჴმა ჰყო მცნებანი მისნი. ხოლო შენ გიხმს დუმილი ეკკლესიასა შინა, რათა მიითვალოს ღმერთმან დუმილი შენი და მყუდროება. უკეთუ არა ძალგიძს დუმილად, განვედ ეკკლესიით, რათა არა ექმნე სხუათა საწერტელ . რამეთუ ერთი ოდენ ჯერ არს ეკ­კლესიასა შინა გალობა და ლოცვაჲ ჟამსა ეკკლესიად შეკრებისასა და არა ჴმიანობად და ურთიერთას ზრახვად, არამედ დუმილით სმენად საკითხავისა, რამეთუ თვით ეპისკოპოსიცა სდუმს და მხოლოდ მგალობელნი გალობენ. რად უკუჱ ჭეშმარიტებასა უტევებთ და აჩრდილსა და სიზმარსა სდევთ?

ვინაცა, გლოცავ და გევედრები, საყვარელნო, მტერისა საქმეთაგან განთავისუფლდით და იხსენით საბრხეთაგან მისთა და ანგაჰრებისა წილ შეიყვარეთ მოწყალება, ხოლო სიძულილისა წილ ძმათმოყვარება , რათა ესრეთ მყოფთა აწინდელიცა კეთილი და ყოფადიცა დაიმკვიდრნეთ ქრისტე იესოს მიერ უფლისა ჩვენისა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 4

ეკკლესიასა შინა ლოცვისათვის

საყვარელნო, მე გეტყვი თქვენ ამისთვის დღითი დღედ, რათა შეკრბებოდეთ  წმიდასა ეკკლესიასა შინა ლოცვად და სმენად სამღთოთა სიტყვათა და მე გაუწყებ თქვენ ნებასა ღმრთისასა, რომლისა მყოფელნი სცხონდეთ.

ხოლო უკეთუ ვინ წიგნსა სამეფოსა, ანუ სამთავროსა მოიღებდეს ჴელ ქვეშეთა მისთა მოქალაქეთა და იგინი არა გამოეძიებენ ცხოვრებასა მომღებელისასა, თუ მდიდარი არს ანუ გლახაკი, მართალი ანუ ცოდვილი, არამედ აღმოიკითხვის რა იგი, ყოველნი ისმენენ კეთილად; უკეთუმცა ვერა ისმინოს რაჲმე ვინმე, მსმენელსა ჰკითხავნ.

ხოლო უკეთუ ქვეყნისა მთავრისა ესევითარი შიში არს თქვენ ზედა, რაოდენ უფროს აქა, ეკკლესიასა შინა? თვინიერ ცილობისა ჯერ არს სმენად თქვენდა, სადა შემოქმედისა ცათასა ძალსა გაზრახებთ  ჩვენ ცოდვილნი. ვინაცა, გლოცავ თქვენ, მოსრულთა აქა! ასწავებდით მცონართაცა მოსლვად ეკკლესიასა, რამეთუ თქვენ გემო იხილეთ მოძღვრებისა  სიტკბოებისა და მათ არასადა. ხოლო რომელიცა მცონარსა შიშად ღმრთისა მოიყვანებდეს, მიიღოს მრავალი სასყიდელი ღმრთისაგან.

ხოლო ესენი უკუჱ აღმოვსთქვენ და კვალად ლოცვისათვისცა გასწავლნე, ამის მიერ  სათნოებანიცა აღსრულდებიან. უკეთუმცა გულისაგან მდაბლისა და უმანკოჲსა შეიწირვოდეს ლოცვაჲ, ვითარცა საკმეველი ღმრთისა მიმართ აღვალს, რომლისათვის სთქუა წინასწარმეტყველმანცა: „წარემართენ ლოცვა ჩემი, ვითარცა საკმეველი შენ წინაშე“(ფს. 140,2). ხოლო, ვითარცა საკმეველი არს სუნნელი, ოდეს დაისხნეს ცეცხლსა ზედა, ეგრეთვე ლოცვაჲ, ოდეს აღტყინებულისაგან  გულისა იქმნებოდეს, შეიწირვის ღმრთისა მიმართ.

მოვედით უკუჱ, ძმანო საყვარელნო, და ისმინეთ სწავლა ესე ჩვენი, რომელი არს ცხოვრებად სულთა თქვენთა. უკეთუ ჰქმნნეთ და არა თანა­მდებ სასჯელისა იქმნეთ.

ხოლო რომელნი ამათ მოძღვრებათა არა ერჩდეთ , ვითარ იქმნეთ თქვენ ეგოდენთა გზათა მსლველ, რაოდენსაცა მოვიდა დედოფალი სამხრისა სმენად სიბრძნესა სოლომონისსა? ხოლო აქა, ეკკლესიასა შინა, უფროს სოლომონისსა არს და არა გზათა გრძელთა და შრომად; არცა გარემოს ზღვისა მოვლად, არცა მონაგებთა წარგებად, არცა სალმობათა ქვეშე პყრობად, რამეთუ ეკკლესია არს ყოველთა სადგურ და ყოველნი ისწრაფდით მისსა.

ხოლო უკეთუ ხარ მართალ, შევედ ეკკლესიად, რათა არა წარსწყმიდნე სიმართლე. უკეთუ ხარ ცოდვილ, მივედ ეკკლესიადვე, რათა სცხონდე. ხოლო მე არა თავით თვისით გაიძულებ თქვენ საქმედ და მოსლვად ეკკლესიად, რამეთუ ვარ ყოველთა  უცოდვილეს, არამედ რათა სწავლისა მსმენელთა იცხოვნნეთ სულნი თქვენნი.

ხოლო არამსმენელმან წმიდისა მოძღვრებისამან, ვითარ ვინ შეუძლოს წარმართებად სულისა თვისისა, რამეთუ „ნათელ“ ეწოდების სიტყვასა ღმრთისასა, და უფროს ხილულისა ნათლისა არს და ფრიად განანათლებს სულსა, რომლისათვის სთქუა წინასწარმეტყველმან ისაია, ვითარმედ: „ერმან მსხდომარემან ბნელსა შინა იხილა ნათელი დიდი”[ეს. 9,2]. ესე იგი არს მოძღვრება ჭეშმარიტი.

რაოდენნი უკუჱ მოხვიდოდეთ აქა ეკკლესიად, აიძულებდით სხუათაცა – არამომსლველთა, და ნუ ვინ იტყვით, ვითარმედ: უცოდველ ვართო. მოიგონე, ძმაო, წოდებულთათვის სამეუფოსა ზედა სერსა, რომელნი არა მივიდეს, რომელნიმე სთქუა: „უღლეული ჴართა ვიყიდე, სხუამან აგარაკი, და სხუამან ცოლი შევირთეო ”[ლკ. 14,18-20], და განრისხნაცა მხოლოდ მათ ზედა მეუფე, და თქვენ არა ძალგიძსთ ერთსა ჟამსა მიახლებად ღმრთისა, რამეთუ რაჲმე სიმსივნე  არს ეკკლესიასა შინა სმენისაგან გალობისა. და მაშინ წარხვალთ საქმედ. უკეთუმცა  იქმნეთ მოსარგებლე, ანუ მარა­დღე განმყოფელ ვეცხლისა, გინა რვალისა, ანუ ღვინისა, ესრეთ არა თვით მიხვალთაა, არა მიწოდებულნი?!

ხოლო აქა ეკკლესიასა შინა ჟამ ყოველ სიტყვანი ღმრთისანი განიცემიან, უმჯობეს ოქროჲსა და უძვირფასეს ქვისა მრავალსასყიდლისა და უტკბილეს თაფლისა. ხოლო თქვენ ამათ მოაკლდებით, ვინათგან არა მოხვალთ მარადის ეკკლესიად მცონარებისა თქვენისათვის, გიზრახავ ამას ძვირსა და გაბრალებ.

და რაჟამს მოხვალთ ეკკლესიად უკრძალველად, მოხვალთ და თვით ნებსით დააკლდებით სულიერსა ამას სწავლასა, რომლისა მიერ იქმნების კეთილი ცხოვრება, სიხარული საუკუნო და დიდება  გამოუთქმელი და ცხოვნება სულისა, რომელსა ღირსმცა ვართ მიმთხვევად ყოველნი მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 5. თავი ბ [2]

ლოცვისათვის

ყოველთა უკუჱ უწყოდეთ, საყვარელნო, რამეთუ დასაბამი ყოვლისა კეთილისა ლოცვა არს, ცხოვრება და ცხოვრებისა შუამდგომელი. სახმარ არს ჩემდა, რაოდენ შეუძლო, ვიტყოდე ლოცვისათვის, რათა გასწავო ლოცვათა შინა ცხოვრებულთა. და რომელნი ჰგიეთ საქმეთა შინა ღმრთისათა მარადის, უმოსწრაფეს გაქუნდესთ  თქვენ სიტყვა ესე.

ხოლო რომელნი მყოფ არიან დახსნილობათა შინა, დაუტეობენ სულსა უნაყოფოსა და ჰსცნან გარდასრულთა ჟამთა ამაოებაჲ და არა დააკლონ თავნი თვისნი ცხოვრებასა შემდგომთა ჟამთა.

ხოლო აწ მნებავს თქმად დიდი ესე სარგებელი ლოცვისათვის, რამეთუ ყოველი, რომელი ილოცვიდეს, ღმრთისა თანა მზრახველობს. ხოლო თუ ვითარ არს კაცად მყოფისა ღმრთისა თანა ზრახვაჲ, ყოველთა უწყით და არა ძალმიძს პატივისა მის გამოთქმად, რამეთუ ესე პატივი ლოცვისა და დიდად შვენიერებაჲ ანგელოსთაცა აღემატების, რომელი უფროს მათ უწყიან. რამეთუ ერთი დიდებული წინასწარმეტყველი მოგვითხრობს მათთვის, რომელნი შიშით ლოცვასა შესწირვენ ღმრთისა , დამფარველნი პირთა და ფერჴთა თვისთა მრავლითა კრძალულებითა, რომელთა არა ძალუძსთ დადუმებად მრავლისათვის შიშისა [ეს. 6,2-3]. ხოლო შემდგომი ყოველი ბუნება, ცხოვრება, სიბრძნე, მეცნიერება და სხუა ყოველივე, რომელი უკეთუ ვინ  სთქუას.

ხოლო ლოცვა საზოგადო საქმე არს ანგელოსთა და კაცთა. არარაჲ არს განყოფილ შორის ორთა ბუნებისა ლოცვათა შინა, რამეთუ საიდუმლოდ შეირაცხების  მათდა მიმართ და მსწრაფლ ცხოვრებასა მათსა  მიეახლების მლოცველი პატივითა და აზნაურებითა და მეცნიერებისა ცხოვრებითა თვისითა.

ამისთვის გევედრები, ძმანო, ყოველსა შინა ადგილთა და ჟამთა ვის­წრაფოთ ღმრთისა მიმართ ლოცვაჲ, რამეთუ რაჲმე იყოს უბრწყინვალეს მზრახველთა ღმრთისათა და მვედრებელთა? რაჲმე უმართლეს, რაჲმე უბრძნეს და რაჲმეღა ჯერ არს თქმად თანამზრახველთა ღმრთისათა, რომელნი მარადის მისთანა არიან ლოცვისა მიერ და  მისთანავე იდიდებიან საუკუნოდ, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 6

ლოცვისათვისვე ყოველსა ადგილსა

საყვარელნო, ლოცვისათვის ნუ ვეძიებთ ადგილსა სავედრებელსა, ნუცა მრავლის მეტყველებასა ლოცვასა შინა და გრძელთა სიტყვათა, არამედ, ვითარცა ქანანელი იტყოდა: „შემიწყალე მე, უფალო, რამეთუ ასული ჩემი ბოროტად ეშმაკეულ არს”(მთ. 15,22). ეგრეთვე შენცა იტყოდე: „უფალო, შემიწყალე მე, რამეთუ სული ჩემი ბოროტად იგვემების ეშმაკისაგან”.

დაღაცათუ მცირე არიან ესე სიტყვანი, არამედ უფროს კაცთმოყვარებანი ღმრთისანი. სადაცა არს წყალობა ღმრთისა, მუნ ყოველი კეთილი, და სადაცა იყო, ძმაო, ესრეთ  იტყოდე: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი”.

უკეთუმცა არა აღძრნე ბაგენი, არამედ გონებითა გულსა შინა ესრეთ ღაღად ჰყავ, რამეთუ მდუმრიად  თქმულიცა ლოცვანი ისმინის ღმერთმან. ხოლო შენ თვით ტაძარი ხარ ღმრთისა ცხოველისა [1 კორ. 3,16; 6,19; 2 კორ. 6,16]. რად ეძიებ ადგილსა ლოცვისასა, რამეთუ ღმერთი ყოველგან არს?

იხილე, ვითარ მოსე ივლტოდა ეგვიპტით პირისაგან ჶარაოსა: ზღვა იყო პირით კერძო და ჶარაო ზურგით და შორის მოსე, და დიდი იწროება იყო მისა. არა იყო მისაყრდნობელ მისა ვედრებად ღმრთისა . და ჰრქუა მოსეს ღმერთმან: „რაჲსა ღაღადებ ჩემდამო?”[გამ. 14,15]

ხოლო ეგრეთვე სამნი ყრმანიცა შეთხეულნი სახმილსა შინა ილოცვიდეს და ლოცვამან მათმან დაშრიტა ალი ცეცხლისა, და საკრველნი მათნი დაჰხსნნა, და ცხოველნი გამოიყვანნა იგინი და დიდებულად გამოაჩინნა ძალმან ლოცვისამან [დან. 3,21-26].

ხოლო ეგრეთვე იობ სკორესა ზედა  ილოცვიდა და ღმერთი მოწყალე ჰყო [იობ. 2,8]. უკეთუ შენზედაცა მოვიდეს, ძმაო, განსაცდელი, შენ  ღმრთისა მიმართ მიივლტოდე ლოცვითა და ევედრებოდე, რათა გიხსნას შენ, რამეთუ ღმერთი ყოველგან არს და მახლობელ შენსა, რამეთუ ვიდრეღა შენ იტყოდე გულითა წმიდითა, გრქუას: „აჰა, ესერა მე შენთანა ვარ”[მთ. 28,20]. და არღარა აღგესრულებინოს ლოცვაჲ, მან მოგცეს შენ ლხინება და ცხოვრება საუკუნო, რამეთუ მისა ჰშვენის ლოცვა და თაყვანისცემა აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 7

ლოცვად აღდგომისათვის

მიიღე ფარი სიმტკიცისა, ჵ, ძმაო, საყვარელო, ესე იგი არს წმიდანი ლოცვანი და მით შეზღუდვილ იქმენ. აღსდეგ ძილისაგან და იხადე მახვილი ესე ლოცვისა და დასდეგ მტკიცედ ძალისაებრ შენისა და ევედრე ღმერთსა სურვილით, ყოვლითა სულითა შენითა და შეგეწიოს შენ ღმერთი მოს­წრაფედ, და მოგცეს შენ ძალი და ძლიერება ძლევად უხილავისა მტრისა შენ ზედა კადნიერისა.

რამეთუ არა მისთვის არს, ძმანო, ღამე ქმნილი , რათა მარადის გვეძინოს და უქმად ვიყვნეთ, არამედ ჯერ არს განყოფად ღამე, რომელნიმე უკუჱ საქმედ, ხოლო რომელნიმე განსვენებად. იხილეთ უკუჱ, ვითარ აღსდგებიან ჴელთმოქმედნი შუა ღამესა, მხუნელნი და ვაჭარნი.

ამისთვის გევედრები თქვენცა, ყოველნი აღსდგებოდეთ კაცად კაცადი ღამე და პირველ ყოველთა საქმეთა ჰყოფდეთ ლოცვასა ღმრთისა მიმართ, რათა მოწყალება თვისი მოგანიჭოს თქვენ. და ოდეს დასწვებოდეთ ძილად, ნუ უტევებთ ნუცა ერთსა ღამესა, რომელ არა თაყვანის სცემდეთ ღმერთსა. არამედ რაოდენი უკუჱ ძალგედვასთ ძალისაებრ თქვენისა, ჰყავთ თაყვანისცემაჲ, რამეთუ ლოცვითა და თაყვანისცემითა სძლევს კაცი ძალსა ეშმაკისასა და ლოცვისა მიერ იხსნები ცოდვათაგან , რომელი ჰსცოდე მას დღესა.

რამეთუ ღამით გონებაცა შენი უმსუბუქეს არს და მიახლებულ ღმრთისა მიმართ და ძალუძს შენი სინანულად მოქცევაჲ. ლოცვასა ღამისასა და ღამეულთა ლოცვათა უფროს ისმენს ღმერთი, რამეთუ მაშინ სულიცა შენი უპატიოსნეს არს მყუდროებითა და გონება შენი დაწყნარებულ ვედრებად ღმრთისა.

ვინაცა , საყვარელო, აღსდეგ ღამე და მოიდრიკენ მუხლნი და შეუვრდი ღმერთსა მვედრებელი: „მოყოს ყური თვისი ღმერთმან და ისმინოს ვედრება შენი“[ფს. 87,2].

მოიხსენე უკუჱ დავით მეფისა, ვითარ იტყოდა: „შვიდგზის დღესა  შინა გაქებდე შენ, უფალო”[ფს. 118,164], და კვალად: „შუაღამე აღვსდეგი აღსაარებად შენდა განკითხვათათვის სიმართლეთა შენთასა. და დავშვერი  მე სულთქმითა ჩემითა, ღამე ყოველ ცრემლითა ჩემითა სარეცელი ჩემი დავალტე”(ფს.118,62); [ფს. 6,6].

გულისჴმა ვჰყოთ, ძმანო, უკეთუ მეფედ მყოფსა ესოდენი აქუნდა მწუხარება და ესრეთ ჰყოფდა ღამე ყოველ. ხოლო ჩვენ ვითარი პასუხი მივსცეთ ღმერთსა უდებებასა შინა მყოფთა? გევედრები თქვენ, ძმანო, აღვსდგეთ ვედრებად ღმრთისა ცოდვათათვის ჩვენთა და აღსაარებად მისა, რამეთუ ღამესა შინა არცა ცუდად მზუაობრობა აღსძრავს გონებასა და არცა ვის ეკდიმებინ  – რამეთუ არავინ გავნებს, არცა გქენჯნის.

იყავნ სახლი თქვენი, ვითარცა ეკკლესია ღამე ყოველ, ქმარნი ცოლთა თანა დადგინებულ ლოცვად, რამეთუ სთქუა უფალმან: „სადაცა არიან ორნი, გინა სამნი შეკრებულ სახელისა ჩემისათვის, მუნ ვარ მე შორის მათსა”[მთ. 18,20]. კეთილ არს ღმრთისა ნებისა ყოფაჲ. უკეთუ თქვენგანთა ვისთანამე შვილნიცა არიან , განაღვიძეთ იგინი ვედრებად ღმრთისა და ასწავეთ მათ, რათა ილოცვიდენ ღამე და დღე. რამეთუ არარაჲ არს ესრეთ კეთილი სახლეულისა, ვითარ ღამე და დღე ლოცვა და ხსენება ღმრთისა. ისმინეთ რაჲსა იტყვის წინასწარმეტყველი: „უკეთუმცა მოგიხსენო შენ სარეცელსა ზედა ჩემსა  და ცისკარსამცა გევედრებოდე შენ, უფალო”(ფს. 62,7).

ვისწრაფოთ უკუჱ, ძმანო, ღამე ყოველ, რათა განვიხსნნეთ  საკრველნი ცოდვათა ჩვენთანი ლოცვითა. გეტყვი თქვენ – აღსდეგით ღამე; უკეთუ არა შუაღამ, მაშა განთიად ევედრებოდეთ ღმერთსა. რამეთუ ღამე ორად განყოფილ არს – ჴორცთა განსვენებად და სულისა ცხოვნებად ლოცვისა მიერ.

აღსდეგ უკუჱ ღამე და ევედრე ღმერთსა, შეუვრდი სულთქმით დამბადებელსა შენსა ცოდვათა მოტევებისათვის და საუკუნოსა დიდებისა პოვნისათვის, რომლისა მიმთხვევად ღირსმცა ვართ ყოველნი მადლითა და კაცთმოყვარებითა  უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 8. თავი გ [3]

ეპისკოპოსთა პატივისათვის

დაემორჩილენით ეპისკოპოსთა და პატივს სცემდით მღუდელნი ეკ­კლესიისანი, რათა მათ თანა ზიარ იქმნნეთ მადლსა ღმრთისა მიერ. რამეთუ სასმენელსა  ჩემსა არს, რომლისათვის უღელი მოვიღე და პირისაგან კაცთასა არა მიცნობიეს, არამედ სული მიქადებს მე ესრეთ მეტყველი, ვითარმედ: „თვინიერ ეპისკოპოსისა არარაჲსა ყოფად“, რამეთუ სადაცა გამოჩნდეს ეპისკოპოსი, მუნ სიმრავლე კეთილთა იყოს, და სადაცა სახელ იდვას ქრისტე, მუნ კრებულნი ეკკლესიისანი შევლენ . ვითარცა, სადაცა მწყემსნი ცხოვართანი ვლენ, მუნ იგინი სძოვენ და მწყემსნი ჰსცვენ. ხოლო თვინიერ მწყემსისა ცხოვარნი წარიტაცებიან მხეცთა მიერ და თვინიერ მღუდელმთავრისა არცა ნათლისღება იქმნების, არცა სხუა საიდუმლოთაგანი.

ესე უკუჱ ღმრთისა სათნო არს, რომელ პატივსცე მღუდელმთავართა და პატივისმცემელი მღუდელმთავართა ღმრთისაგან პატივცემულ იქმნების, და რომელი თვინიერ მღუდელმთავრისა რასმე ჰყოფდეს, არა შვენიერ არს.

ხოლო მღუდელთა უღირს  მორჩილება, ვითარცა რა მოციქულთა ქრისტესდა, სასოებისა ჩვენისა, რათა მსგავს მათდა ვიპოვნეთ.

ხოლო ჰშვენის დიაკონთაცა, ვიტყვი მსახურთა საიდუმლოთა ქრისტესთა ყოველსა შინა სათნოყოფად, ვინათგან არა საჭმელისა და სასმელისა არიან მსახურ, არამედ ღმრთისა ეკკლესიათა და საიდუმლოთა მისთა.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, პატივ სცემდეთ ეპისკოპოსთა, ვითარცა თვით ქრისტესა, ხოლო მღუდელთა, ვითარცა თანამოსაყდრეთა და შეუღლებულთა მოციქულთასა , რამეთუ თვინიერ მათსა ეკკლესია არა განათლდების. ამისთვის ისმინებიან  სჯულისანი, ვითარმედ: „ყოველი, რაოდენი გჰრქუას შენ მღუდელმან, ჰყავ და ნუ მიაქცევ მარცხენით, ნუცა მარჯვენით სიტყვათაგან. რომელმან არა უსმინოს მღუდელსა, თანამდებ არს სიკუდილისა“[2 რჯ. 17,11-12].

ხოლო სთქუა წინასწარმეტყველმანცა მალაქია სიტყვანი მღუდელთათვის ღირსნი, ვითარმედ: „დაიმარხენ მეცნიერება და სჯული პირისაგან მისისა, რამეთუ ქადაგი არს ღმრთისა ყოვლისა მპყრობელისა და სოფლისა წარსამართებელად ვალს”[მალ. 2,7].

და სხუამან სთქუა: „ყოვლითა სულითა შენითა კეთილსა უყოფდი უფალსა და მღუდელთა მიმართ პატივ სცემდი და მსახურთა მისთა ნუ დაუტეობ, გეშინოდენ ღმრთისა, ადიდე მღუდელი”.

ხოლო პავლე ესრეთ მისწერს ტიმოთეს მიმართ, ვითარმედ: „შესძინებდი კეთილ ღირსყოფისათვის მღუდელთა ორკეცსა პატივსა”[1 ტიმ. 5,17].

და სთქუა კანონმან ესრეთ: „მღუდელნი განწმენდილ არიან უფლისა მიმართ ღმრთისა, რამეთუ მსხვერპლსა და ძღვენსა ღმერთსა შენთვის შესწირვენ და წმიდა არიან”[1 ეზრ. 6,20].

და კვალად სთქუა უფალმან ჰარონის  მიმართ: „იტყოდე  შენ მსახურთა მიმართ ჩემთა ტაძარსა შინა წამებისასა, იგინი მიიღებდენ ცოდვასა თვისთა ერთასა და მონაგებთა მათთაგან მისცემდენ ლევიტელთა, ვითარცა სასყიდელსა თქვენსა მსახურებისათვის”[რიც. 18,23-24].

ხოლო ისაია სთქუა: „თქვენ მღუდელთა გეწოდოს მსახურნი ღმრთისანი”[ეს. 61,6].

და იერემია სთქუა: „განვადიდო და გამოვზარდო სულნი მღუდელთანი”[იერ. 31,14].

ხოლო პავლეცა სთქუა: „რამეთუ ყოველი მღუდელმთავარი შეწირვად სოფლისა მსხვერპლისა და შესაწირავისა დადგინებულ არს, რომელნი იგი სახედ აჩრდილისა მსახურებენ ზეცისასა”[ებრ. 8,3-5].

და ესევითარი დავითცა სთქუა, ვითარმედ: „მღუდელთა შენთა შეიმოსონ სიმართლე და წმიდანი შენნი იხარებდენ სიხარულითა ”[ფს. 131,9].

ხოლო აწ მე გლოცავ თქვენ, ძმანო , იცით რომელნი ჰშვრებიან  თქვენთვის. ჰყავთ სიყვარული მღუდელთა მიმართ და პატივისცემაჲ, რამეთუ შვენიერ არს. საყვარელნო, ვითარცა რა მეგობართა ღმრთისათა პატივისცემად მღუდელთა, რამეთუ გამოირჩინა უფალმან და ადიდნა მღუდელნი და არავინ თავით თვისით მიიღებს პატივსა, არამედ ჩინებულნი ღმრთისანი.

არა არს თქმული აწ არცა პირველ მღუდელთა წინა აღდგომაჲ, ხოლო წინა აღმდგომნი სასჯელსა თავისა თვისისასა მიიღებენ, რამეთუ წერილ არს: „მთავრისა მიმართ შენისა ნუ იტყვი ძვირსა”[იაკ. 4,11; იგ. 3,29].

და უფალი დიდი მთავარი ეტყვის : „რომელმან თქვენ შეგიწყნაროს, მე შემიწყნაროს; და რომელმან მე შემიწყნაროს, შეიწყნაროს მომავლინებელი ჩემი მამა. რომელმან შეიწყნაროს წინასწარმეტყველი სახელად წინასწარმეტყველისა, სასყიდელი წინასწარმეტყველისა მიიღოს; და რომელმან შეიწყნაროს მართალი სახელად მართლისა, სასყიდელი მართლისა მიიღოს”[მთ. 10,40-41]. დიდება ღმერთსა ჩვენსა აწ და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 9

მღუდელთა პატივისათვის

საყვარელნო ძმანო , ვისწრაფოთ ყოველთა, რათა მადლი სულისა წმიდისა იყოს ჩვენთანა  და მღუდელთა დიდითა პატივითა პატივს ვსცემდეთ, რამეთუ დიდ არს პატივი მღუდელთა და მათ აქუს მადლი სულისა წმიდისა, ვითარცა იტყვის მოციქული, ვითარმედ: „დაემორჩილენით წინა­მძღვართა  თქვენთა”(ებრ. 13,17).

რამეთუ შენ ჰზრუნავ თავისა შენისა  და უკეთუ საქმენი შენნი ჰქმნე  კეთილად, სხუათათვის არარაჲ ზრუნვა გაქვს. ხოლო მღუდელი, დაღაცათუ თვით სათნო იყოს და შენსა ცხოვრებასა არა კეთილად განაგებდეს, უკეთურთა თანა გეენიად წარვალს, და მრავალგზის თვით კეთილად არნ, – და თქვენთა საქმეთათვის  წარწყმდის, უკეთუ ყოველი, რომელი მისდა ჯერ იყოს ქმნაჲ მოსწრაფებისა და არა ჰქმნას.

ამისთვის უკუჱ ჯერ არს, რათა პატივ სცემდეთ მღუდელთა, რამეთუ ესე მოასწავა მოციქულმან, ვითარმედ: „იგინი იღვიძებენ სულთა თქვენთათვის, რამეთუ სიტყვისა თანააძს მიცემაჲ“[ებრ. 13,17]. ამისთვის ჯერ არს, რათა პატივს ვცემდეთ მღუდელთა, რამეთუ  ესრეთ უმეტესად ძალუძს მოსწრაფება თქვენთვის.

უკეთუ კულა თქვენ  შეურაცხ ჰყოფდეთ, ბოროტად ყოფად არს საქმენი თქვენნი  და იგინიცა დაიხსნებიან შეწევნად თქვენდა. ისმინე, უფალი რაჲსა იტყვის, ვითარმედ: „საყდართა ზედა მოსესსა  დასხდენ მწიგნობარნი და ჶარისეველნი. ყოველსა უკუჱ რაოდენსა გეტყოდენ  ქმნად, იქმოდეთ”[მთ. 23,2-3]. ხოლო აწ ვერვინ  იტყვის, თუ: „მოსეს საყდარსა ზედა დასხდენ მღუდელნი, არამედ ქრისტესსა, რამეთუ მისი სწავლა აქუს.“

არა  ხედავა, რამეთუ მთავართა სოფლისათა ყოველნი მორჩილებენ, დაღაცათუ უმჯობეს მათსა იყვნენ? და უკეთუ რომელი კაცმან დაადგინოს, ესრეთ არს, ხოლო ღმრთისა დადგინებულთა არა უფროსად ჯერ არსა პატივისცემაჲ?

რაჲ უკუჱ  სიტყვა აქუნდეს, რომელთადა ბრძანებულ არს, არა განკითხვა მოყვსისა, და იგინი მღუდელთა აგინებენ და შეასმენენ.

ხოლო ამას რა ვიტყვი, არათუ ამისთვის, ვითარმედ, რომელნი მოუხდებიან მღუდელობასა არა ღირსებით, კეთილმცა იყვნეს, არამედ ფრიადცა საწყალობელ და ღირს ტანჯვისა  არიან. არამედ მათთა სამწყსოთა არავე უხმს მათი შეურაცხყოფაჲ. რამეთუ უკეთუ შენ კეთილად იყო, მისისა ბოროტისაგან შენ არარაჲ  გევნების.

და უკეთუ ღმერთმან ვირისა  მიერ სწავლა გამოაჩინა და მოგვისა მიერ კურთხევა მოჰფინა, თქვენმცა არა მოგცაა მადლი მღუდელთა მიერ და სული წმიდა მოგანიჭა ?

რამეთუ არცა წმიდა სიწმიდითა თვისითა მოიყვანებს მადლსა მას, არამედ მადლი იგი იქმს ყოველსავე. რამეთუ არათუ კაცი, მღუდელი, არამედ არცა ანგელოსი, არცა მთავარანგელოსი, რასა იქმს ნიჭთა მათ შინა ღმრთისათა, არამედ მამაჲ და ძეჲ და სული წმიდაჲ არს, რომელი ყოველსავე  განაგებს. ხოლო მღუდელი თვისსა ენასა ავასხებს და ჴელსა მისცემს, რამეთუ რადმცა ეთნებოდა  მადლსა მას მღუდლისა მიერ მორწმუნეთა ზედა.

ამისთვის უკუჱ რომელთა ესე უწყით, ღმრთისაგანცა გვეშინოდენ და მღუდელთა პატივს ვსცემდეთ, რათა ესრეთ სასყიდელი მოვიღოთ ღმრთისაგან, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 10

მღუდელთა მიმართ

გეტყვი შენცა, ჵ, მღუდელო, მწყემსო ქრისტეს ცხოვართაო და მდგომარევ წინაშე საშინელსა მისსა ტრაპეზსა, ყოველთათვის მორწმუნეთა ვედრებისა შემწირველო ღმრთისა მიმართ.

განიშორე სიმთვრალე, რამეთუ შეამწიკვლებს ვედრებასა შენსა.

და ნუ აღრევ სიტყვასა შენსა ერისა მიმართ ლიტონისა. იხილე, რამეთუ ღმრთისა თანამზრახველ ხარ.

ჴორცნი შენნი წმიდად დაიმარხენ. უწყოდე, რამეთუ შუამდგომელი ხარ ღმრთისა და კაცთა.

სლვაჲ მშვიდი აქუნდინ ფერჴთა შენთა, ვინათგან ადგილსა წმიდასა სდგახარ.

დაიცავ ჴელი შენი ყოვლისაგან არაწმიდებისა, რამეთუ მათ მიერ მოიღებ ჴორცსა ქრისტესსა.

სიმდაბლე მიიღე, რამეთუ მდაბალთა მოხედავს ღმერთი.

წმიდად გაქვნდინ ენაჲ ყოვლისა კაცისა განკითხვისაგან, რამეთუ მით ადიდებ ღმერთსა ანგელოსთა თანა.

განეშორე შფოთსა ერისასა, რათა არა შემაშფოთებელ გექმნას გონებაჲ, არამედ წმიდასა ლოცვასა ღმრთისა მიმართ აღავლენდეს.

მოწყალე იქმენ გლახაკთა ზედა, რამეთუ მოწყალენი ჰპოვებენ წყალობასა ღმრთისა მიერ.

მოუხდე რა წმიდასა მას ტრაპეზსა , წარიხადენ, ვითარცა მოსე, შიში უჯერო და მწუხარება მსოფლიო და არაწმიდანი გულისსიტყვანი გულისაგან შენისა, რამეთუ „ადგილი, რომელსა ზედა შენ სდგა, წმიდა არს“[საქ. 7,33].

მოიხსენენ წმიდათა შესაწირავთა შინა ძმანი შენნი სულიერნი და ჴორციელნი.

ნუ სცვალებ ვედრებასა უჯეროდ, ნუცა ჴმასა უწესოდ.

იკითხვიდე გულსმოდგინებით ცხოვრებასა და მოძღვრებასა წმიდათა მამათასა. ნუ ლაღობით, არამედ მეცნიერებით ასწავებდ თავსაცა შენსა და სხუათაცა კეთილად.

და ბრძანებისაებრ უხუცესისა შენისა და ნუ შენ მიერ, რათა არა კადნიერებისა მახვილითა დაეცე.

ნუ განიძღებ მუცელსა შენსა ფრიად, რათა არა ოხრვიდე უშვერად და განსდევნო ფშვინვითა სული წმიდა გარდამომავალი ნიჭსა ზედა.

და დგომასა შენსა წინაშე წმიდისა ტრაპეზისა, ნუ წამ-წამ იხედავ, არამედ ოდენ აღიხილევდი თუალთა მხოლოჲსა ღმრთისა მიმართ, რომელი დამკვიდრებულ არს ცათა შინა, და თაყვანის სცემდ.

მშვიდობასა ჰყოფდე  უკანასკნელადმდე და ყოველთათვის კურთხევასა და წყალობასა ითხოვდე.

დასდეგ წინაშე საკურთხეველისა, თვინიერ განკითხვისა, აღიპყრენ ჴელნი ფრთეთაებრ სერაჶიმთასა.

კვალად გეტყვი შენ, ჵ, მსახურო ქრისტესო: ეკრძალე სასმელსა, რამეთუ სერაჶიმი ხარ ჴორციელი და უშვერ არს შენდა მიდევნება სასმელისა.

და უჯერო მონაგებთა სიყვარული და საძაგელ ამპარტავანებაჲ, განმკითხველობაჲ, ზუაობაჲ, სილაღე და გულისთქმა სიძვისა. ესე ყოველნი ანგელოსთა მხედრობათაგან  უცხო არიან, რომელთა წესი მოგიგიეს, ჵ, მღუდელო, და მსახურებ ჴორცსა და სისხლსა ქრისტესსა და უფროს მათსა შეერთები, რამეთუ იტყვი: „აწ ძალნი ცათანი უხილავად ჩვენთანა მსახურებენ”.

ამისთვის, მღუდელო, იყავ კეთილგონიერ და გულისჴმა ჰყავ, თუ რაჲ ხარ, ანუ რაჲსა ჰმსახურებ. ჰსცან თავი შენი და ჰმონე უფალსა შიშით და სიყვარულით, და ყოველი ჩვეულება ამაო განაგდე და ანგელოსებრივი მსახურება მოიგე.

შიშით და სიყვარულით და კრძალულებით იპყარ საიდუმლონი, რათა იქმნე  ცათა შინა მედღესასწაულე ანგელოსთა თანა და ყოველთა წმიდათა დაუსრულებელსა მას კეთილსა , რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად და დამკვიდრებად, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა  თანა მამასა ჰშვენის დიდება და სიმტკიცე სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 11. თავი დ [4]

აღსაარებისათვის ცოდვათასა

საყვარელნო, აღიარებდით თვისთა ცოდვათა ყოვლითა გულითა წინაშე სულიერისა მამისა თქვენისა, რამეთუ აღსაარებითა წყლულებანი სულისანი განიკურნებიან, ვითარ იგი სალმობანი ჴორცთანი განცხადებითა მკურნალისათა განმრთელდებიან.

ხოლო დაფარვა ცოდვისა მოძღვრისა მიმართ დიდად სავნებელ არს – შემდგომად სიკუდილისა სულთა  შესაწუხებელ და ეშმაკთა სახარულევან იქმნების. ამისთვის ფრიად სარგებელ არს აღსაარება ცოდვათა, ხოლო დაფარვა სიხარულ სატანასი. რამეთუ იგი ლიქნით ეტყვის, ვითარმედ: „დღეს ესე სათნო იყავ და ხვალე შეინანეო .“ არამედ, ჵ, კაცო, უწყიაა მიწევნა ხვალისა დღე ანუ არა? არამედ ჰნებავს უფროსღა სიღრმესა ქვესკნელისასა შთაგდება შენი, რათამცა უნანელი წარგიტაცოს ანასდითა  სიკუდილითა და წარგწყმიდოს.

უკეთუ მწიგნობარი ვინმე იყოს, ესრეთ შთაუთესავს გონებასა შინა ეშმაკი, ვითარმედ: „თვით უწყი, რაჲსაცა წერილი იტყვის კანონსა. ეგრეთ  ჰყავ შენცა და ნუ  იტყვი აღსაარებასა.“ არამედ, ჵ, საყვარელო, ნუ უსმენ ეშმაკსა და ნუცა ჰყოვნი აღსაარებად ცოდვათა შენთა, რათა შენდობილ იქმნე ამასცა სოფელსა და მერმესა მას საუკუნესა, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 12

აღსაარებისათვისვე

მოვიხსენნეთ ყოველნი ცოდვანი ჩვენნი, საყვარელნო, და ვისწრაფოთ აღხოცად მათდა აღსაარებითა და სინანულითა. რამეთუ მრავალნი გზანი მოუცემიან ჩვენდა ღმერთსა აღსაარებისათვის, ვითარცა იტყვის:

1. „იტყოდე შენ ცოდვათა შენთა პირველ, რათა განმართლდე”[ეს. 43,26]. და კვალად იტყვის: „უსჯულოება ჩემი გითხრა შენ და შენ მომიტევე უღმრთოება გულისა ჩემისა”[ფს. 31,5], რამეთუ არა მცირედ შეგვეწევის ჩვენ აღხოცად ცოდვათა ჩვენთა აღსაარებაჲ მათი და ხსენება.
2. და კვალად არს სხუაცა წამალი ახოცისა მათისა, რათა არავის ჩვენდა მომართ შეცოდებულისა ვიხსენებდეთ ძვირსა, არამედ შეუნდობდეთ.
3. გნებავსაა, რათა მესამეცა გითხრა? ისმინე დანიილ წინასწარმეტყველისა რაჲსა იტყვის: „ცოდვანი შენნი მოწყალებითა ახოცენ და უსჯულოებანი შენნი შეწყნარებითა გლახაკთათა”[დან. 4,27].
4. და კვალად არს სხუაცა გზაჲ ცოდვათა აღხოცისა, ესე იგი არს, ლოცვისა სიმრავლე და ვედრება ღმრთისა უწყინოდ მოგვცემს ნუგეშინისცემასა შენდობისასა.
5. ხოლო მარხვაცა, რაჟამს სხუათა მოწყალებითა იქმნებოდეს, დაშრეტს მოწყინარეობასა რისხვისა ღმრთისასა, რამეთუ ცეცხლი მოტყინარე დაშრიტის წყალმან და მოწყალებითა განწმდებიან ცოდვანი.

ამათ უკუჱ, ყოველთა გზათა ვიდოდეთ, რამეთუ, უკეთუ ამათ შინა ვჰყოთ სლვაჲ ჩვენი, არათუ ოდენ გარდასრულნი ცოდვანი განვიბანოთ, არამედ მომავალთათვისცა შევიზღუდნეთ თავნი ჩვენნი. არა ვსცეთ ეშმაკსა ადგილი ბრძოლად ჩვენდა და შთაგდებად უდებებასა და ამაოსა მას გამოძიებასა, რამეთუ ესეცა ამისგან მოიწევის, რაჟამს არა გვაქვნდეს საქმე სათნოებისა, არამედ მოცალებით ვიყვნეთ.

ხოლო ჩვენ, საყვარელნო, ვისწრაფოთ სათნოყოფად ღმრთისა აღსაარებითა და სინანულითა, რათა მცირედსა  ამას ჟამსა დავშვრეთ მოღვაწებითა და მერმე უკუნისამდე ვიშვებდეთ კეთილთა მათ შინა ზეცისათა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 13

აღსაარებისათვისვე

მოვედით, საყვარელნო ძმანო, და აღუაროთ ცოდვანი ჩვენნი სულიერსა მოძღვარსა ჩვენსა და ნუ  გვრცხვენის გამოცხადებად ცოდვათა ჩვენთა წინაშე მისსა, არამედ  გვეშინოდენ ღმრთისაგან, რამეთუ ღმერთი ყოველსავე ჰხედავს და არარაჲ დაეფარვის და მუნ სტანჯავს  უნანელთა.

რამეთუ ჩვენ, რომელსა იგი ეგულების სჯაჲ, არა გვეშინის მისგან. ხოლო გამოცხადებად ცოდვათა ჩვენთა წინაშე ერთისა კაცისა გვრცხვენის და არა  უწყით, ვითარმედ, რომელმან არა აღიაროს და შეინანოს  თვისნი  ბოროტნი, მას დღესა  არა წინაშე ერთისა და ორისა კაცისა, არამედ წინაშე ყოველთა დაბადებულთასა გამოცხადებიან. რამეთუ მუნ დასჯდების მართლმსაჯული იესო და თვითოეულისა საქმენი , ვითარნიცა იყვნენ  კეთილნი ანუ ბოროტნი.

გულისჴმა ჰყავ, ჵ, კაცო, თუ რაჲ გიქმნიეს ბოროტი, ანუ მოგიგონებიეს და ჰფარავ მოძღვრისა წინაშე, გარნა  ღმერთსა ვერ დაუფარავ, და შენ კაცისაგან  გრცხვენის  და ღმრთისა შიშსა არა მოიგონებ?!

გულისჴმა ჰყავ, ვითარმედ ვერცა კაცთა  დაეფარო მას დღესა შინა, რამეთუ ყოველნი ბოროტნი ჩვენნი, ვითარცა გამოხატულნი , დასდგენ წინაშე ჩვენსა, რათა თვით დასჯილ ვიყვნეთ, ვითარცა იგი მდიდარი ჰხედვიდა ლაზარეს წინაშე თუალთა მისთა ; და რომელი იგი საძაგელ უჩნდა, მისსა თითსა ინატრიდა, რათამცა ნუგეშინის-იცა ალსა მას ცეცხლისასა.

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო ძმანო, შევიდეთ  თვითოეული  გონებასა ჩვენსა და დავსდგათ სამსჯავროჲ და წარმოვადგინნეთ  შორის ცოდვანი ჩვენნი. და იყავნ გონება მსაჯულ და უკეთუ მას დღესა არა გუნებავს განქიქებაჲ, აქავე განვიკურნნეთ წყლულებანი ჩვენნი აღსაარებითა და  დავსდვათ მათ ზედა წამალნი სინანულისანი, რამეთუ შესაძლებელ არს აქავე განკურნება  წყლულებათა ჩვენთა. ვითარცა იტყვის უფალი, ვითარმედ: „უკეთუ მიუტევნეთ, მოგეტევნენ თქვენცა ცოდვანი”[მთ. 6,14], ეგრეთ ვიქმნეთ, უკეთუ გვენებოს აღსაარებისა და სინანულისა მიერ .

ხოლო სინანული ესრეთ იქმნების, რათა პირველად განვეშორნეთ  ქმნისაგან ბოროტთასა  და მერმე აღმოვიხოცნეთ იგინი სრულიად გონებათა ჩვენთაგან აღსაარებითა . და ესრეთ ვიწყოთ დადებად წამლისა წყლულებათა ზედა ჩვენთა .

და უკეთუ მიგიტაცებიეს , განეშორე მისგან და დაიდევ  წამალი მოწყალებისა. და უკეთუ გისიძავს, განეშორე მისგან და დაიდევ წამალი სიწმიდისა. უკეთუ ძვირი გიზრახავს ძმისადა, აჩვენე კვალად სიყვარული .

და ესრეთ ვიქმოდეთ თვითოეულსა  ზედა საქმესა და ნუმცა თანაწარ­ვხდებით ცოდვათა ჩვენთა, რამეთუ მოახლებულ არს ჟამი სასჯელისა. ვითარცა იტყვის მოციქული, ვითარმედ: „უფალი ახლოს არს”(ფილ. 4,5). ნუ ზრუნავთ, რომელნი მოღვაწებათა და ჭირთა შინა  ხართ, ხოლო რომელნი ცოდვათა შინა ხართ, თქვენ ესრეთ გეტყვი: „უფალი ახლოს არს, ჰზრუნევდით, რამეთუ მოახლებულ არს აღსასრული”(ფილ. 4,5); [1 პეტ. 4,7].

და უკეთუ პირველ სამასისა წლისა, ოდეს პავლე იყო, იტყოდა, ვითარმედ: „უფალი ახლოს არს”, არა აწ უფროსად ახლოს არსა? უკეთუ მას ჟამსა ჟამთა აღსასრულად უწოდა მოციქულმან, არა უფროსად აწ იყოსა აღსასრული?

არამედ შევიკრძალნეთ თავნი ჩვენნი შიშითა ღმრთისათა და განვი­წმიდნეთ გონებანი ჩვენნი აღსაარებითა. რამეთუ ოდეს არა უწყოდეთ და უზრუნველ  ვიყვნეთ, მაშინ მოვიდეს აღსასრული მეყსა შინა , ვითარცა იტყვის უფალი, ვითარმედ: „ვითარცა დღეთა ნოესთაო და ლოთისთა, ესრეთ იყოს”[ლკ.17,26-29]. რამეთუ მყისსა  შინა მოიწიოს, ვითარცა სალმობა შობადისა, უცნაურად მყისსა შინა ეწიოს  დედაკაცსა, რაჟამს არა მოელოდის მრავალჟამ .

და ამისთვის გლოცავ და გევედრები, ძმანო, ვიყვნეთ მარადის მზაჲ აღსაარებითა, რამეთუ  მრავალგზის არა მოგვეცემის ჟამი სინანულისა. ვითარცა წერილ არს, ვითარმედ: „ჯოჯოხეთს შინა ვინ აღგიაროს შენ”(ფს. 6,5). არამედ აქავე შევინანოთ ცოდვანი ჩვენნი, რათა მოწყალე გვექმნას მას დღესა უფალი და ვჰპოვოთ შენდობა მადლითა და წყალობითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 14. თავი ე [5]

წმიდისა ზიარებისათვის

საყვარელნო , გულისჴმა ვჰყოთ, თუ რაჲ არს საკვირველი ესე საიდუმლო ამის ზიარებისა . ესე არს ფრიადისა სიყვარულისა სახე , რომელ ქრისტემან ჰქმნა, რათა უმტკიცესად სიყვარულად მისსა  მოგვიყვანნეს  ჩვენ და თვისიცა სიყვარული გვიჩვენოს, რომელი აქვს ჩვენდა მომართ.

და ესრეთ მეტყვის ჩვენ, ვითარმედ : „ჴორცითა ჩემითა გზრდი თქვენ და თავსა ჩემსა წინაშე თქვენსა დაგიგებ , რამეთუ მნებავს, რათამცა თქვენ ყოველნი მთავარ და დიდებულ იქმნნეთ, და მიგცემ თქვენ სასოებათა კეთილთა საუკუნოსათა, რამეთუ  რომელსა ესე აქავე თავი ჩემი მიმიცემიეს თქვენდა, არა უფროს მას საუკუნესა ვჰყოა  ესე?! რომელმან ესე ვინებე ძმად თქვენდა ყოფად, ზიარ ვიქმენ თქვენთვის ჴორცთა და სისხლთა; კვალად ჴორცსა და სისხლსა მას მიგცემ თქვენვე, რამეთუ თქვენთვის ვიქმენ  ზიარ მათდა”.

აწ უკუჱ, საყვარელნო ძმანო, ესე სისხლი ხატსა  მას სამეუფოსა კეთილად გამოსახავს და განაბრწყინვებს ჩვენ შორის. ესე პატიოსნებასა მას სულისასა და მთავრობასა გვირგვინოსან ჰყოფს . ესე სისხლი იოტებს  ეშმაკთა და შორს ჰყოფს ჩვენგან და მოუწოდს ანგელოსთა ჩვენდა და მეუფესა მას ანგელოსთასა, რამეთუ სადა იხილონ სისხლი ესე  სამეუფო, ივლტიან ეშმაკნი და მიისწრაფიან მუნ ანგელოსნი.

ესე სისხლი დაითხია რა, ყოველივე სოფელი განიბანა . ამან სისხლმან განსწმიდნა ცოდვანი . ესე არს ცხოვრება სულთა ჩვენთა, ამით განიბანების სული, ამით შეიმკობის , ამით გამოიხსნების ; ესე ცეცხლისა უბრწყინვალეს ჰყოფს გონებასა; ესე ოქროჲსა უწმიდეს ჰყოფს სულსა; ესე სისხლი დაითხია და ცანი სავალად  კაცთა იქმნა . ჭეშმარიტად საშინელ არს საიდუმლო ესე ეკკლესიისა .

ესე სისხლი არს სასყიდელი ყოვლისა სოფლისა; ამით მოიყიდა ქრისტემან ეკკლესია, ამით შეამკო იგი ყოვლით კერძო, რამეთუ ვითარცა კაცი, რომელი მოიყიდნ მონათა, ოქროჲ მისცის და უკეთუ შემკობა მათი ჰნებავნ, ოქროჲთავე შეამკვნის. ეგრეთვე ქრისტემან ჰქმნა: სისხლითა თვისითა მოგვიყიდნა და კვალად  შემამკვნა ჩვენ სისხლითავე თვისითა.

და რომელნი ამის სისხლისაგან ეზიარებოდენ , იგინი ანგელოსთა თანა და მთავარანგელოსთა და ძალთა ზეცისათა მდგომარე არიან, და  შეუმოსიეს სამეუფო იგი სამოსელი  და საჭურველი იგი სულიერი და რად ესრეთ ვიტყვი, რამეთუ თავადი იგი მეუფე ყოველთა შეუმოსიეს.

ხედავაა, ვითარ დიდ არს საქმე ესე და დიდებულ? აწ უკუჱ უწყოდე, ვითარმედ რაოდენ  ესე დიდ არს და საკვირველ, ეგრეთვე, უკეთუ სიწმიდით და ღირსებით მოუხდე  მას, ცხოვრებად თავისა შენისა მისრულ ხარ. უკეთუ კულა ბოროტითა გონებითა და შეგინებულითა მოუხდე, დასასჯელად და წარსაწყმედელად თავისა შენისა მოუხდები , რამეთუ „რომელი სჭამდეს და სმიდეს უღირსებით, იგი დასასჯელად თავისა თვისისა სჭამს და სვამს მას” [1 კორ. 11,27-29]. იხილე ვითარ საშინელად გამოაჩინა პავლე , ვითარმედ : რომელთა არაწმიდითა გონებითა მიიღონ ჴორცი და სისხლი ქრისტესი, დაისჯებიან ბოროტად.

აწ უკუჱ, საყვარელნო , გულისჴმა ვჰყოთ, თუ ვითართა კეთილთა ღირს უქმნიეთ ჩვენ ქრისტესა ვმადლობდეთ მას და ვადიდებდეთ და ღირსებით ვეზიარებოდეთ წმიდათა საიდუმლოთა მისთა, ნუ  სარწმუნოებითა  ოდენ, არამედ საქმეთა მიერცა კეთილთა, რათა  ღირს ვიქმნეთ კეთილთა მათ საუკუნეთაცა  მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 15

წმიდისა ზიარებისათვისვე

აჰა, ესერა, საყვარელნო , ჴორცი და სისხლი ქრისტესი  წინამდებარე არს ჩვენდა; არა შესახებელად ხოლო, არამედ საჭმელადცა და სასმლად, უკეთუ გვენებოს მოუცემიეს ჩვენდა.

მოუხდეთ უკუჱ სარწმუნოებით, რათა განიკურნენ ყოველნივე უძლურებანი ჩვენნი. უკეთუ „რომელნი ფესუსა სამოსლისა მისისასა შეეხნეს, ესრეთ სარგებელ ეყო“[მთ. 14,36]. რავდენ უმეტესად სარგებელ ეყოს, რომელთა შეიწყნარონ იგი თავთა შორის თვისთა, უკეთუ ოდენ ღირს იქმნენ გულითა წმიდითა და სარწმუნოებითა შეუორგულებელითა შეწყნარებად? რამეთუ ჭეშმარიტად, მორწმუნენო, აწცა ქრისტესა მოუხდებით, დაღაცათუ ჴმაჲ მისი არა გვესმის და უფროსღა გვესმის ჴმაცა მისი დღითი დღედ  სახარებისა მიერ.

აწ უკუჱ შეუორგულებელად გრწმენინ, ძმანო, ვითარმედ აწცა სერობა იგი არს, რომელსა შინა თავადი ინახით მჯდომარე იყო, და არა რაჲთა განყოფილ არს ესე მისგან, – რამეთუ, ვითარცა იგი მაშინ ქრისტემან  შემზადა, ეგრეთვე აწ ამას, იგივე შემზადებს.

ამისთვის გეტყვი, საყვარელო: ოდეს იხილო, რომელ მღუდელი გაზიარებდეს წმიდასა საიდუმლოსა, ნუ  ჰგონებ, თუ  მღუდელი იგი მოგცემს შენ წმიდასა მას საიდუმლოსა, არამედ ჴელი ქრისტესი განმარტებულ  არს მოცემად შენდა, ჴორცსა და სისხლსა მისსა.

რამეთუ ვითარცა იგი ნათელ იღებდე რა, არათუ  მღუდელი იგი ნათელ გცემს, არამედ ღმერთსა უხილავად უპყრიეს თავი შენი და არცა ანგელოსი, არცა მთავარანგელოსი, არცა სხუა ვინ იკადრებს მიახლებად. ეგრეთვე აქაცა იგი  არს, რომელი გაზიარებს წმიდათა მათ საიდუმლოთა.

რამეთუ არა ანგელოსთადა ურწმუნებიეს ნიჭი ესე, არამედ თავადი ქრისტე არს განმყოფელი და მიმნიჭებელი: რამეთუ, რომელმან უმეტესი ჰქმნა, უდარესიმცა უღირს იჩინაა? რომელმან თავი თვისი მოგვცა საჭ­მლად, ჴელითამცა თვისითა არა ჯერიჩინაა განყოფად პატიოსნისა მის ჴორცისა და სისხლისა მისისა მოყვარეთა მისთა ?

ვისმინოთ უკუჱ მღუდელთაცა და ყოველმან ერმან, თუ ვითარსა პატივსა ღირს ქმნულ ვართ და  შევძრწმუნდეთ. წმიდისა ჴორცისა და სისხლისა მისისა ზიარ მყვნა ჩვენ, თავი თვისი დაკლული წინაშე დაგვიდვა.

რაჲმე  უკუჱ მიუგოთ, რომელნი ესევითარსა საიდუმლოსა ზიარ ქმნულ  ვართ და ესრეთ წარმდებებით ვსცოდავთ? რომელნი კრავსა მას ღმრთისასა მოვიღებთ და არა შევიკდემთ . მგელთა მიმსგავსებულად, რომელნი ტარიგსა მას მოვიქვამთ ამხმელსა ცოდვათა სოფლისათა და ვართ  მხეც მტაცებელ.

ესე საიდუმლო ნიჭი არს მშვიდობისა, განმწმედელი ყოველთა ცოდვათაგან, ღირსად მიმღებელთა მისთა და არა ჰნებავს, რათა ყოვლადვე უფლებულ  ვიყვნეთ  ვნებათაგან შურისა, გინა მტერობისა, გინა მტაცებლობისა, გინა ანგაჰარებისა, ანუ თუ გულისთქმისაგან ბოროტისა .

რამეთუ, უკეთუ ქრისტემან ცხოვრებისათვის  სულთა ჩვენთასა არა ჰრიდა თავსა თვისსა სიკუდილად მიცემად, ჩვენ ვითარ უგულებელს ვჰყოფთ ცხოვრებასა ჩვენსა? არამედ, საყვარელნო ძმანო, წმიდითა გულითა ვეზიარებოდეთ წმიდათა ქრისტეს საიდუმლოთა, რათა საუკუნეთა კეთილთა ღირს ვიქმნეთ მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 16

წმიდისათვისვე ზიარებისა

საყვარელნო, განიცადეთ და იხილეთ, თუ რაბამ ტკბილ და სახიერ არს უფალი ჩვენი იესო ქრისტე; რამეთუ ჴორცითა თვისითა გუზრდის და სისხლსა თვისსა არა ჰრიდებს დათხევად ჩვენთვის.

ხოლო ჩვენ არცათუ პურსა მივსცემთ მისთვის, არცა სასმელსა წყლისასა. ქრისტემან წიაღთა თვისთა შეგვიტკბო და შეგვიწყნარა, ხოლო ჩვენ არცათუ ძმათა ჩვენთა უცხოთა შევიწყნარებთ სახლთა. ჵ, ესე უწყალოებაჲ! ღმერთმან ძე თვისი მისცა სიკუდილად ჩვენთვის და ჩვენ პურსაცა არა მივსცემთ მისთვის! ჩვენისა სიყვარულისათვის ჯვარს ეცვა ძე ღმრთისა და ჩვენ არა გვნებავს  ძმათათვის სიყვარულისა ყოფაჲ.

ჵ, ესე უგუნურებაჲ ! ქრისტესთვის თანაგვედვა სიკუდილი და ჩვენ არცა მოწყალებასა მივსცემთ და არავე უკუდავ ვართ, რომლისა ნებსით არა გვნებავს მიცემაჲ, ესე უნებლიეთ დაუტეოთ. რაჲმე სიტყვა მიუგოთ ქრისტესა, რამეთუ მან ჴორცი და სისხლი თვისი ყოვლითურთ მოგუცა ?! ხოლო ჩვენ უმტკიცეს ქვისა ვართ და სიხარბესავე შინა დავადგრებით.

გარნა იგი ტკბილი ესრეთ მეტყვის ჩვენ, ვითარმედ: „არარაჲსა  ვითხოვ დიდსა, არამედ ჴორცსა და სისხლსა ჩემსა მიგცემ თქვენ და პურსა და წყალსა ვითხოვ. სასუფეველსა აღგითქვამ და შეწყნარებასა ვითხოვ თქვენგან. არა გეტყვი შენ, ჵ, კაცო, ვითარმედ: დაიხსენ სიგლახაკე ჩემი და მომეც სიმდიდრე შენი, არამედ ვითხოვ მცირედსა  პურსა ნუგეშინის საცემელად სიყმილისა ჩემისა. საპყრობილესა რა ვიყო, არა გაიძულებ შენ განხსნად საკრველთა და გამოყვანებად, არამედ გთხოვ , რათა მოხვიდე და მიხილო მე ტკბილად. სნეულ რა ვიყო, არა გეტყვი, თუ: განმკურნე და აღმადგინე, არამედ მოვედ და მიხილე ტკბილითა სიტყვითა ნუგეშინისცემისათა. უფროს ამით სახითა მნებავს სასყიდლისა  მიცემად შენდა და გვირგვინოსან ყოფად. ამათ უნდოთა  წილ მნებავს, რათა წინაშე ყოვლისა სოფლისა გაქო გამომზრდელი ჩემი და კურთხეულ გიწოდო მამისა ჩემისა მიერ და შორის ანგელოსთა და მთავარანგელოსთა განვაწესო სავანე შენი, რამეთუ მე ფრიად მიყვარ შენ.“

ესე ყოველი გულისჴმა ვჰყოთ, საყვარელნო, და ვეძიებდეთ წყალობასა თვისისა ცხოვრებისასა. ამათ ესევითართა კეთილთა საქმეთა მიერ შევამკვნეთ თავნი ჩვენნი და გულითა წმიდითა ვეზიარნეთ უკუდავმყოფელსა ჴორცსა და სისხლსა ქრისტესსა, რათა ღირს ვიქმნეთ მის თანა დგომად, ვითრცა იტყვის: „რომელი სჭამდეს ჴორცსა ჩემსა და სმიდეს სისხლსა ჩემსა, იგი ჩემთანა დადგრომილ არს და მე მისთანა”(იო. 6,56). რამეთუ მისსა ჰშვენის ყოველი დიდება, პატივი და თაყვანისცემა თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 17. თავი ვ [6]

ღმრთის სიყვარულისათვის

საყვარელნო ძმანო ჩემნო, შევიყვაროთ ღმერთი ყოვლითა სულითა და ყოვლითა გულითა ჩვენითა , რათა ღირს ვიქმნეთ ცნობად მისა. სიყვარული არა გონებითა  ოდენ ჯერ არს, არამედ საქმითაცა, რათა მცნებათა მისთა ვიმარხვიდეთ .

და უკეთუ განვარისხებდეთ მას, ვინაჲ  გამოჩნდეს, თუ გვიყვარს იგი და გვიხარის მისთვის? არა ხედავაა , ვითარ რაჟამს მეგობარი ვინმე მოვიდის ჩვენდა და გვიხაროდის მისთვის, ვისწრაფით  ყოვლით კერძო ნებისა მისისა აღსრულებად. ხოლო უკეთუ ნებასა მისსა არა აღვასრულებდეთ, დაღაცათუ  ბევრეულგზის ვიტყოდეთ , თუ გვიხარის მოსლვისა მისთვის , არა ჰრწმენეს  მას სიტყვა იგი.

ეგრეთვე, უკეთუ გამოვაჩინოთ, ვითარმედ ჭეშმარიტად გვიხარის მოსლვაჲ ქრისტესი, ნუმცა  რას ზედა განვარისხებთ მას: შევამკოთ სახლი იგი, რომელსა შინა შემოვალს, წარმოუდგათ სერი, რომელი მას ჰნებავს.

ხოლო რაჲ არს სერი იგი? ვითარცა მან  თავადმან სთქუა, ვითარმედ: „ჩემი ჭამადი ესე არს, რათა ვჰქმნე ნება მომავლინებელისა ჩემისა”[იო. 4,34]. ვიხილოთ თუ მშიარად, გამოვზარდოთ იგი, და უკეთუ წყურიელად , ვასვათ მას, დაღაცათუ მცირე იყოს და უნდო მიცემაჲ ჩვენი, შეიწირავს იგი, გინათუ გრილსა წყალსა, ანუ თუ ორთა მწვლილთა, რამეთუ ვინათგან არა ეხმარების მას, ამისთვის არცა ეძიებს ფრიადსა, არამედ სიკეთესა გონებისასა ოდენ .

გამოვაჩინოთ, ვითარმედ გვიყვარს ქრისტე და გვიხარის  მოსლვა  მისი. ვიხილოთ თუ ვითარ არს სიყვარული მისი ჩვენდა მომართ, რამეთუ მან სული თვისი ჩვენთვის დასდვა და  შემდგომად ამისსა ჩვენვე გვთხოვს მოწყალებასა. და უკეთუ მის მიერ მოცემული მასვე მივსცეთ, ესრეთ შეიწირავს, ვითარმცა ჩვენი მიგვეცა .

ვიცი, ვითარმედ ყოველნი ქრისტეანენი იტყვიან, ვითარმედ: „ვის არა უყვარს ქრისტე?“ სიტყვით და გონებით  არავინ უარ ჰყოფს მას. არამედ არა სიტყვით ოდენ ჯერ არს სიყვარული, რამეთუ, უკეთუ სიტყვით ვიტყოდეთ – თუ გვიყვარს ღმერთი და საქმითა არა ვიქმოდეთ მცნებათა მისთა, ესე კიცხევა  არს არათუ ღმრთისა ოდენ , არამედ კაცთაცა.

არამედ, საყვარელნო, საქმით ვაჩვენოთ სიყვარული ღმრთისა, რათა  მანცა აღგვიარნეს მას დღესა, რაჟამს წინაშე მამისა თვისისა აღიარებდეს ღირსთა მისთა და ჩვენცა ღირს ვიქმნეთ საუკუნეთა კეთილთა, რომელი განუმზადა მოყვარეთა მისთა, რამეთუ  მისი არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 18

ქრისტეს სიყვარულისათვის

საყვარელნო, ყოვლადვე შევიყვაროთ ქრისტე და  ვისწრაფოთ ხილვად პირისა მისისა ბრწყინვალებისა ტკბილად, დღესა მას განკითხვისასა .

გევედრები, ძმანო, ნუმცა უკუჱ დავემხობით ესევითარისა დიდებისა და ბრწყინვალებისაგან, – რამეთუ  არა ძნელ არს საქმე ესე, არცა მძიმე, უკეთუ ოდენ ჩვენ გვენებოს და მოვითმენდეთ ქრისტეს სიყვარულისათვის ყოველსავე, რათა მისთანაცა ვსუფევდეთ და ვიდოდეთ აქა  იწროსა მას შინა გზასა, რამეთუ დაღაცათუ იწროდ სჩანს, არამედ ფრიადისა სივრცისა მიზეზ იქმნების ჩვენდა.

აღვიხილნეთ უკუჱ ზეცად თუალნი ჩვენნი და მუნ მყოფთა მათ კეთილთა ვიგონებდეთ და ესრეთ ყოველი ჭირი სოფლისა სიხარულით თავს ვიდვათ და ვერარამან საქმემან სოფლისამან დაგვიმონნეს. და რად ვიტყვი, თუ დაგვიმონნეს? უკეთუ  ქრისტე შევიყვაროთ, არცაღათუ მივხედნეთ საქმეთა სოფლისათა, რამეთუ დიდ არს სიყვარულისა ძალი და ვსთქუათ  ჩვენცა : „ვინ განმაშორნეს ჩვენ სიყვარულსა მას ქრისტესსა: ჭირმან ანუ იწროებამან”[რომ. 8,35] და შემდგომი ამისი.

რამეთუ იხილე, ვითარ მოციქულმან არა სთქუა საფასენი , ანუ გულისთქმაჲ, ანუ სხუა ესევითარი რაჲმე. რამეთუ ესე ყოველი უნდო არს, არამედ ძნელოვანთა მათ საქმეთათვის სთქუა  სიკუდილისათვის და დევნულებათა და ცეცხლისა და მახვილისა. და მან ესე ყოველნი მძიმენი საქმენი არად შერაცხა სიყვარულისათვის ქრისტესისა .

ხოლო ჩვენ საფასეთათვის და გულისთქმათა  ბილწთა განვვარდებით ცხოვრებისაგან და ნათლისა. ხოლო პავლეს სიკუდილი და ცხოვრება და საწუთო და საუკუნო და ყოველივე არარად შეერაცხა ქრისტეს სიყვარულისა თანა.

ხოლო ჩვენ მცირე გულისთქმაჲ ყოველსა მას დაგვავიწყებს და ვფუცავთ და ვიტაცებთ და ვახშსა მივსცემთ და ჴორცთა ბილწებასა  ვეძიებთ და საუკუნეთა მათ კეთილთა არა მოვიხსენებთ, არამედ თვითო  ფერთა გზათა წარწყმედისათა ვეძიებთ. ხოლო მართალი იგი გზაჲ ცხოვრებისა დაგვიტევებიეს და არა მოვიხსენებთ საუკუნეთა მათ სატანჯველთა, რომელთა შთავარდებით, არცა კეთილთა მათ, რომელთაგან დავაკლდებით .

რაჲსა იტყვის უფალი: „უკეთუ არა  გარდაემატოს  სიმართლე ჩვენი უფროს მწიგნობართა და ჶარისეველთასა, გეენიად მივალთ”[მთ. 5,20]. რაჲ სიტყვა უგოთ , უკეთუ მათ ოდენიცა არავე  იყოს?

არამედ ნუ, საყვარელნო, ნუ ესრეთ ვიყოფით! გარნა ვისწრაფოთ შეყვარებად ქრისტესა, ვითარცა მან შემიყვარნა ჩვენ, რათა ვჰპოვოთ საუკუნო განსვენება მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 19

ქრისტეს სიყვარულისათვისვე

საყვარელნო, ვინათგან უკუჱ დიდ და უძლეველ არს სიყვარული ქრისტესი და არა სიტყვა ცუდი არს, არამედ საქმე მაღალი, ამისთვის ვისწრაფოთ შეყვარებად ქრისტესა ჭეშმარიტებითა. დაღათუ პირველ მტერ ვიყვენით და დამაგნა  ჩვენ. აწ ვინათგან მეგობარ ქმნილ ვართ, დავადგრეთ მეგობრობასა შინა ქრისტესსა და სიყვარულსა .

ქრისტემან გვიწოდა, ხოლო ჩვენ არა შეუდეგით მას. არა თავისად სარგებელად უყვართ, რამეთუ  არარაჲ ვისგან ეხმარების, არამედ ჩვენისა ცხოვრებისათვის. ხოლო ჩვენ თავთავე ჩვენთა სარგებელისათვის არა შევიყვაროთა ქრისტე? ჩვენ  მტერ ვიყვენით და მან შემიყვარნა. ხოლო ჩვენ, რომელსა იგი უყვართ, არა შევიყვაროთა სახიერი იგი ტკბილი მეუფე?

არამედ, აწ ესერა, წინააღმდგომსა  ვიქმთ, რამეთუ მარადღე ჩვენ მიერ ღმერთი იგმობის მტაცებლობითა და ანგაჰარებითა ჩვენითა .

და ნუუკუჱ ვინმე თქვენგანმან მრქუას მე, ვითარმედ: „აჰა , ესერა მარადღე ანგაჰარებისათვის გვეტყვი ჩვენ.“ არამედ ნეტარ, თუმცა არა მე ოდენ გეტყოდე, არამედ მეუღლენიცა და მეგობარნიცა  და შვილნი და მონანი და მეზობელნი; და კედელნი და ქვანი, უკეთუმცა შესაძლებელ იყო , ღაღადებდეს ამის საქმისათვის, რათა მცირედ რაჲმე დავსცხერით. რამეთუ ყოველი სოფელი დაიპყრა ანგაჰარებისა  სენმან და ყოველთავე სულნი დააბნელნა და დიდ არს მძლავრება იგი მამონასი.

ეჰა, საკვირველი! ქრისტემან შემიყვარნა და ქრისტეს მიერ ვიხსნენით, და ჩვენ ოქროჲ შევიყვარეთ და ოქროსა  ვჰმსახურებთ ! ქრისტეს მეუფებასა ვქადაგებთ და ოქროსა ვჰმონებთ და რაჲცა  გვიბრძანოს ოქრომან, ყოველსავე  მოსწრაფებით ვიქმთ და ვმორჩილებთ. ხოლო მეგობრობაჲ ქრისტესი და სიყვარული და სჯული ღმრთისა, ყოველივე  უგულებელს ვჰყავთ.

ამისთვის არავინ აღიხილავს ზეცად, არავინ  მოიხსენებს საუკუნესა მას სასჯელსა. არამედ მოიწიოს ჟამი, რაჟამს არცა ამათ სიტყვათაგან იყოს სარგებელი, „რამეთუ ჯოჯოხეთს შინა ვინ აღგიაროს  შენ”(ფს. 6,5).

სასურველ არს ოქროჲ და საშვებელ, არამედ არა ესრეთ, ვითარ ქრისტე და ზეცისა  სასუფეველი. რამეთუ მდიდარი ამის სოფლისა მრავალთა მიერ საძულველ არს, ხოლო რომელი სათნოებასა შინა იყოს, პატივ სცემენ  ყოველნი და უყვარს .

უკეთუ კულა  ვინ სთქუას, ვითარმედ: „გლახაკი საკიცხველ არს ყოველთა მიერ, დაღათუ სათნო იყოს“, არამედ გულისჴმა ჰყავ , ვითარმედ არა კაცთა მიერ, არამედ პირუტყვთა მიერ არს საკიცხელ, ხოლო კაცისა ბრძნისა უფროსად საქებელ.

რამეთუ , უკეთუ ქვეყანისა მეფე გვაქებდეს ჩვენ, არღარა ვისგან ვეძიებთ სხუასა ქებასა ; ხოლო უკეთუ ანგელოსთა მეუფე გაქებდეს შენ, ჵ, კაცო, ბუზთა მიერ და მუმლთა ეძიებაა ქებასა?! რამეთუ ამათსაცა უდარეს არიან კაცნი იგი მოყვარენი წარმავალთა ამათ საქმეთანი.

ვიდრემდის ვიქცევით მწვირესა შინა , ვიდრემდის ვჰყოფთ თავთა ჩვენთა საქებელ კაცთა ნაყროვანებითა სავსეთა ? – რამეთუ იგინი კაცთა ამაოთავე მეცნიერ არიან, ხოლო სათნოებისა მიმართ უგულისჴმო. ხოლო შენ, ჵ, კაცო , რომელსა გნებავს სათნოებისა ქებაჲ , კაცთა უმეცართა სათნოებითა ეჩვენებიაა? ამისთვის  ვეროდეს წარემართები.

არამედ გევედრები, საყვარელნო, გულისჴმა ვჰყოთ  ესე ყოველი, მოვიძულოთ ოქროჲ და შევიყვაროთ ქრისტე, ვეძიებდეთ  ქებასა ღმრთისაგან და ნუ ვეძიებთ საფასეთა ცუდთა, ნუმცა ბოროტად შეგვირაცხიეს ქრისტეს სიყვარულისათვის სიგლახაკე, რამეთუ ყოვლისავე სიბრძნისა და მოთმინებისა მასწავლელ გვექმნების .

რამეთუ ლაზარეცა გლახაკობასა შინა იყო და მიიღო გვირგვინი ღმრთისაგან; და იაკობს  პურითა ოდენ განძღომად სუროდა, და იოსებ უკანასკნელსა სიგლახაკესა შინა იყოფოდა და არა მონა ოდენ იყო, არამედ პყრობილიცა, და ამისთვის უკუჱ გვიკვირს საქმე მისი. და არა ესრეთ ვაქებთ, რაჟამს იგი განუყოფდა იფქლსა, ვითარ რაჟამს  იგი იყო საპყრობილესა შინა, არცა რაჟამს გვირგვინი ემოსა, არამედ რაჟამს ჯაჭვი; არცა რაჟამს საყდართა  ზედა მჯდომარე იყო, არამედ რაჟამს განისყიდებოდა.

აწ უკუჱ, ესე ყოველი გულისჴმა ვჰყოთ , საყვარელნო, და ჩვენცა ყოველივე მოვითმინოთ ქრისტეს სიყვარულისათვის, რათა დავთხზათ  გვირგვინი იგი სათნოებათა. ნუ სიმდიდრესა და შვებასა და პატივსა და ძლიერებასა ვეძიებთ , არამედ სიგლახაკესა და ჭირსა და მოთმინებასა სათნოებისასა  ქრისტეს სიყვარულისათვის .

რამეთუ  აღსასრული მათი სავსე არს შფოთითა და ამბოხებითა ფრიადითა. ხოლო აღსასრული სათნოებათა არს ცაჲ და კეთილნი იგი ცათანი, რომელი „არცა თუალმან იხილა, არცა ყურსა ესმა, არცა გულსა კაცისასა მოუხდა, რომელი იგი განუმზადა ღმერთმან მოყვარეთა თვისთა“(1 კორ. 2,9), რომელსა  ღირსმცა ვართ ყოველნი  მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 20. თავი ზ [7]

სიყვარულისათვის მოყვსისა

ღირსი უკუჱ ესევითარისა მის ქრისტეს სიყვარულისა პატივისა მოქალაქობა ვაჩვენოთ, საყვარელნო ძმანო, და  ნუმცა რაჲ გვაქვს ზიარებაჲ ქვეყანისა თანა, რამეთუ ამისთვის ქრისტემან ზეცით მოგვართვა ჩვენ სწავლა კაცთმოყვარებისა, რათა  მოძღვრისა მის სწავლასა შეუდგეთ ძალისაებრ ჩვენისა და ვემსგავსნეთ.

ხოლო მსგავსება ქრისტესი ესრეთ  იქმნების, რათა არა თვისთა თავთასა ვეძიებდეთ ყოვლადვე, არამედ მოყვასთასა, ვითარცა იგი ქრისტემან ჰქმნა. და რაჟამს კაცი არა თვისსა ეძიებდეს, არამედ მოყვსისასა, მაშინ ეძიებს თვისსა ჭეშმარიტებით, რამეთუ მოყვსისა ყოველი ჩვენი  არს, ვინათგან ერთ გუამ ვართ და ურთიერთას ასოებ.

ნუმცა უკუჱ ვინ იტყვის, თუ: „იგი ვინმე არა არს მეგობარ ჩემდაო, არცა ნათესავ, და ვითარ  მიყვარდეს იგი ვითარცა ჩემნიო?“ ამისთვის გულისჴმა ჰყავ, საყვარელო, დაღაცათუ არა არს მეგობარი და  ნათესავი, არამედ კაცი არს შენისავე ბუნებისა და მისვე ქრისტეს მეუფისა  მონაჲ, რომლისაცა შენ ხარ და შენ თანა მკვიდრი, რამეთუ ყოველნი ერთსა სოფელსა შინა მკვიდრ ვართ, და ვინათგან სარწმუნოებისა შენისა ზიარი არს, აჰა, ესერა ასოცა არს შენი, რამეთუ რომელი მეგობრობა იქმს ესოდენსა თვისებასა ვითარ ერთობა იგი წმიდისა სარწმუნოებისა , რამეთუ ყოველნი ნათელღებულნი ერთ გუამ ვართ.

ნუმცა უკუჱ უგულებელს ვჰყოფთ ერთი ერთსა, რამეთუ არავინ თვისი გუამი და ასონი უგულებელს ჰყვნის, არამედ ჰფუფუნებნ და იღვწინ .

ამისთვის ერთი სახლი მოგვცა ღმერთმან: სოფელი ესე და ყოველივე ზოგად განგვიყო და ერთსა მზესა ყოველთა აღმოგვიბრწყინვებს და ერთი სართული გარდაართხა  ჩვენ ზედა – ცაჲ და ერთი საყოფელი – ქვეყანა, და ერთი ტაბლა ცხოვრებისა  – ტაბლა იგი შესაწირავისა, ერთი სახე შობისა მოგვცა ყოველთა – წმიდა ნათლისღებაჲ, და ერთი არს ყოველთა მამული, სასუფეველი ცათა და ერთისა სასმელისაგან  ვსუამთ ყოველნი. არათუ მდიდართა უმეტესად მისცემიეს  საიდუმლო იგი და გლახაკთა უდარესად, არამედ ყოველთა სწორად უწდია სისხლი თვისი ქრისტემან და ყოველთა სწორად განუყო ჴორცი თვისი საცხოვრებელად ყოველთა სულთა.

აწ უკუჱ ვინაჲ არს უწესოება ესე, რომელ არა გვიყვარან ძმანი? გარნა  ანგაჰარებისაგან მდიდართასა და ამპარტავანებისაგან მათისა. არამედ ნუღარა იყოფინ ესე, ძმანო ჩემნო საყვარელნო, ნუმცა განგვყოფენ  ჴორციელნი ესე საქმენი, რომელნი სულიერად ერთ ვართ, რამეთუ ყოველი ჴორცი აჩრდილი არს და აჩრდილისა უუძლურესი.

ხოლო ჩვენ, ძმანო, საკრველი  იგი სიყვარულისა მტკიცედ დავიცვათ და ვერარაჲ ვნებათაგანი შეგვემთხვიოს განყოფად ესევითარისა მის ერობისაგან და სულიერისა სიყვარულისა, რომლისა მიერ ყოველნივე ერთობით საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ, მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 21

სიყვარულისათვისვე მოყვსისა

გევედრები, საყვარელნო ძმანო , რომელთა ესე ყოველი ვიცით, ვისწრაფოთ შეყვარებად ძმათა, რათა არა მტყუვრად გამოვაჩინოთ სიყვარული ღმრთისა, რამეთუ იტყვის: „რომელმან სთქუას, მიყვარს ღმერთი და ძმაჲ არა უყვარდეს, იგი მტყუარ არს ”[1 იო. 4,20].

არამედ ვიღვწიდეთ სულთა ჩვენთა და ვისწრაფდეთ შეყვარებად მოყ­ვსისა. და ნუმცა  განვეშორებით გუამნი თავსა, რომელ არს ქრისტე, და ნუმცა განვეყოფით  ასოთა ჩვენთა, რომელ ესე საქმე არს განცოფებულთა . არამედ უფროსღა ვისწრაფდეთ კვალსა ქრისტესსა შედგომად, და ვჰკურნებდეთ ასოთა  ჩვენთა, უკეთუ უძლურნი იყვნენ.

რამეთუ ჴორციელთა ამათ ასოთა შინა  უკეთუ ვიხილით ერთი რომელიმე მოუძლურებული, ყოვლითა მოსწრაფებითა არა დავსცხრებით კურნებად; და უკეთუ ვერ შეუძლოთ, არავე უგულებელს ვჰყოფთ .

ეგრეთვე უკუჱ, საყვარელნო, ვისწრაფოთ ძმათ მოყვარება და კეთილისყოფა, რათა „ურთიერთას სიმძიმე ვიტვირთოთ და ესრეთ  აღვასრულოთ სჯული იგი ქრისტეს სიყვარულისა ”[გალ. 6,2] და მივემთხვივნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა , მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 22

სიყვარულისათვის ძმათასა

საყვარელნო, არა მოციქულთა ოდენ ამცნებდა უფალი ურთიერთას სიყვარულსა, არამედ  ყოველთა, რომელთა ეგულებოდა სიტყვითა მათითა რწმუნება მისა მიმართ. და არარაჲ სხვა  დააბრკოლებს წარმართთა ჩვენდა მომართ, გარნა ესე, რომელ სიყვარული არა გვაქვს ურთიერთას .

ხოლო მოციქულნი ძლიერად იყვარებოდეს ურთიერთას, ვითარცა იგი იხილეთ პეტრე და იოანე ვითარ იყვნეს. და კვალად პავლე ვითარ იყო მათდა მიმართ სიყვარულითა, რომელთა იგი ყოველივე სათნოება აქუნდა, არამცა უფროსად დედა იგი სათნოებათა სიყვარული აქუნდაა? რამეთუ  ესე საქმე სულისაგან სათნოჲსა და წმიდისა აღმოეცენების. ხოლო სადა უკეთურება იყოს, ესე ნერგი განხმების, რამეთუ: „რაჟამს განმრავლდეს უსჯულოება, განხმეს სიყვარული მრავალთა “[მთ. 24,12].

და წარმართთაცა ვერ მოაქცევენ სასწაულნი, ვითარ საქმენი კეთილნი და ცხოვრება სათნოჲ. ხოლო ცხოვრებასა ბრწყინვალე არარაჲ ჰყოფს, ვითარ სიყვარული ძმათა. რამეთუ, რაჟამს ქადაგება იგი არღა განვრცელებულ იყო , სამართლად საძიებელ იყვნეს სასწაულნი. ხოლო აწ უფროსად საქმეთა კეთილთა, ჯერ არს მოგებაჲ, რომელ არს ძმათ სიყვარული.

რამეთუ  ვერარაჲ ესრეთ შეარცხვენს წარმართთა, ვითარ სათნოება, ვერცარაჲ ესრეთ დააბრკოლებს, ვითარ უკეთურება. რამეთუ რაჟამს იხილონ  მასწავლელი სიყვარულისა სიძულილსა  შინა და ანგაჰარებასა და ტაცებასა, არა ტყუილად შერაცხონა  სწავლა იგი და ჩვენ ვიქმნებით მიზეზ მათისა საცთურსა შინა დადგრომისა?! რამეთუ მათისა სარწმუნოებისა საცთური უცნობიეს და ჩვენი ესე ჭეშმარიტება უყვარს, არამედ საქმეთა ჩვენთა მიერ დაჲხრწევის, რაჟამს არა გვიყვარდენ ძმანი .

ხოლო უკეთუ იტყვით, ვითარმედ: „პირველთა მამათა რად  არა ჰბაძვენ“, არამედ იგინი ჩვენ მიერ ეძიებენ სარგებელსა, რომელთა გვხედვენ და იტყვიან: „გვიჩვენეთ სარწმუნოება თქვენი საქმეთა მიერ კეთილთა“, და  რაჟამს გვიხილნენ ჩვენ ბოროტთა შინა, თვისსავე წესსა ზედა დაადგრებიან . ამისთვის უკუჱ მოგვეხადების ჩვენ სასჯელი, არა ბოროტთა მათთვის ოდენ, რომელთა ვიქმთ, არამედ ამისთვისცა, რომელ სახელი ღმრთისა ჩვენ მიერ იგმობის. ამისთვის  მეშინის, ნუუკუჱ დავადგრეთ ბოროტსა შინა და ვჰპოვოთ სასჯელი საუკუნო.

არამედ გევედრები, საყვარელნო, ჴელ ვჰყოთ სათნოებასა და აღვასრულოთ ჰსჯული სიყვარულისა, რამეთუ: „აღმასრულებელი სჯულისა სიყვარული არს“(რომ. 13,10). და ძმათ მოყვარებითა ვსწყალობდეთ ყოველთავე, რათა  საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 23. თავი ჱ [8]

მოწყალებისათვის

საყვარელნო, უფალი იტყვის, ვითარმედ: „ვიდრემდის ვარ სოფელსა შინა, ნათელი ვარ სოფლისა” (იო. 9,5). რამეთუ, უკეთუ ესე ნათელი დღისა ესრეთ კეთილ არს, გულისჴმა ვჰყოთ, თუ რაბამ იყოს იგი ნათელი ჭეშმარიტი, რამეთუ რაოდენ მცირედისა  სანთლისა ნათელსა მზის ბრწყინვალებაჲ უმჯობეს არს, ესოდენ და ფრიად უმეტესცა, იგი ნათელი, მზის ნათელსა უმჯობეს არს და უდიდებულეს. ამისთვის თქმულ არს, ვითარმედ მზე დაბნელდეს მის ნათლისა დიდებულებისაგან .

ხოლო უკეთუ ამას სოფელსა შინა სახლთა ნათელთა და შვენიერთათვის ფრიადსა ვიქმთ წარსაგებელსა და შრომასა, არა ჯერ არსა სრულიად ჴორცნიცა ჩვენნი  მოვაკვდინნეთ და წარვწყმიდნეთ, რათა საუკუნესა მას მოვიგოთ საყოფელი  დიდებული, სადა იგი ნათელი თუალთშეუდგამი არს?

რამეთუ აქა ჭირი გვიხმს და შფოთნი, და სასჯელნი და შურნი სხუათა თანა, ხოლო მუნ არარაჲ არს ესევითარი: არცა შური, არცა ხდომა, არცა სარჩელი საზღვართათვის . და ამის სოფლისა საყოფელთა უეჭველად დატევება თანაგვაძს, ხოლო იგი საუკუნოდ ჰგიეს; და ესე ყოველი წარხდეს, ხოლო იგი დაუძველებელ არს; და ამას , გლახაკი თუ იყოს, ვერ მოიგებს, ხოლო მისი ორითა დანგითა  შესაძლებელ არს მოგებაჲ, ვითარცა მან ქვრივმან ჰქმნა .

ამისთვის მწუხარე ვარ, რომელ, ესოდენნი კეთილნი ჩვენდა წინამდებარე არიან და ჩვენ ესრეთ უდებ ვართ. და რათამცა აქა ბრწყინვალენი სახლნი აღვაშენნეთ  მოსწრაფე ვართ, ხოლო მუნ არა გვნებავს, რათამცა მცირე  საყოფელი მოვიგეთ.

რამეთუ სადა  გიყვარს ყოფაჲ შენ სოფელსა ამას – ქალაქსა სამეუფოსა, ანუ ადგილსა უდაბნოსა? არა სამეუფოთა მათ საყოფელთა შინა გირჩევიესა ყოფაჲ? ხოლო მე წარგიყვანო  შენ ქალაქად, რომლისა ჴელოვანი და აღმაშენებელი ღმერთი არს. მუნ გევედრები, საყვარელო, რათა აღიშენო საყოფელი მცირედითა  საფასითა და მცირედითა შრომითა სახლისა მის, რომელსა გლახაკთა ჴელნი  აღაშენებენ და იგი არს ჭეშმარიტი მონაგები, ხოლო ამის სოფლისა ყოველივე ცუდ არს და ამაო, და საქმე  უგულისჴმოებისა .

მითხარღა, უკეთუმცა ვინ ქვეყანასა სპარსეთსა მიგიყვანა ხილვად ქვეყანისა  მის, და მასვე ჟამსა მოქცევად, და მერმემცა გეტყოდა მუნ აღშენებად  სახლთა და ტაძართა დიდთა, არამცა აბრალეა უგუნურებასა მისსა, რამეთუ ესრეთ ამაოსა წარსაგებელისა ყოფასა გაწვევს, ვითარ უკუჱ აქა იქმ, სოფელსა შინა, რომელი შემდგომად მცირედისა ჟამისა წარსლვად ხარ ამიერ?!

ნუ  იტყვი, თუ: „შვილთა დაუტეოო “, არამედ მათცა დატევებაჲ თანა­აძსთ ყოვლისავე მცირედისა  შემდგომად შენსა. და ნუუკუჱ უწინარეს შენსაცა დაუტევონ; და არს ესე ყოველი შრომა ცუდი. ხოლო მუნ ესევითარი არარაჲ  არს, არამედ შეურყეველ არს მონაგები იგი, რომელმან  იგი მოიგოს, მის მონაგებისა მმარხველი ქრისტე არს, მას მონაგებსა ზრუნვანი და საურავნი არა უხმან, რამეთუ, რაჟამს ღმერთი იყოს მოქმედი საქმისა, რადღა სახმარ არს ზრუნვაჲ და ჭირი?

ღმერთი  ყოველსა საფასესა შენსა, რომელი მისცე გლახაკთა, აღიხვამს  და აღგიშენებს მუნ სახლსა. და არა ესე ოდენ არს საკვირველი, არამედ უფროსად ესეცა, რომელ ესევითართა აღგიშენებს , ვითარი შენდა სათნო იყოს, რამეთუ ჴელოვანი არს კეთილი და ფრიად ეწყალვი შენ.

და უკეთუ გლახაკი იყო და აღაშენებდე შენ სახლსა  მას, არა მოიწიოს შენ ზედა სხუათა მიერ შური, რამეთუ არავინ ჰხედავს მას, მოშურნეთაგანი, არამედ ანგელოსნი ხედვენ მას, რომელთა ფრიად უხარის კეთილი შენი; და მეზობელ შენდა არა არიან კაცნი ბოროტნი, არამედ წმიდანი იგი და კეთილნი პეტრე და პავლე და იოანე და მსგავსნი მათნი წინასწარმეტყველნი, მოწამენი, ანგელოსნი, მთავარანგელოსნი და ყოველნი ზეცისა მხედრობანი, და რომელნი მოწყალებისა მიერ განბრწყინდენ.

ამისთვის გევედრები, ჵ, ძმანო საყვარელნო, წარვაგოთ  ჩვენი ყოველივე გლახაკთა ზედა, რათა ესევითარნი იგი საყოფელნი ვჰპოვნეთ სასუფეველსა ცათასა, რომელსა  ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 24

მოწყალებისათვისვე

საყვარელნო, ვიქმოდეთ მოწყალებასა გლახაკთა ზედა, რათა არა  დავშრეტდეთ  ლამპართა ჩვენთა, არამედ დავიცვნეთ იგინი ბრწყინვალედ მოწყალებისა მიერ; რამეთუ მოწყალებისა ნათელი უშრეტელ არს და განმწმედელ სულისა უფროს ოქროჲსა ბრწყინვალისა. რამეთუ იტყვის: „მიეცით მოწყალება და აჰა, თქვენი ყოველი წმიდა არს”(ლკ. 11,41).

განვაბნივოთ საფასე და შევიკრიბოთ  ჭურჭელთა ჩვენთა ზეთი წყალობისა ვიდრეღა  აქა ვართ. რამეთუ მუნ არღარა არს სავაჭროჲ, არცა ვინ მიიღოს სხვისა ვისგან, გარნა ჴელისაგან გლახაკთასა შევიკრიბოთ უკუჱ აქავე მდიდრად, უკეთუ გვენებოს  სიძისა მის თანა შესლვაჲ და არა გარე დაშთომაჲ. რამეთუ დაღაცათუ ბევრეული სათნოება წარვმართოთ თვინიერ მოწყალებისა, ვერ შევიდეთ სასუფეველსა.

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, მოსწრაფედ მოვიგოთ  მოწყალებაჲ , რომელი მსგავს ღმრთისა ჰყოფს მომგებელთა მისთა, რამეთუ იტყვის: „იყვენით მოწყალე, ვითარცა მამა თქვენი ზეცათა მოწყალე არს”[ლკ. 6,36], და მოწყალენი შეიწყალებიან ღმრთისა მიერ, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 25

მოწყალებისათვისვე

ისმინეთ, საყვარელნო, ვითარმედ: „რომელი სწყალობდეს გლახაკსა, იგი ავასხებს ღმერთსა“[იგ. 19,17] და ვერავინ შემძლებელ არს მიტაცებად მისსა, არამედ იქმნების კეთილ დამარხულ მისთვის და გან­მრავლებულ, რამეთუ არცა კაცი უგულებელს ჰყოფს და შესწორებულად მიაგებს ნიჭსა. არა უფროსად და უმეტესად ქრისტემან მიანიჭოსა? რამეთუ რომელი არა ავასხებს, მასცა მისცემს, ხოლო რომელმან ავასხოს, მას არა მისცესა?

ისმინე სოლომონისი, თუ ვითარ იტყვის: „რომელი სწყალობდეს გლახაკსა, იგი ავასხებს ღმერთსა”. ჰხედავა საქმესა ყოვლადდიდებულსა ვასხისასა? სხუა არს, რომელი აღიღებს და სხუა არს, რომელი ავასხებს და ჴელთ უდებს, რამეთუ არა სთქუა, თუ რომელი სწყალობდეს გლახაკსა, მისცემს ღმერთსა, არამედ – ავასხებს ღმერთსაო, რათა არა ლიტონად თვისი მიიღოს, არამედ მრავლითა სარგებელითა.

ხოლო ჩვენ მათ ვავასხებთ, რომელნი უფროს მოგვაგებენ. და ვეძიებთ მშვიდთა, და დაუტეობთ მშვიდსა და კეთილმეცნიერსა ღმერთსა, სამწილად მომგებელსა და უფროსღა ათასწილად, და ცხოვრებისა საუკუნოსა მომნიჭებელსა იესოს. და მივანდობთ მიწასა, რამეთუ რაჲ მოგვაგოს ჩვენ მატლმან მრავალთა განმხრწნელმან, ანუ თოხმან, ბარმან და წერაქვმან?

ხოლო რაჲ არიან ცუდად მზუაობრობაჲ, გარნა შური და სიბოროტე. რაჲ არს გემოთმოყვარებაჲ, გარნა მწუხარება და ამაოებაჲ. ხოლო რაჲ არს სიძვაჲ, გარნა გეენია და მატლნი დაუძინებელი . ესე არიან მდიდართა და უწყალოთა ღირსნი: აქაცა ბოროტი მათი და მერმესა მას მწარე სატანჯველი.

რამეთუ არა ტყუილ არს მეტყველი, ვითარმედ: „ეძიებდით  პირველად სასუფეველსა ღმრთისასა და ესე ყოველი შეგეძინოს თქვენ”(მთ. 6,33). ამისთვის გევედრები, საყვარელნო ძმანო, ვიქმოდეთ მოწყალებასა და ვავასხოთ  ღმერთსა, რამეთუ იტყვის: „რომელი სწყალობდეს გლახაკსა, ავასხებს ღმერთსა”.

ამას ვასხსა შეიტკბობაა, უფალო, ჩვენ მიერ, რომელი გლახაკთა მიმართ ვჰყოთ  წყალობაჲ? არამედ ოდეს მომაგო ჩვენ, მომითხარ ესეცა, მეუფეო წმიდაო: „ოდეს დაჯდესო  ძე კაცისა საყდართა დიდებისა თვისისათა“[მთ. 19,28] და დაადგინნეს მოწყალენი მარჯვენით მისსა, ხოლო ანგაჰარნი და უწყალონი მარცხენით და ჰრქუას მოწყალეთა: „მოვედით, კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკვიდრეთ განმზადებული თქვენთვის სასუფეველი დასაბამითგან სოფლისად, რამეთუ მშიოდა და მეცით მე ჭამადი, მწყუროდა და მასუთ მე, შიშველ ვიყავ და შემმოსეთ მე“(მთ. 25,34-36).

და რაჲსათვის, უფალო, არარასა სხუასა სახესა შემოიღებდ ხსენებად, გარნა მოწყალებისა? და ჰსთქუას: „არა ვსჯი შეცოდებულთა, არამედ უნანელთა; არა დავსაჯნე მდიდარნი, არამედ უწყალონი; და მათ ვამხილო, ვითარმედ აქუნდა ესევითარი შემწე ცხოვრებისა, ესე იგი არს მოწყალებაჲ , რომლითა ყოველნი ცოდვანი მოისპობიან, და ესოდენნი კეთილისა საქმენი უგულებელს ჰყვნეს .“

ისმინე და შეძრწუნდი, ჵ, კაცო! რამეთუ არა ესე სიმდიდრე მონაგებისა მოგიღებიეს, რათა ჭამასა და სიმთვრალესა შინა წარაგო იგი ყოველი, არამედ, რათა სწყალობდე გლახაკთაცა. უმჯობეს არს, რათა წარგზავნო ეგე მას საუკუნესა, ჴელითა გლახაკთათა და მოწყალებასა შინა განაბნიო.

ნუუკუჱ ჰგონებ, თუ შენი არს ეგე, არამედ გლახაკთა განსაყოფელად მოცემულ არს შენდა. ღმერთი თვის თვისად ჰყოფს მონაგებსა, ანუ არა ძალედვაა ღმერთსა მოღებად შენგან და მიცემად გლახაკთა? არამედ არა ჰყოს ეგრეთ, რათა შენ გყოს გლახაკთა მიმართ პატივის მოყვარე, და მოწყალებისა მიერ სასუფეველი დაგიმკვიდროს, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება, სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 26 . თავი თ [9]

რათა არა ნატაცებისაგან ვიქმოდეთ მოწყალებასა

ვისწრაფოთ, ძმანო, ყოვლითა ძალითა ჩვენითა, რათა აღვხოცოთ ყოველი ბილწება სულისაგან  ჩვენისა! რამეთუ განჰსწმედს პირველად ნათლისღებაჲ, ხოლო უკანასკნელ – სხუანი საქმენი კეთილნი. რამეთუ  ღმერთმან კაცთმოყვარებითა თვისითა მოგვცნა ჩვენ შემდგომად ნათლისღებისა მიზეზნი მრავალნი განწმედისანი , რომელთაგანი არს პირველი  მოწყალებაჲ, რამეთუ: „მოწყალებითა და სარწმუნოებითა განწმდებიან ცოდვანი“(იგ. 15,27).

ხოლო მოწყალებასა არა მას ვიტყვი, რომელი ტაცებისა მიერ და მონახვეჭილთა  მონაგებთაგან იქმნებოდის , რამეთუ იგი არა მოწყალება არს, არამედ უკეთურება. რამეთუ რაჲ სარგებელ არს ერთისა განძარცვაჲ და მეორისა შემოსაჲ?

რამეთუ, დაღაცათუ ყოველი  მოტაცებული გლახაკთა მივსცეთ, არარაჲ სარგებელი იყოს. და გამოაჩინებს ზაქე, რომელმან მოტაცებული ყოველივე ოთხკეცად უკუნსცა. ხოლო ჩვენ ფრიადსა ვიტაცებთ და მცირედსა მივსცემთ და ამით ვჰგონებთ ღმრთისა მომადლებასა, რომლისა მიერ უფროსად განრისხნების იგი.

რამეთუ მითხარღა, ჵ, კაცო, უკეთუ ვითარი მომკუდარი გზასა ზედა ჰპოვო  და მოითრივო  და შეიღო საკურთხეველად, არა ყოველი  შენ გეცინოდიანა? აწ უკუჱ მე გამხილებ, ვითარმედ მოტაცებულისაგან ქმნილი მოწყალება ამისსა  უსაძაგელეს არს. რამეთუ ყოველივე ცოდვა სიმყრალე არს ბოროტი; და ისმინე წინასწარმეტყველისა, ვითარ იტყვის, ვითარმედ: „შეყროლდეს და დალპეს წყლულებანი ჩემნი”(ფს. 37,5).

ხოლო შენ სიტყვით ევედრები ღმერთსა  დავიწყებად ცოდვათა შენთა და საქმით არა შეუნდობ მას დავიწყებად, არამედ მარადღე მოიხსენებ. რამეთუ უკეთურებისა მონაგებსა საკურთხეველსა ზედა დასდებ და წმიდათა მისცემ; ანუ იტყვი შენ, ვითარმედ: „არა მოტაცებულსა მივსცემ, არამედ სხუასა, რომელნი თვით ჩემი იყოს“  და არა გულისჴმა ჰყოფ , ვითარმედ, დაღაცათუ სიმრავლესა საფასეთასა მცირედი უსჯულოებით მოგებული შთავარდეს, მას ყოველსა შეაბილწებს, – ვითარცა სკორე მცირე აღამღვრევს წყალსა  წმიდასა და აღაყროლებს.

და ჩვენ ჴელთა ვიბანთ, მირავიდოდეთ ეკკლესიად, ხოლო გულთა  –არა. და არა უწყით, ვითარმედ არათუ ჴელნი რას იტყვიან, არამედ სული იქმს ვედრებასა ღმრთისა მიმართ. რამეთუ ჩვენ  უნდოთა საქმეთა და მცირეთა ვისწრაფით ქმნად და დიდთა შეურაცხ ვჰყოფთ. რამეთუ, უკეთუ უბანელითა ჴელითა  ლოცვაჲ უწესოება არს, არა უფროსად შეგინებულითა სულითა ბოროტ არსა ლოცვაჲ? ამისთვის ჰურიანიცა შექცეულ იყვნეს ბოროტთა საქმეთა და წყლითა დაბანასა ჴელთასა მოსწრაფე იყვნეს. ამისთვის ეტყვის მათ წერილი, ვითარმედ: „განიბანე უკეთურებისაგან სული შენი; ვიდრემდის იყვნენ შენთანა გულისსიტყვანი ბილწნი!”[იერ.4,14]

განვიბანოთ უკუჱ ნუ მწვირითა, არამედ წყლითა მოწყალებისათა, და ნუცა ანგაჰარებითა. პირველად განეყენე მოხვეჭასა  და ტაცებასა და მერმე ჰქმენ მოწყალებაჲ. „მოიქეც ბოროტისაგან და ჰქმენ კეთილი”(ფს. 33,14; 36,27); [1 პეტ. 3,11]. დააყენენ ჴელნი ანგაჰარებისაგან და მოხვეჭისა  და ესრეთ წარმართენ იგინი მოწყალებად.

უკეთუ მითვე ჴელითა, რომლითა ვსძარცვიდეთ სხუათა და სხუათა შევმოსდეთ, საძაგელ არს ესე წინაშე ღმრთისა, რამეთუ კაენისათვისცა  უმჯობეს იყო, უკეთუმცა არა შეეწირა. ხოლო, უკეთუ რომელმან უდარესი შესწირა, განარისხა ღმერთი; ხოლო რომელი  სხვისასა შესწირვიდეს, არა ფრიად განარისხოსაა?! რამეთუ გრქვას შენ, ვითარმედ: „მე არა მოტაცება გასწავე და შენ მოტაცებულისა მიერ პატივმცემაა? ჰგონებ სამე, უსჯულოო, ვითარმედ მეცა შენვე გემსგავსო?! აწ გამხილო  და წარმოგიდგინნე წინაშე პირსა შენსა ცოდვანი შენნი”.

გარნა ნუ იყოფინ სმენად ერთისაცა ჩვენგანისა ამის ჴმისა. არამედ გევედრები, ძმანო, რათა  მოწყალება წმიდა ვჰქმნათ  და საუკუნენი კეთილნი ვჰპოვნეთ  მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 27

რათა არა ანგაჰარებისაგან ვიქმოდეთ მოწყალებასა

საყვარელნო, იტყვის უფალი , ვითარმედ: „ეგრეთ ბრწყინვიდენ  ნათელი თქვენი წინაშე კაცთა, რათა იხილნენ საქმენი თქვენნი კეთილნი და  ადიდებდენ მამასა თქვენსა ზეცათასა”(მთ. 5,16). რამეთუ არარაჲ არს უბრწყინვალეს საქმეთა კეთილთასა , ვითარცა წერილ არს, ვითარმედ: „გზანი მართალთანი მსგავსად ნათლისა ბრწყინვენ”[იგ. 4,18]. ხოლო ჰნათობენ არა თავთა თვისთა ოდენ, არამედ სხვათაცა განათლებად.

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, რათა  არა დავაკლოთ ზეთი ლამპართა  ჩვენთა, რათა განძლიერდეს ნათელი მათი, რამეთუ ესე ზეთი მოწყალებისა მარადის  კეთილ არს, რამეთუ იტყვის: „წყალობა მნებავს და არა მსხვერპლი”(ოს. 6,6; მთ. 9,13; 12,7). რამეთუ მსხვერპლი ქებისა ესე არს, რომელი არა განილევის, არცა განიხრწნების, არამედ მარადის ბრწყინავს სადიდებელად ღმრთისა.

ამისთვის უკუჱ გევედრები, საყვარელნო ძმანო, შევსწიროთ  ესევითარი ესე მსხვერპლი საკურთხეველთა ამათ ზედა, რომელი ესე უპატიოსნეს არს მარხვისაცა  და ლოცვისა და სხუათა მრავალთა სათნოებათასა, რამეთუ ესევითარი უყვარს მსხვერპლი ღმერთსა.

არამედ ნუმცა არს ესე ანგაჰარებისაგან ქმნილი, ნუცა მოტაცებულთა საფასეთაგან, რამეთუ ესევითარი სძულს ღმერთსა და გარემიიქცევს  პირსა თვისსა მათგან . ამისთვის ვეკრძალნეთ, რათა არა დატკბობისა წილ განვარისხოთ ღმერთი. და უკეთუ კაინ , ვინათგან უდარესი შესწირა ღმერთსა, დაისაჯა, რაჲ ვჰყოთ ჩვენ, უკეთუ ანგაჰარებისაგან ვიქმოდეთ მოწყალებასა .

ამისთვის გევედრები, რათა არა მოხვეჭილთა მონაგებთაგან ვიქმოდეთ ქველისაქმესა . უკეთუ ერთი გვლოცვიდეს და ერთი გუწყევდეს , რაჲ სარგებელ არს, გარნა ცუდი შრომაჲ. ხოლო უკეთუ ვეკრძალებოდეთ და ყოველსა ზედა ნებასა ღმრთისასა  აღსრულებად ვისწრაფდეთ, შეუძლოთ მიმთხვევად კეთილთა მათ საუკუნეთა მადლითა  უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 28

რათა არა მონახვეჭთაგან ვიქმოდეთ მოწყალებასა

საყვარელნო, ჩვენ რომელთა ესე სარწმუნოება  ვიცით, აღვსდგეთ და ვადიდებდეთ უფალსა; ნუ სარწმუნოებითა ოდენ, არამედ საქმეთა მიერცა კეთილთა, თუ არა , არღარა დიდება არს, არამედ გმობაჲ, უკეთუ მცნებათა მისთა შეურაცხ ვჰყოფთ . რამეთუ არა ესრეთ იგმობის ღმერთი წარმართთაგან  ცოდვისა მიერ, ვითარ ქრისტეანე, თუ ბოროტი იყოს და უკეთური.

ამისთვის უკუჱ გევედრები, ძმანო, რათა  ყოვლით კერძო ვისწრაფდეთ დიდებად ღმრთისა. რამეთუ იტყვის: „ვაჲ არს მონისა მის, რომლისა მიერ სახელი ღმრთისა იგმობოდის ”[მთ. 26,24; მრკ. 14,21]. რამეთუ რაჲ წყალობა ვჰპოვოთ, ოდეს რომელთადა ბრძანებულ არს, რათა სხუათა მივსცემდეთ მოწყალებასა და ჩვენ სხუათაგან მოვიტაცებდეთ – და უკეთუ უგლახაკეს ჩვენსაცა იყვნენ, და უფროსღა ქვრივ და ობოლ ?!

აწ უკუჱ ნუმცა ვითარცა ბნელსა შინა ვართ, არამედ ყოვლისაგან ცოდვისა ვივლტოდეთ , რამეთუ, უკეთუ ღმერთი სტანჯავს მათ, რომელთა მშიარი არა გამოზარდონ და რომელთა შიშველი არა შემოსონ, დასჯის . რაჲმე ყოფად არს მათთვის, რომელთა შემოსილი განსძარცვონ და ქვრივთა და ობოლთა აჭირვონ და გლახაკთაგან მიიხვეჭდენ და მით მოწყალებასა და შესაწირავსა ჰყოფდენ? მსგავს არს ესევითარი, რომელმან შვილი ვისმე მისტაცოს და მასვე მამასა წინაშე დაუკლას და შესწიროს.

ამათ  ესევითართა სიტყვათა თქმად არა დავსცხრები, ნუუკუჱ რომელთა დღეს არა გვისმინონ, ხვალე გვისმინონ და რომელნი ხვალე ურჩ იქმნენ, სხუასა დღესა ისმინონ და უკეთუ კულა ვიეთნიმე ურჩებასა შინა დაადგრენ, ჩვენ უბრალო ვიყვნეთ, რამეთუ ჩვენ ჩვენი  გვიქმნიეს.

არამედ ნუმცა ვინ იქმნების თქვენგანი ურჩ, რათა არცა ჩვენ გვრცხვენეს, არცა თქვენ დაისაჯნეთ, არამედ ყოველნი კადნიერებით წარმოუდგეთ საყდარსა ღმრთისასა, და ჩვენ ვიქადოდეთ  თქვენთვის და ჩვენთა ბრალთა ნუგეშინისმცემელად გვაქვნდეს თქვენი  სათნოება და ესრეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა ღირს ვიქმნეთ ქრისტეს იესოს მიერ უფლისა ჩვენისა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 29. თავი ი [10]

სათნოებისათვის

საყვარელნო, გულისჴმა ვჰყოთ , რამეთუ, რომელთა  იგი ეშინოდა და ძრწოდეს, მათ მორაიღეს სული წმიდა, მეყსეულად უშიშად შევიდოდეს ბრძოლად მახვილისა და ცეცხლისა და მხეცთა და ზღუათა და ყოვლისა ჭირისა. და უსწავლელთა მათ და უმეცართა ესევითარი სიბრძნე და კადნიერება მოიღეს, ვიდრეღა ყოველი განაკვირვნეს, რამეთუ თიხისანი იყვნეს და რკინად გარდააქცივნა იგინი სულმან წმიდამან და ვერარამან სძლია  მათ, რამეთუ ესევითარი არს მადლი სულისა წმიდისა .

უკეთუ დაჰხსნილებაჲ ჰპოვოს, განიოტებს; უკეთუ გულისთქმა ბოროტი ჰპოვოს, განლევს; უკეთუ მოშიშება ჰპოვოს, წარსდევნის და არღარა კაცებასა შინა დაუტეობს მას, არამედ ვითარცა ზეცისასა, ესრეთ ყოვლითურთ მუნ მიიყვანებს გონებასა მისსა, და ამისთვისცა არღარა ვის მათგანსა აქუნდა რაჲ თვისად, არამედ ყოველნი იყვნეს ლოცვასა შინა  სიხარულითა გულისათა, რამეთუ: „ნაყოფი სულისა ესე არს: სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სარწმუნოება, სიმშვიდე“[გალ. 5,22].

მოვიგოთ უკუჱ, საყვარელნო, სათნოება, რათა ჩვენზედაცა მოვიდეს უძლეველი იგი შეწევნაჲ სულისა წმიდისა, დამარხვითა  მცნებათათა. და არცა ანგელოსთა უდარეს ვიყვნეთ, რამეთუ ანგელოსთაცა თვისისა გონებისა სიკეთითა აქუს  ესევითარი  დიდება და არათუ მათ არა უხმს  კრძალულებაჲ, უკეთუმცა არარადმცა გარდამოვრდომილ იყო ერთი მათგანი . გარნა რამეთუ არა შეიკრძალა გონება თვისი, უარეს კაცთა უკეთურთასა და პირუტყვთასა იქმნა.

და კვალად ყოველთა წმიდათა ქვეყანასა  ზედა მყოფთა ჴორცთა შინა ჰქმნეს, რა იგი ჰქმნეს კეთილი და სათნოება, – რამეთუ , ვითარცა მწირნი და უცხონი, იყვნეს ქვეყანასა ზედა, და მოქალაქობა მათი იყო ცათა შინა.

ამისთვის უკუჱ ნუ იტყვი, თუ : „ჴორცნი მასხენ და ვერ ვიტვირთავ ოფლთა სათნოებისათა და შრომათა.“ ნუ აბრალებ ამათ სიტყვათა მიერ შემოქმედსა. რამეთუ იხილენ  ყოველნი წმიდანი, რომელნი ჴორცთა შინა იყვნეს, რაჲ ჰყვეს: რამეთუ პავლე არა დააყენეს ჴორცთა ყოფად რაჲ იგი ჰქმნა, არცა პეტრე დააყენეს მიხმად კლიტეთა სასუფეველისთა და ენუქ ჴორცითა მიიცვალა და ილია ეგრეთვე ჴორცითა აღიტაცა და აბრაჰამ და შვილი მისი ისაკ, და იაკობ, ძე ისაკისი ჴორცითა გამობრწყინდეს მოქმედ სათნოებათა და  იოსებ ჴორცითა ბრძოლა უყო სიძვის მოყვარესა მას დედაკაცსა. და რად ვიტყვი ჴორცთა ოდენ, რამეთუ დაღაცათუ ჯაჭვიცა  ვინ შემუსროს  ჴორცითა, არას ევნების მოგებად სათნოებათა და რად ჯაჭვსა ვიტყვი? ვერცა საპყრობილე, ვერცა საკრველნი ძლიერნი დამხრწეველ  ექმნებიან სათნოებათა ! რამეთუ საკრველი სულისა არა რკინისა არს, არამედ – გულისთქმა ბოროტი, შიში უჯეროჲ და სხუანი ყოველნი ვნებანი; იგინი შეჰკვრენ სულსა! დაღაცათუ ჴორცნი ხსნილ  იყვნენ.

არამედ იტყვიან ვიეთნიმე, ვითარმედ: „ესეცა ვნებანი ჴორცთაგან იშვებიანო.“ გარნა ამაოება არს ესე სიტყვა და მიზეზი ცუდი, რამეთუ, უკეთუმცა ჴორცთა  იყო ცთომაჲ, ყოველთა ზედამცა მოიწეოდეს იგინი, რამეთუ ვითარცა ჭამა და სმაჲ და ძილი ყოველთა ზედა არს, ეგრეთვე ესემცა იყო ყოველი, ვინათგან მრავალნი განერნეს მათ. საცნაურ არს, ვითარმედ არა სადმე ჴორცთაგან არს, არამედ უდებებისაგან სულისა.

ხოლო ჩვენ უდებება მოვიწყვიდოთ, საყვარელნო, და გულსმოდგინედ ვიქმოდეთ სათნოებასა. და  ნუმცა ჴორცთა ზედა დავსდებთ მიზეზსა, არამედ დაუმორჩილნეთ ჴორცნი  სულსა, რათა ესრეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი  უკუნისამდე.

სწავლა 30

ვითარმედ სათნოება განაბრძნობს კაცსა

საყვარელნო , ვისწრაფოთ, რათა ყოველი უკეთურება განვსდევნოთ სულთაგან  ჩვენთა და არა ოდეს ვიქმოდეთ ზაკვასა. რამეთუ გულარძნილთა მიმართ გულარძნილნი გზანი მიავლინნეს უფალმან ღმერთმან და წმიდა იგი სული ღმრთისა ივლტის ზაკვისაგან და ზრახვათა ბოროტთა.

რამეთუ არარაჲ ესრეთ ცოფ ჰყოფს კაცსა, ვითარ უკეთურებაჲ და არარაჲ ესრეთ განაბრძნობს კაცსა, ვითარ სათნოებაჲ. რამეთუ ჰყოფს კაცსა სათნოება მადლიერ, კაცთმოყვარე, მშვიდ და ტკბილ და რაჲმცა იყო ესევითარისა მის უბრძნეს? რამეთუ წყაროჲ და ძირი სიბრძნისა სათნოება არს, ვითარცა იგი ყოვლისა უკეთურებისა დაწყებაჲ უგუნურებისაგან არს.

რამეთუ ამპარტავანი და მრისხანე ნაკლულევანებისაგან ცნობისა იძლევის ვნებათაგან . ამისთვისცა წინასწარმეტყველი იტყოდა: „არა არს კურნება ჴორცთა ჩემთა პირისაგან უგუნურებისა ჩემისა”[ფს. 37,3]. რათამცა გვიჩვენა , ვითარმედ: ყოველი ცოდვა დაწყებასა უგუნურებისაგან მიიღებს.

ხოლო სათნოებით შემოსილი კაცი და მოშიში  უფლისა, უბრძნეს ყოველთასა არს, რამეთუ: „დასაბამი სიბრძნისა არს შიში უფლისა“(იგ. 1,7; 9,10). ხოლო  უკეთურსა შიში უფლისა არა აქვს, სიბრძნისაგან სადამე  გამოხვებულ არს და უუგუნურეს არს ყოველთასა.

და მრავალნი უკეთურთა ბრძნად უწოდენ, რამეთუ ავნებენ სხვათა  ჴელოვნად და არა იციან, ვითარმედ ესე არს დიდი უგუნურებაჲ. რამეთუ, რომელი სხუასა ავნებდეს, არა მას ავნებს, არამედ თვისსა გულსა განიწონს  მახვილსა და ვერ გულისჴმა ჰყოფს და ესე არს დიდი  უგუნურებისა სასწაული.

არამედ ჩვენ ნუმცა ჭირვეულთა და სხუათაგან ვნებულთა სახელ ვსდებთ უბადრუკად, არამედ უფროსად მავნებელთა და მაჭირვებელთა მათთა. რამეთუ იგინი არიან ვნებულნი, რომელნი ღმერთსა  მბრძოლად  აღიდგენენ თავთა თვისთათვის და ბევრეულთა შესმენათა პირსა აღუღებენ და დიდსა სასჯელსა განიმზადებენ ჯოჯოხეთს შინა.

ხოლო, რომელნი ჭირვეულნი იყვნენ და მოითმენდენ, მათ ღმერთიცა ჰსწყალობს და ყოველნი კაცნი, და ამასცა სოფელსა სიბრძნესა თვისსა აჩვენებენ, და მას საუკუნესა დაუსრულებელთა კეთილთა ჰპოვებენ, რომელთა ღირსმცა ვართ ყოველნი  მიმთხვევად, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 31

სათნოებისათვისვე

გლოცავ და გევედრები, საყვარელნო ძმანო, რათა მოსწრაფე ვიქმნეთ  სათნოებათა მოგებად და სათნოყოფად  სახიერისა მის ღმრთისა. რომელნი  იგი სარგებელ ჩვენდა იყვნენ, ესე იგი არს, რათა სულთა ჩვენთათვის კეთილად ვზრუნვიდეთ, რამეთუ ესეცა მისისა კაცთმოყვარებისაგან არს. რომელ არარაჲ ეხმარების მას ჩვენგან  და ჩვენსა ოდენ კეთილსა და სათნოებასა ეძიებს, და იგი შეურაცხიეს, ვითარცა მისაგებელად მისთა კეთილთა , რაჟამს ჩვენ სულთა ჩვენთათვის ვზრუნვიდეთ.

ამისთვისცა უკუჱ ფრიადისა უგულისჴმოებისა სახე არს, რათა ვინათგან მეუფესა ჩვენსა ესრეთ  ჰნებავს ჩვენი ცხოვრება და ჩვენ არა ვჰქმნეთ  ძალისაებრ ჩვენისა კეთილი და სათნო ვეყვნეთ, რათამცა მივემთხვივნეთ ურიცხვთა  მათ კეთილთა.

ამის ყოვლისათვის უკუჱ შევსწიროთ მადლი კაცთმოყვარესა ღმერთსა; ნუ სიტყვით ოდენ, არამედ უფროსად საქმეთა მიერ კეთილთა, რათა საუკუნენი  იგი კეთილნი მოგვეცნენ, რომელთა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 32. თავი ია [11]

წმიდათა წერილთა კითხვისათვის

საყვარელნო, იტყვის უფალი, ვითარმედ: „ყოველი მწიგნობარი, რომელსა უსწავლიეს სასუფეველისათვის ცათასა, მსგავს არს კაცსა სახლისა უფალსა, რომელმან გამოიღის საუნჯისაგან თვისისა ძველი და ახალი“[მთ. 13,52]. რამეთუ, მწიგნობარი არს, რომელი შრომითა და გულსმოდგინებითა კითხვასა ჰყოფს  სამღთოთა წერილთასა. რამეთუ ესე საუნჯესა დაიდებს მცნებათა ძველისა სჯულისა და ახლისა აღთქმისასა და მას ჟამსა შინა მოიღებს მისგან მოძღვრებასა.

და რაოდენნი არა დაიმარხვენ სწავლასა წმიდათა წერილთასა, ესენი არა არიან სახლისა უფალნი: არცა თვით მქონებელნი, არცა სხუათა მიმცემელნი, არამედ უგულებელს ჰყოფს თავსა თვისსა უმეცრებით და სიყმილით განიხრწნის  სულსა.

რამეთუ, ვითარცა ქვეყანასა უწვიმარსა, თუ ვინმე მრავალნი თესლნი დასთესნეს, აღორძინებად ვერ უძლებს, ეგრეთვე სულსა უკეთუ არა პირველ მოირწყოს წერილთაგან, არა ძალუძს ნაყოფისა კეთილისა ყოფად. რამეთუ დიდი ბოროტი არს, რომელნი არა ისმენენ წერილისასა და, ვითარცა პირუტყვნი ვლენან. და დიდი კეთილი არს წერილის კითხვა და სმენა, რამეთუ მისგან აღმოეცენებიან ყოველნი კეთილნი სწავლანი და წმიდათა მობაძავობა  და ისწავების ზეცისა მოქალაქობა.

ხოლო რომელნი არა ისმენენ წერილთა, მათგან იშობებიან  მრავალნი ძვირნი და არიან უდებსა ცხოვრებასა შინა, და სულითა ბრმანი, ვითარცა ნათლისაგან მოკლებულნი, სწორად ვერ ვლენან და ეშმაკი ფრიად უბრკმობს.

ამისთვის გვასწავებს მოციქული, ვითარმედ: „ეკრძალენით საკითხავსა და მოძღვრებასა ნუგეშინისცემითა”[1 ტიმ. 4,13]. ესე იგი არს, ვითარმედ: არა მომედგრდეთ, არამედ იკითხვიდეთ წიგნთა გულისჴმისყოფით და სხუათაცა ასწავებდეთ, რათა მრჩობლი სასყიდელი მოიღოთ ღმრთისა მიერ, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 33

წმიდათა წერილთა კითხვისათვის

საყვარელნო, ჯერ არს ჩვენდა, რათა მოვიგებდეთ წიგნთა და აღმოვიკითხვიდეთ გულისჴმისყოფით; არა ფიცარსა ზედა ქვისათა, არამედ ფიცარსა ზედა გულისა ჩვენისათა დავიწერდეთ და აღსრულებად საქმითცა სურვიელ ვიყვნეთ. და აღუხოცელად გონებათა შინა ჩვენთა შთავწერნეთ ძალნი და სიტყვანი წიგნთანი .

რამეთუ, უკეთუ სახლსა შინა, სადა წმიდა სახარება  იდვას, ვერ შევალს ეშმაკი, არა უფროსად სულსა, რომელსა შინა ძალი სიტყვათა დამკვიდრებულ იყოს, შეეშინოსა შესლვად? და არა ოდენ ეშმაკსა, არამედ ყოველსა ბუნებასა ცოდვისასა .

ამისთვის, გევედრები, საყვარელო, წმიდა  ჰყავ სული შენი, წმიდა ჰყავ ჴორცნიცა ამით სამღთოთა სიტყვათა გულთა შინა , და პირსა შენსა დამ­კვიდრებითა. რამეთუ უკეთუ ბოროტთა სიტყვათა მეტყველებაჲ შემაგინებელ კაცისა არს, ხოლო სულიერთა სიტყვათა წურთამან და კითხვამან და სმენამან არა განსწმიდოსაა პირიცა და სული და გონება, და  დაამკვიდროს  მას შინა მადლი სულისა წმიდისა?!

სამღთონი წერილნი წამალნი არიან სულისანი. განვჰკურნეთ უკუჱ მათ მიერ სულნი ჩვენნი.

ხოლო ესევითარ  არა ბოროტ არს, რამეთუ  მოყვარეთა სოფლისათა იციან მონაგებთა თვისთა ყოველი ბუნება: და ცხენთა თვითოეულისა პაპის პაპანი და ბუნებანი. და რომელნი აქა  ეკკლესიასა შინა შემოჰკრბებით, არა იცით აქა შინა თქმულნი სიტყვანი, არცათუ რიცხვი და სახელი  წიგნთა .

არამედ გევედრები, განეშორენით  ყოვლისაგან საქმისა ბოროტისა და ღირს იქმნნეთ გულისჴმისყოფასა სამღთოთა სიტყვათა და საქმეთა, რათა ნაყოფიცა კეთილი გამოიღოთ და ღირს იქმნნეთ დამკვიდრებად საუკუნეთა მათ კეთილთა სასუფეველისათა, მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 34

წმიდათა წერილთა კითხვისათვისვე

საყვარელნო, უკეთუ გულსმოდგინედ გამოვეძიებდეთ  წმიდათა წერილთა გამოწვლილვით და არა ლიტონად, შეუძლოთ პოვნად ცხოვრებაჲ სულთა ჩვენთა. უკეთუ მარადის ვისმენდეთ სიტყვათა წერილისათა, ესრეთ მოვიგოთ სიმტკიცეცა მართლისა სარწმუნოებისა და ცხოვრება კეთილი .

ვისმენდეთ უკუჱ სიტყვათა წერილისათა! ჵ, საყვარელნო, დაღაცათუ სხვისა წიგნისა მიერ განვნათლდეთ, არამედ უფროსღა წმიდასა სახარებასა  ვისმენდეთ და ზედას ზედა ვიკითხვიდეთ მას, რამეთუ მეყსეულად განრააღოთ წიგნი, იხილოთ მას შინა სახელი ქრისტესი დაწერილი. და გესმას მეყსეულად, იტყოდის  რა, ვითარმედ: „იესო ქრისტეს შობა ესრეთ იყო”(მთ. 1,18).

და კვლავ იხილო და აღმოიკითხო, იტყოდის რა იგი, ვითარმედ: „ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშვიდ ვარ და მდაბალ გულითა”(მთ. 11,29). არა სურვიელ იქმნეა  ტკბილისა მის უღლისა? კვალად ისმინო, ვითარმედ : „უკეთუ გიყვარ მე, მცნებანი ჩემნი დაიმარხენით“(იო. 14,15), „და რომელსა უყვარდე მე, საყვარელ იყოს მამისა ჩემისა მიერ და მეცა შევიყვარო იგი“(იო. 14,21), „და მოვიდეთ მე და მამა ჩემი და მის თანა სავანე ვჰყოთ”(იო. 14,23).

არა გსუროდისა ამათ სიტყვათა  ტკბილისა მის მეუფისათა? და მერმეცა იხილო და აღმოიკითხო, ვითარმედ: შენთვის შეიკრა და ჯვარსა მოეკიდა და სიკუდილისა გემო იხილა. არა შეიკდიმოა და ლმობიერ იქმნა შენანებად ცოდვათა შენთა?

აჰა, ესერა ესოდენნი და უმრავლესნი კეთილნი და სარგებელნი აღმოეცენებიან წმიდათა წერილთა კითხვისა და სმენისაგან .

ამისთვის უკუჱ გევედრები, საყვარელნო ძმანო, რათა მოვიგებდეთ წიგნთა და მათთანა გულისჴმისყოფასაცა , რათა  გულისჴმა ვჰყოფდეთ სიტყვათა მათ და დავსწერდეთ მათ გონებათა შინა ჩვენთა დამტკიცებად სიტყვათა მათ, რათა ესრეთ შეუძლოთ ცხოვრებისა  ამის ჩვენისა წმიდა ყოფაჲ და ღირს ვიქმნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა, რომელნი მოცემულ­მცა არიან ჩვენდა მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 35. თავი იბ [12]

ქრისტეს მცნებათა დამარხვისათვის

გევედრები, საყვარელნო ძმანო, ვისმინოთ ჴმაჲ მაცხოვრისა ჩვენისა იესო ქრისტესი და მას ვმორჩილებდეთ. ხოლო  რაჲ არს ჴმა მისი: „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა; ნეტარ იყვნენ წმიდანი გულითა; ნეტარ იყვნენ მოწყალენი”[მთ. 5,3-8]. უკეთუ ამას ვიქმოდეთ, ქრისტესთანა ვართ და ეშმაკი ვერ  შემოგვეხოს და უკეთუ მოგვეახლოს, მეყსეულად შეიმუსროს, რამეთუ ქრისტე მეუფე არს ჩვენი, რომელსა ესრეთ უყვართ, რომელ სულსა თვისსა დასდებს ჩვენთვის და ძლიერი ყოველთა მეუფე და უფალი .

ხოლო ვინათგან ძლიერიცა არს და უყვართცა, რაჲღა არს დამაყენებელ ჩვენდა ცხოვრებად? არარაჲ, გარნა ჩვენი უდებებაჲ და  იტყვის: „ვერ ძალგიძს ღმრთისა და მამონასა მონებაჲ ”[მთ. 6,24; ლკ. 16,13]. აწ უკეთუ ღმერთსა ვმონებდეთ, მამონასა  მძლავრება  არა მოიწიოს ჩვენ ზედა, რომელი უბოროტეს არს ყოვლისა მძლავრებისა – სიყვარული საფასეთა, რომელი სავსე არს შურითა და ხდომითა, ბილწებითა, ანგაჰარებითა და სიმთვრალითა და აზნაურთა ჰყოფს მონა – არა კაცთა მონა, არამედ ვნებათა.

ჵ , მონება საეშმაკოჲ, რომელსა მრავალნი სულნი დაუბნელებიან და დაბნელებულნი იგი ვერ სცნობენ წარწყმედასა მათსა , და უფროსად არა ნებავსთ  ცნობაჲ, არამედ უხარის ბოროტსა მას შინა, და უკეთუ ვის ენებოს ხსნაჲ მათი, განრისხებულ იქნებიან .

ჵ, კაცო! არათუ ამისთვის დაიბადე, რათა მარადის ოქროსა და ვეცხლსა ჰმონებდე, არათუ ამისთვის შეგქმნა ღმერთმა ხატად თვისად, არამედ ამისთვის, რათა მარადის მას  სათნო ეყო და ჰპოვნე საუკუნენი კეთილნი და ანგელოსთა თანა იშვებდე. ხოლო შენ რად შთააგდებ თავსა შენსა უკანასკნელსა მას უნდოებასა შინა  ესევითარისა პატივისა წილ?

რამეთუ ძმაჲ შენი, რომელი მისვე ემბაზისაგან შობილ არს, რომლისაგან შენ , იგი სიყმილითა განიხრწნების და შენ სიმაძღრითა განსქდები; იგი შიშველი განიყინების  და შენ სამოსელთა ზედა სამოსელთა შესძინებ საჭმელად  მატლთა? და არა უმჯობეს იყოა, უკეთუმცა გლახაკთა შემოსე, რათამცა განუხრწნელ და წარუპარველ იყო და საუკუნომცა ცხოვრება მოგენიჭა?

ანუ, არა გუამი ქრისტესი უპატიოსნეს არსა არტახისა და კიდობნისა? რამეთუ არათუ განუხრწნელად  ოდენ დამარხავს სამოსელთა, არამედ უბრწყინვალესცა ჰყოფს. არცა კართა და მოქლონთა გიხმს  შეკრძალვაჲ შიშისათვის მპარავთასა, რამეთუ ყოვლისაგანვე წარპარვისა უშიშ არს იგი, და არს დამარხულ ცათა შინა.

ამას ყოველსა მე არა დავსცხრები თქმად მარადის და თქვენ არა ისმენთ ! არამედ ნუმცა არს ესე თქვენ ყოველთა ზედა, გარნა ისმინეთ ჩემი, მდიდარნო და გლახაკნო, რამეთუ გლახაკთაცა ძალუძს ენებოს თუ ქმნად მოწყალებისა, პურითა და გრილითა წყლითა და ხილვითა უძლურთათა და სიტყვითა ნუგეშინისცემისათა, და დადგენითა  სახლსა შინა თვისსა უცხოჲსათა . რამეთუ არა სიმრავლესა საფასეთასა ვეძიებთ გლახაკთაგან, არამედ ამას მდიდართაგან ვეძიებთ, ხოლო გლახაკთაგან ქმნად ძალისაებრ  თვისისა თვითოეულმან ქველისსაქმე და შეიწირავს მას ღმერთი.

რაოდენნი ინატრიან, რათამცა პოვნილ იყვნეს მას ჟამსა, რაჟამს ქრისტე იქცეოდა ქვეყანასა ზედა, რათამცა შეეწყნარა იგი სახლად თვისა . ხოლო აჰა, ესერა, შესაძლებელ არს აწცა ამის საქმისა ქმნაჲ, უკეთუ ვის ენებოს, რათა მოუწოდოთ მას სახლად თქვენდა და მიიღოთ კურთხევა მისგან და გესმას მას დღესა: „მოვედით , კურთხეულნო მამისა ჩემისანო, და დაიმკვიდრეთ სასუფეველი განმზადებული თქვენთვის უწინარეს სოფლის დაბადებისა, რამეთუ მშიოდა და მეცით მე ჭამადი”(მთ. 25.34-35) და შემდგომი ამისი.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, უკეთუ გვსურის ქრისტეს მცნებათა აღსრულებაჲ და უკეთუ გუნებავს, რათა ესე ჴმაჲ გვესმას , შევმოსოთ შიშველი, შევიწყნაროთ უცხოჲ, გამოვზარდოთ მშიარი, ვასვათ წყურიელსა, მივიდეთ სნეულისა და საპყრობილესა მყოფისა, რათა ვჰპოვოთ  მას დღესა კადნიერება და შენდობა ცოდვათა და საუკუნეთა კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 36

ქრისტეს მცნებათა დამარხვისათვისვე

ქრისტესა მეუფესა  ვჰბაძვიდეთ , საყვარელნო, რომელმან არათუ ოდენ მოითმინა ყვედრებანი ჰურიათაგან, არამედ  ბევრეულნი კეთილნიცა უყვნა მათ, რომელნი იგი აგინებდეს მას და ეძიებდეს მოკლვად. და რად ვიტყვი თუ კეთილი უყო, რამეთუ სულიცა თვისი დასდვა მათთვის და ჯვარს აცვეს რა, მათთვის მამასა ევედრებოდა.

ჩვენცა უკუჱ, ძმანო, ვბაძვიდეთ მას, რამეთუ ესე არს ქრისტეს მცნებისა აღსრულებაჲ  და მოწაფე ყოფა მისი, რათა  კაცი მშვიდ იყოს და მდაბალ. ხოლო სიმშვიდე ვითარ მოვიგოთ, უკეთუ ცოდვათა ჩვენთა არა ვიხსენებდეთ და ვიგლოვდეთ და ვსტიროდეთ ? რამეთუ სადა გლოვა იყოს, მუნ მრისხანება ვერ დაიმკვიდრებს, სადა შემუსრვილება გულისა არს , მუნ გულფიცხელობა არა იპოვების. რამეთუ რაჟამს გონება იტანჯებოდინ  გლოვისა მიერ და ყოვლადვე ვერ შემძლებელ არნ განრისხებად, არამედ ქვედადრეკილი  იგლოვნ და სტირნ. რამეთუ ტირილისაცა არს საწუთო  ესე და გლოვისა, ვინათგან მრავალთა მიერ ცოდვათა შებღალულ ვართ საქმითცა და სიტყვით, რომელთათვის მიგველის გეენიაჲ ცეცხლისა და განვრდომა სასუფეველისაგან, რომელი ესე უბოროტეს  არს ყოვლისავე.

და ვინათგან ესე ესრეთ არს, ვითარ იკადრებ შენ სიცილსა და განცხრომასა, რომელსა ეგე რისხვა მეუფისა გესმის და სდგა უდებებით და არა სძრწი? არა გესმისაა, ვითარ იტყვის , ვითარმედ: „მას დღესა ჰრქუას მეუფემან მან მარცხენითთა, წარვედით ჩემგან, წყეულნო, ცეცხლსა მას განმზადებულსა ეშმაკისათვის და ანგელოსთა მისთათვის, რამეთუ მშიოდა და არა მეცით მე ჭამადი”(მთ. 25,41-42) და შემდეგი ამისი.

ისმინე იგავი ქალწულთა  მათ, ვითარ განვარდეს სასძლოსა მისგან, ვინათგან ზეთი წყალობისა არა აქუნდა [მთ. 25,1-13].

ისმინე წინასწარმეტყველისა, ვითარ იტყვის: „შემიწყალე მე, ღმერთო, დიდითა წყალობითა შენითა”(ფს. 50,1), რამეთუ ეგრეთვე ჩვენ თანაგვაძს მოწყალება მოყვსისა, ვითარცა ჩვენ ვითხოვთ ღმრთისა მიერ. რამეთუ  მოწყალება კეთილი ესე არს, რაჟამს ნაკლულევანებისაგან ჩვენისა  მივ­სცემდეთ. და უკეთუ კულა ნამეტნავისაგანცა  არა მივსცემდეთ, არა უწყი, თუ ვითარი წყალობა ჰპოვოთ მას  დღესა, ანუ ვითარ განვერნეთ სატანჯველთაგან .

რამეთუ უკეთუ ქალწულთა მათ ესოდენთა შრომათა და მოღვაწებათა შემდგომად არარაჲ ჰპოვეს ნუგეშინისცემაჲ, რაჲ ვჰყოთ ჩვენ  საწყალობელთა ამათ, რაჟამს ესრეთ გვაყვედრებდეს ქრისტე, ვითარმედ: „მშიოდა, და არა მეცით მე ჭამადი“(მთ. 25,42), „და რაოდენი არა უყავთ ერთსა მცირეთგანსა, არცა მე მიყავთ”[მთ. 25,45]. რამეთუ ყოველივე კაცი, გინა დიდი იყოს, გინა მცირე ოდენ მორწმუნე იყოს და არა ვჰყოთ მის თანა წყალობაჲ, ესე სიტყვა გვესმას ჩვენ.

ძმანო, რაჲსა ძნელსა ეძიებს ჩვენგან მეუფე და არა იტყვის, თუ უძლურ ვიყავ და არა აღმადგინე, არამედ – არა მიხილეო. არა იტყვის , თუ საპყრობილესა ვიყავ და არა გამომიყვანეთ, არამედ – არა მოხვედით ჩემდაო. რაზომცა უკუჱ მსუბუქ არიან მცნებანი ესე ქრისტესნი, ესეზომცა მძიმე  არიან სატანჯველნი მათთვის, უკეთუ არა აღვასრულნეთ.

რამეთუ რაჲ არს უადვილეს საპყრობილესა მისლვისა, ანუ უმჯობეს, სადაცა  იხილნე რომელნიმე კრულნი, რომელნიმე ტანჯვასა შინა, რომელნიმე მშიარნი, რომელნიმე უძლურნი საწყალობელნი , დაღაცათუ ქვაჲ იყო, ლმობიერ იქმნე, იხილნე რა საქმენი იგი კაცობრივნი, და საუკუნოცა სატანჯველი  მოიგონო და ესრეთ განიოტო შენგან გულისწყრომა და გულისთქმა და სიყვარული საწუთოჲსა და გულისჴმა ჰყო, ვითარმედ, უკეთუ კაცთა მიერ ესევითარნი შიშნი და ტანჯვანი და სასჯელნი არიან, რაჲმე ყოფად არს წინაშე ღმრთისა დღესა მას განკითხვისასა? ამისთვისცა ბრძენი იგი იტყოდა : „კეთილ არს შესლვა სახლსა გლოვისასა, ვიდრე სახლსა სიხარულისასა ”[ეკლ. 7,2].

გევედრები, საყვარელნო ძმანო, დავიმარხნეთ მცნებანი ქრისტესნი და აღვასრულნეთ იგინი მიხედვითა სნეულთათა და შესლვად  საპყრობილესა, რათა გვესმას ჴმა იგი სანატრელი, ვითარმედ: „კეთილ მონაო, სახიერო და სარწმუნოო, შევედ სიხარულსა უფლისა შენისასა”(მთ. 25,21; 25,23), რომელსა ღირსმცა ვართ მიმთხვევად ყოველნი მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 37

ქრისტეს მცნებათა დამარხვისათვისვე

ჵ, ძმანო საყვარელნო, დავიმარხნეთ მცნებანი ქრისტესნი, რამეთუ იტყვის: „უკეთუ გიყვარ მე, მცნებანი ჩემნი დაიმარხენით”(იო. 14,15). რაჲ არს მცნება მისი? ესე იგი არს ჭმევა Iმშიართა, სმევა IIწყურიელთა, შემოსა IIIშიშველთა, შეწყნარება IVუცხოთა, ხილვა Vსნეულთა, მისლვა VIსაპყრობილესა მყოფთა .

უკეთუ კულა იტყვი, ვითარმედ: „საპყრობილესა შინა, არათუ კაცნი  სამღთონი  არიან, არამედ კაცის მკვლელნი და ავაზაკნი და მპარავნი.“ არამედ ჩვენდა არათუ ბრძანებულ არს, რათა კეთილნი გვეწყალოდენ და ბოროტთა ვსტანჯვიდეთ. რამეთუ იტყვის უფალი: „იყვენით მოწყალე, ვითარცა მამა თქვენი ზეცათა, რამეთუ აღმოაბრწყინვებს მზესა თვისსა ცოდვილთა ზედა და მართალთა”[ლკ. 6,36; მთ. 5,45].

და შენცა უკუჱ ნუ ხარ უწყალო მსაჯული, არამედ გულისჴმა ჰყავ, რამეთუ ჩვენცა მრავალთა ცოდვათა თანამდებ ვართ, რომელნი შემ­ძლებელ არიან ჩვენდა შთაგდებად არა საპყრობილესა, არამედ ჯოჯოხეთსაცა! რამეთუ მრავალგზის ძმათა მიმართ „ცოფ და რაკა“[მთ. 5,22] გვითქვამს და დედათა მიმართ გულისთქმით მიგვიხედავნ, რომელ ესე მრუშება არს, და მრავალგზის უღირსებით  ვზიარებულვართ?! ესევითარითა ცოდვითა შებღალულნი, რომლისადა ანგელოსნი ვერ იკადრებენ შეხებად, რომელ ესე ჩვენთვის უძვირეს არს ყოვლისავე .

ნუმცა უკუჱ სხუათა ბრალთა გამოვეძიებთ, არამედ თავთა თვისთა ცოდვათა მოვიხსენებდეთ, რამეთუ  ქრისტე არა მართალთა თანა ოდენ იქცეოდა, არამედ ცოდვილთა თანაცა , ვითარცა იგი ქანანელსა და სამარიტელსა და მეძავსა მას და სხუათა მრავალთა. და ჩვენ, შებღალულნი მრავალთა მიერ ცოდვათა, შეურაცხ ვჰყოფთ მათ, რომელნი იგი მისვე მიწისაგან ქმნულ არიან, ვინაჲცა ჩვენ.

რაჲსა იტყვის საპყრობილესა შინა ბოროტნი კაცნი არიანა, ხოლო ქალაქსა შინა ყოველნი  კეთილნი არიანა? რამეთუ არა მცირედნი არიან უკეთურნი ქალაქთაცა  და ჩვენ ყოველნი ცოდვათა თანამდებ ვართ.

რაჲსათვის უკუჱ დაუტეობთ თვისთა ცოდვათა და სხუათასა ვხედავთ, და სადა კაცთმოყვარებისა ჟამი იყოს, გამოვეძიებთ  უკეთურებასა. არამედ ვიხილნეთღა თავნი ჩვენნი, თუ ვითარ ვიყვენით ოდესმე ჩვენცა  და ესრეთ ვიქმნნეთ  სახიერ, რამეთუ ჩვენცა ვიყვენით ოდესმე ურჩ, უგუნურ და შეცთომილ მონა თვითო  სახეთა  მათ გულისთქმათა, უკეთურ, მოძულე ძმათა და შვილ რისხვისა.

ხოლო ღმერთმან იხილა რა, ვითარსა საპყრობილესა შინა ვიყვენით და ვითარითა ჯაჭვითა შეკრულ, არა სირცხვილ იჩინა, არამედ მოვიდა საპ­ყრობილედ და ჩვენ გამოგვიყვანნა  მიერ და მიგვიყვანნა  სასუფეველად და ცათა უმაღლეს მყვნა, რათა ჩვენცა ძალისაებრ ჩვენისა ვჰბაძვიდეთ მას. რამეთუ მოწაფეთა რა ეტყოდა, ვითარმედ: „უკეთუ მე დაგბანენ ფერჴნი, უფალმან და მოძღვარმან, თქვენცა თანაგაძსთ ურთიერთას ფერჴთა დაბანაჲ, რამეთუ სახე მიგეც თქვენ, რათა, ვითარცა მე ვჰქმენ, ეგრეთცა თქვენ იქმოდეთ”[იო. 13,14-15]. არათუ ფერჴთა დაბანისათვის ოდენ ჰსთქუა , არამედ ყოვლისათვისვე, რათა მარადის მას ვჰბაძვიდეთ და მცნებათა მისთა ვიქმოდეთ.

ეგრეთვე უკუჱ ჩვენ , გინათუ ბოროტი ვინ იყოს, გინათუ კეთილი, კეთილისყოფასა ნუ დავაცხრობთ  და  მრავალგზის იპოვისცა  კაცი დიდ წინაშე ღმრთისა. რამეთუ აბრაჰამცა ყოველთა შეიწყნარებდა და მერმე შეიწყნარნა ანგელოსნი. ეგრეთვე ჩვენცა მივემთხვივნეთ კაცთა მაღალთა. უკეთუ მარადის კეთილსა ვიქმოდეთ , დაღაცათუ აქა არა მივემთხვივნეთ კაცთა წმიდათა, ღმერთმან არა იცისა , თუ ვისთვის  ვიქმთ მოწყალებასა?!

ესე ყოველი გულისჴმა ვჰყოთ, საყვარელნო, და მარადის აღვასრულებდეთ ქრისტეს მცნებასა და ვიქმოდეთ  ქველისსაქმესა ჭირვეულთა ზედა და მივიდოდეთ საპყრობილესა შინა მყოფთა, რათა  მათცა ვარგოთ და ჩვენცა ვირგოთ უმეტესი და ღმერთი იდიდოს ჩვენთა ზედა სათნოებათა და  ესრეთ ღირს ვიქმნნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 38. თავი იგ [13]

მოთმინებისათვის

საყვარელო, რაჟამს გესმას , ვითარმედ: მეუფე ყოველთა შეკრული განისჯებოდა, ნურარად  შეგირაცხიეს სოფლისა ამის საქმენი. უკეთუ  ქრისტემან ესოდენი ვნებანი თავს იდვა და მოითმინა შენთვის  და შენ სიტყვაცა არა თავს იდვაა მისთვის და მოითმინო სიხარულით?

არამედ ქრისტე თავს  იდებს ნერწყვასა, და შენ იმკობი სამოსლითა შვენიერითა და ბეჭდითა  აბრწყინვებ ჴელთა შენთა. ქრისტე იყვედრებოდა  და იგინებოდა და იცემებოდა, ხოლო შენ მცირედსა ჭირსა არა თავს იდებ, არამედ ეძიებ პატივსა.

რაჟამს ვინმე გაგინოს, საყვარელო, მოიხსენე  ქრისტესი, ვითარ აგინებდეს. უკეთუ ვინ განგკიცხოს, მოიგონე , რამეთუ კიცხევით თაყვანის სცემდეს მას და ეცინოდეს. და არათუ ოდენ ბოროტი  არა უყო, არამედ სიმ­შვიდით და ტკბილად თავს იდებდა ყოველსავე.

მას უკუჱ ვჰბაძვიდეთ, ჵ, ძმანო! და რომელი მან ჩვენთვის თავს იდვა, ჩვენ ჩვენთვისვე არა მოვითმინოთა? რამეთუ რად განრისხნები მაგინებელისა შენისათვის? უკეთუ უსამართლოდ გაგინა, არა ჯერ არს განრისხება, არამედ უფროსად წყალობა მისი, რამეთუ შეცთომილ არს. უკეთუ კულა სამართლად გაგინა, მაშინ  ჯერ არს მყუდროებით მოთმენაჲ, რამეთუ სამართალსა იტყვის. რამეთუ  უკეთუ მდიდარიმცა იყავ და გლახაკად ვინ გიწოდა, რადმცა დაგეთმინა შენ სიტყვა იგი, ანუ თუ გლახაკი  იყო და გლახაკ გიწოდონ, ეგრეთვე არა განრისხნი, რამეთუ სამართალ არს .

ეგრეთვე უკუჱ გულისჴმა ჰყოფდი ყოველსავე და კეთილად მოითმინო. უკეთუ კულა სხვათა  წინაშე გაგინოს და გრცხვენოდეს მათ ყოველთაგან, გულისჴმა ჰყავ, რამეთუ უფროსად კეთილ არს, რათა იხილონ მათ ყოველთა მოთმინება შენი და გაქონ და მას აბრალონ.

ხოლო  უკეთუ არავინ იყოს მუნ ბრძენი, მაშინ უფროსად იხარებდ, რამეთუ ღმერთი ჰხედავს და წმიდანი ანგელოსნი მოთმინებასა შენსა და მუნ გაქებდენ. რამეთუ უმჯობეს არს ერთისა ანგელოსისა ქებაჲ, ვიდრე ყოვლისა სოფლისა. და  რად ვიტყვი ანგელოსთა, რამეთუ თვით თავადმან ღმერთ­მან გაქოს წინაშე ანგელოსთა და ყოველთა კაცთა .

ამათ ესევითართა გულისსიტყვათა მოვიგონებდეთ, საყვარელნო, და მადლობით მოვითმენდეთ ყოველსავე. რამეთუ, უკეთუ გვაგინოს  ვინ, იგი არს ბოროტ. არამედ უკეთუ შური ვიძიოთ მის ზედა და უკეთუმცა არა კეთილ იყო დუმილით თავსდებაჲ და მოთმინებაჲ, არამცა ეთქუა ქრისტესა , ვითარმედ: „უკეთუ ვინ გცეს  ყურიმალსა მარჯვენესა, მიუპყარ მეორეცა”[მთ. 5,39; ლკ. ლკ. 6,29]. არამედ ყოველი ბოროტი  ჩვენ ზედა ამისთვის არს, რამეთუ კაცობრივთა საქმეთა ვეძიებთ და არა ღმრთისათა.

გარნა ვისწრაფოთ ხსენება თვისთა ცოდვათა  და ესრეთ შემუსრვილად წარვლოთ ცხოვრება ესე, რათა მივიწივნეთ ზეცად მცირედ მცირედ, ვითარცა კიბითა, რამეთუ ამას მოასწავებდა კიბე იგი იაკობისი – ამაღლებასა სათნოებითი სათნოებად.

აღვიდოდეთ უკუჱ, საყვარელნო, კიბესა  მას, რათა მივიწივნეთ ცად და ვჰპოვნნეთ კეთილნი იგი საუკუნენი მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი  უკუნისამდე.

სწავლა 39

მოთმინებისათვისვე

საყვარელნო, ვითარცა უფალმან ჰსძლო სოფელსა , შესაძლებელ არს უკუჱ ჩვენ მიერცა ძლევაჲ, უკეთუ გვენებოს სასოებითა წინამძღვრისა მის სარწმუნოებისა ჩვენისათა და ვიდოდეთ გზასა მას, რომელი მან წარვლო .

ვსძლოთ უკუჱ სოფელსა, მივივლტოდეთ უკუდავებად, შევუდგეთ მეუფესა, შეურაცხ  ვჰყოთ  გულისთქმანი, მივსცვალნეთ ზეცად სულნი ჩვენნი! ესრეთ იძლიოს ყოველი სოფელი ჩვენ მიერ: უკეთუ შეურაცხ ვჰყოთ, იგი ძლეულ არს. უცხო ვართ ჩვენ და წარმავალ, ნუმცა რას უკუჱ ზედა მწუხარე ვართ სოფლისა საქმესა, არამედ სიხარულით მოვითმენდეთ და ვმადლობდეთ ღმერთსა.

რამეთუ, დაღაცათუმცა  მდიდარი იყავ და დიდებული, და წარხვედმცა ქვეყანასა უცხოსა, სადა არავინ გიცნობს და მუნმცა გაგინეს, არამცა გეტკინა შენ, ვითარ შენსა მას ქალაქსა შინა, უკეთუ გაგინოს ვინ. არამედ მას უცხოსა ქვეყანასა თავს იდებ: შიმშილსაცა და წყურვილსა და ყოველსავე ჭირსა.

ეგრეთვე უკუჱ აწ მოიგონე, ვითარმედ უცხო ხარ და წარმავალი, და ნუმცა რაჲ შეგაწუხებს. არამედ ყოველივე მოითმინე, უცხოსა ამას შინა ქვეყანასა , რაჲცა მოიწიოს შენ ზედა, რამეთუ ქალაქი გაქუს, რომლისა ჴელოვანი  და შემოქმედი  ღმერთი არს, და მწირობა ესე მცირედ ჟამ არს. თავს იდებდე ულმობელად გინებასა და ცემასა  და ყოველსავე ჭირსა, რამეთუ უცხოებასა შინა ვართ . ბოროტი იგი არს, უკეთუ ჩვენსა მას ქვეყანასა და ჩვენთა ქალაქთა წინაშე ვიყვნეთ შეურაცხ. იგი არს ფრიადი უშვერებაჲ და დიდი დაჭირვებაჲ. ხოლო სადა მეცნიერი არავინ ესვას, მუნ ყოველსავე ადვილად თავს იდებს.

ამისთვის უკუჱ ნუმცა რად შეგირაცხიეს ამის სოფლისა ჭირი, არამედ მადლობით მოითმინე , რათა მუნ განსვენება ჰპოვო და ბრწყინვალითა გვირგვინითა იშვებდე. რამეთუ  მრავალნი ცოდვისათვის ფრიადსა  ჭირსა და შრომასა შინა არიან და თავს იდებენ მას ყოველსა ეშმაკისათვის , ხოლო ჩვენ ღმრთისათვის არა თავს ვიდვათაა და სიხარულით მოვითმინოთ?

და  რამეთუ სათნოება სავსე არს ყოვლითა დაწყნარებითა, რამეთუ „ნაყოფი სულისა არს სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სულგრძელება“(გალ. 5,22) და მსგავსნი ამათნი . არასადა გვიხმს წარსაგებელი უსარგებლოჲ, არცა ყვედრებანი წარსაგებელსა მას თანა, არამედ, დაღაცათუ სასმელი ერთი გრილი  წყლისა  წარვაგოთ ღმრთისათვის, სასყიდელი მისი არა დაგვჭირდების , არამედ გარდამატებულად მოგვეცეს და ღმერთი მადლიერ იყოს ჩვენდა.

ხოლო ვინათგან ესე ყოველი ესრეთ არს, რაჲ სიტყვა მიუგოთ ჩვენ უფალსა? უკეთუ ამას დავუტეობდეთ და წინააღმდგომსა მას ვსდევდეთ , და ნებსით ჩვენით შთავთხევდეთ  თავთა ჩვენთა ცეცხლსა გეენიისასა.

ამისთვის გევედრები, ძმანო, განიფრთხვეთ და განიკურნენით სულნი თქვენნი სენისა მისგან სულიერისა  და ნუ ვინ წარიკვეთს სასოებასა. რამეთუ შვილმან მანცა  უძღებმან ფრიადი ბოროტი ჰქმნა, არამედ, ვინათგან მოიქცა სახლადვე მამისა თვისისა, პირველივე პატივი მიეცა. და ჩვენცა უკუჱ, საყვარელნო, ვბაძვიდეთ  მას და მამისა მისვე სახიერისა მივიქცეთ და განვთავისუფლდეთ ტყვეობისა მისგან, რათა მივემთხვივნეთ სასუფეველსა ცათასა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა  მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 40

მოთმინებისათვის და მოწყალებისა

საყვარელნო, ჟამსა განსაცდელისასა ქრისტეს ვნებათა ვიხსენებდეთ  და „ვჰხედვიდეთ წინამძღვარსა მას და სრულმყოფელსა სარწმუნოებისა ჩვენისასა იესოს“[ებრ. 12,2]. და ვითარმედ სახელისა მისისათვის არს ყოველივე, და უკეთუ ამას ვიხსენებდეთ, ყოველივე ადვილად აღგვიჩნდეს და სიხარულით მოვითმინოთ.

რამეთუ , უკეთუ მეგობრისათვის  იჭირვინ კაცი და უხარინ, ხოლო რომელსა ღმრთისათვის ევნებოდეს, ვითარ არა უხაროდეს? რამეთუ უკეთუ ქრისტე ჯვარცმასა ჩვენთვის დიდებად თვისსა უწესს , არა უფროსად ჩვენ მისთვის სიკუდილი დიდებად შევრაცხოთა და სიხარულით მოვითმინოთ?

ხოლო უკეთუ ქრისტესთვის ტანჯვაჲ გვიღირს  თავსდებად და თავთა თვისთა უგულებელსყოფა, რაჲ ვჰყოთ ჩვენ, რომელნი არცათუ საფასეთა  და ანგაჰარებასა უგულებელს ვჰყოფთ მისთვის?

გვიღირს  უკუჱ, ძმანო, რათა , რაჟამს ჭირი რაჲმე იყოს ჩვენ ზედა, არა ჭირსა მას გულისჴმა ვჰყოფდეთ, არამედ მისისა მოთმინებისათვის მომავალსა  სასყიდელსა და გვირგვინსა, და სიხარულით მოვითმენდეთ. ვითარცა იგი ვაჭარნი  არა გზათა სიშორეთა იგონებენ, არამედ შესაძინელსაცა, ეგრეთვე ჩვენცა გვიღირს, რაჟამს მოიწიოს რაჲმე განსაცდელი, ვიგონებდეთ  სასუფეველსა ცათასა და ღმრთისა მიმართ კადნიერებასა და თავს ვიდებდეთ მოთმინებით.

ეგრეთვე, უკეთუ გულისთქმა ცოდვისა  მოგიხდეს რა, მოიხსენე სატანჯველი საუკუნო და მსწრაფლ წარხდეს შენგან. და კვალად უკეთუ ძნელ გიჩნდეს სათნოება, შემოსე პირსა შენსა საუკუნოსა მის განსვენებისა მოსაგებელი და ადვილად  აღგიჩნდეს .

ეგრეთვე მოწყალებასა ზედა ვჰყოფდეთ და ნუ  შეურაცხ ვჰყოფთ ძმათა ჩვენთა, რამეთუ თქმულ არს, ვითარმედ: „რომლითა საწყაულითა მიუწყოთ, მოგეწყოს”(მთ. 7,2; მრკ. 4,24).

ვიდრემდის, ჵ, კაცნო, მხეცთა ვჰბაძავთ უწყალოებითა და ბუნებასაცა ჩვენსა უმეცარ ვართ. გულისჴმა ვჰყოთ დღე იგი, რაჟამს წარვსდგეთ წინაშე ქრისტესა, რაჟამს ვეძიებდეთ წყალობასა და შორის შემოიყვანნეს გლახაკნი ქრისტემან, რომელნი ჩვენ უგულებელს ვჰყვენით და არა ვჰყავთ  წყალობა მათ ზედა; და გურქვას ჩვენ, ვითარმედ: „რაჲ იგი არა უყავთ ერთსა ამათ ძმათა  ჩემთაგანსა, მე არა მიყავთ”[მთ.25,45].

რამეთუ მაშინ არღარა გლახაკნი ჰყოფდენ სიტყვასა, არამედ მათ წილ ქრისტე გვეტყოდეს . ვითარცა იგი არღარა ლაზარე ეტყოდა მდიდარსა მას, არამედ მის წილ აბრაჰამ, ეგრეთვე ჰყოს გლახაკთათვის ქრისტემან. რომელთა ჩვენ აწ შეურაცხ ვჰყოფთ, აწ იგინი არიან გლახაკ, და მაშინ ჩვენ ვიყვნეთ გლახაკ და საწყალობელ; და ვითარცა აწ ჩვენ არა ვისმენთ ჴმასა გლახაკთასა, არცა მაშინ ქრისტემან ისმინოს ვედრება ჩვენი.

და რაჲმე  სიტყვა მიუგოთ ქრისტესა, რომელმან იგი ჩვენ ცად აღმიყვანნა ? ხოლო ჩვენ სახლთაცა შინა არა შევიყვანთ მას. რამეთუ ქრისტე პატიოსანსა ჴორცსა მისსა მოგვცემს, ხოლო ჩვენ პურსაცა  არა მივსცემთ მას. ქრისტე უხრწნელსა სისხლსა მისსა გვიწდევს, ხოლო  ჩვენ არცა სასმელსა ერთსა მიუპყრობთ მას.

არა ჰხედავაა, ვითარმედ ღმერთმან  ყოველივე ზოგად მოგვცა? და უკეთუმცა ვიეთნიმე გლახაკ არიან საფასითა, ესეცა მდიდართათვის არს, რათა მოწყალებითა გლახაკთათა აღიძარცონ ცოდვანი მათნი. ხოლო შენ, რომელსა ეგე არარაჲ გაქუს და ესრეთ უწყალო ხარ, საცნაურ  არს, ვითარმედ, უკეთუმცა უმეტესი რაჲმე ჴელმწიფება გაქუნდა, ბევრეულნიმცა კაცის კლვანი  ჰქმნენ და ნათელიცა და ცხოვრება  დაიშურვე სხუათათვის.

ვიდრემდის იყო შენ მდიდარ და იგი გლახაკ? ვიდრე მწუხრამდე , რომელ არს სიკუდილი, და მერმე არღარა, რამეთუ ესრეთ უნდოჲ არს ცხოვრება ესე და სიკუდილი კართა ზედა არს. რაჲ სარგებელ გვეყოფის მრავალთა მათ საუნჯეთა და მონაგებთაგან ? რად არა არიან ბევრეულნი ქადაგნი მოწყალებისა შენისანი? რამეთუ საფასეთა ეგე საუნჯენი მტერთა განგიმრავლებენ. ხოლო რომელი გლახაკთა  მისცე, იგი ღმრთისა ჴელთა მიიწიოს, და ცოდვათა დამხსნელ გექმნას და ღმრთისა მიერ დიდება და კაცთაგან პატივი მოგეტყვას.

რაჲსათვის უკუჱ ესრეთ ავნებ თავსა შენსა? რამეთუ მოწყალებითა თავსა შენსა არგებ უფროსად, ვიდრეღა გლახაკთა. რამეთუ მათ ჴორციელად არგებ, ხოლო თავსა შენსა სულიერად, და საუკუნესა დიდებასა და კადნიერებასა მოატყვებ , რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 41. თავი იდ [14]

არა ბოროტის ყოფისათვის მტერთასა

საყვარელნო, ჯერ არს ჩვენდა, ქრისტეანეთა , რათა არა ძვირსა ვიხსენებდეთ ბოროტისმყოფელთა ჩვენთათვის, არამედ უფროსად ვსწუხდეთ მათთვის, რამეთუ ევნების უფროსად ბოროტისმყოფელთა და იგინი არიან ღირს ტირილისა ფრიადისა, ვიდრეღა რომელთა უყონ ბოროტი. რამეთუ ანგაჰარიცა და ცილისმწამებელი თავთა თვისთა ავნებენ დიდად, ხოლო ჩვენ, ფრიად გვარგებენ, უკეთუ ოდენ ჩვენ გვინდეს.

რამეთუ უკეთუ ვინ მიიტაცოს შენი და შენ მადლობდე ღმერთსა, მრავალი სარგებელი მიგიღებიეს, მადლობისა მიერ, ხოლო მან მრავალი  სასჯელი და ბრალი მოიგო. რამეთუ, დაღაცათუ  უძლურ იყო შენ და ვერ ძალგედვას ბოროტის ყოფად ბოროტისმყოფელისა შენისა, არამედ ძალგიძს განრისხებად და წყევად მისდა  და ძვირისხსენებად. და უკეთუ არა ჰქმნე ესე, არამედ უფროსად ულოცო მას და აკურთხო იგი, მიიღო სასყიდელი და ამის მიერ საცნაურ იქმნნეს, ვითარმედ დაღაცათუმცა ჴელგეწიფებოდა ჴორციელადცა ვნებად, არა  ავნებდი.

რამეთუ, უკეთუ ულოცვიდე და აკურთხევდე ბოროტისმყოფელსა შენსა, მიემსგავსები  ღმერთსა. ვითარცა იტყვის უფალი, ვითარმედ: „ულოცევდით ბოროტისმყოფელთა თქვენთა, რათა იყვნეთ მსგავს მამისა თქვენისა ზეცათასა”[მთ.5,44-45]. ხედავაა, რაოდენსა კეთილსა შევიძენთ, უკეთუ ვინებოთ ბოროტისმყოფელთა ჩვენთა მიერ? რამეთუ არარაჲ ესრეთ მხიარულ ჰყოფს ღმერთსა ჩვენ ზედა, ვითარ არა მიგებაჲ ბოროტისა ბოროტისა წილ! რამეთუ არათუ ბოროტისა ოდენ არა ყოფაჲ , არამედ უფროსად ლოცვაცა და კურთხევა ბოროტისმყოფელთა ჩვენთა ბრძანებულ არს ჩვენდა.

რამეთუ ქრისტემან იხილე რაოდენი კეთილი უყო მიმცემელსა თვისსა იუდას: ფერჴნი  დაბანნა, ფარულად ამხილებდა, ტაბლასა თვისსა ზიარ ჰყო, ამბორისყოფა მისცა და იგი არავე მოიქცეოდა . არამედ უფალი მასვე ზედა ეგო და კეთილისყოფად არა დასცხრებოდა.

არამედ გასწავო ძველისაცა სჯულისა მონათა მიერ ღმრთისათა . იხილეთ ნეტარი იოსებ, რომელი გამობრწყინდა სიწმიდითა და უფროს სულგრძელებითა. რამეთუ განიყიდა უბრალოჲ, რომელი იგი ჰმსახურებდა ძმათა თვისთა და კეთილსა უყოფდა; და შეასმინეს იგი ძმათა და იოსებ მერმეცა  წარვიდა უდაბნოს, და მიართუა ძმათა თვისთა საზრდელი  და ვერ ჰპოვნა რა ეძიებდა, და არა მოიწყინა, და  ვითარცა  ძმაჲ იყო. ხოლო უწყალოთა მათ ძმათა ამას ყოველსა ზედა განჰყიდეს იგი, და დაემკვიდრა იოსებ მათ  მიერ საპყრობილესა შინა და არავე რაჲ სთქუა ბოროტი ძმათათვის .

და ამისა შემდგომად , მიიღო რა უფლებაჲ იოსებ, გამოზარდნა ძმანი თვისნი და მრავალთაგან  ბოროტთა იხსნნა იგინი. ეგრეთვე, უკეთუ ჩვენ გვენებოს  მოყვსისა ბოროტი, ვერ დაგვახრწევს სათნოებასა; გარნა მათ არა ესრეთ ჰყვეს, არამედ ბოროტი დასწამეს იოსებს, და  ჩვენებისა მისთვის აყვედრებდეს და შთააგდეს მღვიმესა და იგინი სჭამდეს მის მიერ მოღებულსა საზრდელსა, ხოლო ძმასა თვისსა იოსებს ხედვიდეს  მღვიმესა მას შინა შიშველსა და არა ეწყალოდა.

რაჲმცა იყო ამის საქმისა უძვირეს, ანუ რომელთა კაცის მკვლელთასა არა იყვნეს უბოროტეს ? და მერმე აღიღეს და მისცეს კაცთა უსახურთა ბარბაროსთა. გარნა იოსებ იქმნა მეფე , არათუ ოდენ ბოროტი იგი შეუნდო, არამედ ცოდვისა მისგანცა ძალისაებრ თვისისა განათავისუფლნა, და „განგებულებად ღმრთისა უწოდა საქმესა მას“[დაბ. 45,5-8], და არა მათდა უკეთურებად. და რაჲ იგი უყო არათუ ძვირისხსენებით, არამედ ძმისათვის თვისისა სიყვარულით. და მერმე მოეხვია ძმათა თვისთა და ტიროდა მათ ზედა, მათ მიერ მოკლული იგი იოსებ, და ყოველნი  იგი ეგვიპტედ შთაიყვანნა და ბევრეული კეთილი უყო მათ.

ხოლო რაჲ სიტყვა გვაქვნდეს, რომელნი შემდგომად სჯულისა და ქრისტეს მოსლვისა, და უწინარეს სჯულისაცა ყოფილთა არა ვჰბაძვიდეთ? ვინ მიხსნეს  ჩვენ სატანჯველთაგან? რამეთუ არარაჲ არს უბოროტეს ძვირისხსენებისა და ნაცვლისა მიგებისა ბოროტის მყოფელთა, და ამას  გამოაჩინებს თანამდები იგი ბევრეულისა  ტალანტისა, რომელსა შეენდო და მერმე მიეხადა. რამეთუ შეენდო ღმრთისა კაცთმოყვარებისათვის და მიეხადა თვისისა უკეთურებისათვის.

ხოლო ჩვენ, საყვარელნო, მოყვასთა  ყოველივე ცთომა შეუნდოთ ყოვლითა გულითა ჩვენითა და კეთილიცა უყოთ მათ, რათა მივემთხვივნეთ ღმრთისა კაცთმოყვარებასა და ჩვენცა მოგვიტევნეს ყოველნი თანანადებნი ჩვენნი, და საუკუნენი კეთილნი  მოგვეცნენ მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის  და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 42

არა ბოროტის ყოფისათვის მტერთასა

საყვარელნო, აღმოვიკითხვიდეთ რა ქრისტეს ვნებათა , გონებათაცა შინა ჩვენთა დავნერგოთ გვირგვინი ეკლისა, სამოსელი კიცხევისა, ლელწამი იგი და ყურიმლის ცემაჲ, ნერწყვა და კიცხევა, ფრიად სარგებელ გვეყოს, და არა განვრისხნეთ , რაჲცა ვინ ბოროტი მოაწიოს ჩვენ ზედა, რამეთუ „არა არს მონა უფროს უფლისა თვისისა”(იო. 13,16; 15,20).

ვითარ ეტყოდეს ქრისტესა  ჰურიანი, ვითარმედ: „სამარიტელი ხარ და ეშმაკი არს შენთანა“(იო. 8,48) და სხუანი მრავალნი ესევითარნი. და ამისთვის თავს იდვა ესე ყოველი მეუფემან, რათა  ჩვენცა კუალსა მისსა შეუდგეთ. რამეთუ ესევე ასწავა მოციქულთა და ჩვენ ყოველთა.

მოვიგოთ უკუჱ საქმე ესე, საყვარელნო, რამეთუ არარაჲ  ესრეთ მოწყალე ჰყოფს ღმერთსა ჩვენ ზედა, ვითარ სიყვარული და მოთმინება და არა ბოროტის ყოფა მტერთა. რაჟამს ვინმე გაგინოს , ნუ მას აბრალებ, არამედ ეშმაკსა, რომელმან აცთუნა იგი. ხოლო  მას უფროსად სწყალობდე, რამეთუ ქრისტეცა შესწუხნა იუდასთვის. რაჲსათვის შესწუხნა? მისისა წარწყმედისათვის .

ამისთვის ქრისტესა ჩვენცა ვჰბაძვიდეთ, რამეთუ უკეთუ  მას არა ვბაძვიდეთ, „უმჯობეს  იყო არა თუმცა შობილ ვიყვენით“[მთ. 26,24]. რამეთუ „სარწმუნოება ოდენ თვინიერ საქმეთასა, არა კმა არს სასუფეველსა შეყვანებად ჩვენდა“[იაკ. 2,20], არამედ  უფროსად დასასჯელ იქმნების. „რამეთუ მონამან, რომელმან იცოდის ნება უფლისა თვისისა და არა იქმოდეს, იგვემოს ფრიად“[ლკ. 12,47].

რაჲ უკუჱ სიტყვა მიუგოთ მეუფესა? რომელნი  ესე შინაგან სასუფეველისა ქმნილ ვართ, და უხილავნი გვიხილავან და ზიარ მაღალთა მათ საიდუმლოთა ქმნილ ვართ და უძვირეს წარმართთასა ვიყვნეთ . რამეთუ, უკეთუ მათ დიდებისათვის ამაოსა მოღვაწება აჩვენეს, ხოლო ჩვენ  სასუფეველისათვის და ღმრთისათვის, და უფროსღა სულთა ჩვენთათვის არა ვაჩვენოთაა ? რამეთუ მათ მრავალგზის კაცთათვის სულნიცა თვისნი შეურაცხ ჰყვნეს, ხოლო ჩვენ მცირედისა ოქროჲსთვის სულსა წარვიწყმედთ , და არა შეურაცხ ვჰყოფთ ოქროსა ქრისტესთვის. და ამისთვის მრისხანენი  ვართ და საქმენი საძაგელნი გვიყვარან.

არამედ ნუმცა არს ესე ჩვენ ზედა! და განვაგდოთ უღელი ანგაჰარებისა ჩვენგან, უფროსღა  მიუტევნეთ შემცოდეთა ჩვენთა და ვაკურთხევდეთ მწყევართა ჩვენთა [მთ. 5,44; ლკ. 6,28], რათა ესრეთ კადნიერად წარმოუდგეთ წინაშე საყდარსა ქრისტესსა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე  .

სწავლა 43

არა ბოროტის ყოფისათვის

ძმანო ჩემნო საყვარელნო , ნუმცა ოდეს განიზრახავთ  ბოროტსა სხვისათვის, რამეთუ გულსავსე იყვენით, რომელნი ამას იქმოდეთ, თავთა თვისთათვის ჰლესთ მახვილსა და უბოროტესად მოიწყლვით ჴელითა თქვენითა .

არამედ, უკეთუ ვინ შეგაწუხოს და გენებოს ნაცვლის მიგებაჲ, ნუ მიაგებ ბოროტსა, და მიგიგიეს; უკეთუ კულა ბოროტი უყო, არა მიგიგიეს. და ნუ ჰგონებ, თუ ცუდად ვიტყვი სიტყვასა ამას, რამეთუ ჭეშმარიტ არს ესე. და უკეთუ იტყვი: „თუ ვითარ იყოს ესე“, ისმინე თუ ვითარ:

რაჟამს არა ავნო, მაშინ ღმერთი იქმნების მიმგებელ ბოროტისმყოფელისა  მის შენისა. ხოლო რაჟამს შენ თვით იწყო ბოროტის ყოფად მისდა, მერმე ღმერთი არღარა მას, არამედ შენ გემტერების, რამეთუ დაჰხსენ სიტყვა იგი წერილისა, რომელი იტყვის: „ჩემი არს სასჯელი  და მე მივაგო, იტყვის უფალი”[ებრ. 10,30].

რამეთუ, უკეთუ მონანი იყვნენ ჩვენნი და ურთიერთას შეშფოთნენ და არა ჩვენდა მოვიდენ სამართლისა სასჯელისა ყოფად, არამედ თვით იგინი განსჯიდენ, არა შევსწუხნეთა ? ხოლო უკეთუ ჩვენ ესრეთ ვართ, არა უფროსად ღმერთი იყოსა ესრეთ, რომელმან ბრძანა ყოვლისავე სასჯელისა მისდა მიგდებაჲ? რამეთუ არა უგუნურება არსა, უკეთუ ესოდენსა სიბრძნესა და მორჩილებასა ჩვენ ღმერთსა  არა ვაჩვენებდეთ, რაოდენსა  ჩვენ მონათა ჩვენთაგან ვეძიებდეთ?

ხოლო ამას ვიტყვი ჩვენთვის, რომელნი ესე მოსწრაფე ვართ ურთიერთას ბოროტის ყოფად, თუ არა ჭეშმარიტი ესე არს, რათა  არა ოდენ ბოროტსა არა უყოფდეთ, არამედ სრულიად შეუნდობდეთ და უფროსღა კეთილსა უყოფდეთ, რათა ჩვენცა მოგვეცეს დიდი იგი ნაცვალი ამის კეთილისა, რომელ არს შენდობისა პოვნაჲ.

რამეთუ მითხარღა, უკეთუ შეცოდებულსა მას ჰრისხავ, შენ რადღა სცოდავ და მასვე ბოროტსა შთავარდები? რამეთუ, უკეთუ გაგინა, შენ ნუღარა აგინებ მას; თუ არა – თავსა თვისსა აგინებ. უკეთუ შეგაწუხა შენ, ნუღარა შეაწუხებ; თუ  არა – არღარა გაქუს განყოფილება მისგან. უკეთუ რაჲმე გავნო, შენ ნუღარა ავნებ; თუ არა – სარგებელი არღარა იყოს შენდა , არამედ ხარ ყოვლითურთ მსგავს მისსა .

ესრეთ შემძლებელ ხარ შერცხვინებად მისა, უკეთუ ყოველივე სიმშვიდით თავს იდვა და მოითმინო. ესრეთ შეუძლო დაწყნარებად გულის­წყრომასა მისსა; მასცა დიდად არგო და თავსა შენსა უმეტესი სასყიდელი მოატყვა. რამეთუ  ვერვის ძალუძს ბოროტითა ბოროტისა განკურნებაჲ, არამედ კეთილითა განიკურნების ბოროტი .

ესრეთ ყოველთა მიმართ კეთილსა ვიქმოდეთ, საყვარელნო , რომელთა სული წმიდა მოგვიღებიეს, რომელნი სასუფეველსა ცათასა მოველით, რომელთადა  ბრძანებულ არს ანგელოს ყოფაჲ, რომელთადა მოცემულ არიან ესევითარი საიდუმლონი .

ამისთვის გევედრები, ძმანო, აღმოვფხვრათ ჩვენგან გულისწყრომა და მრისხანებაჲ და მიუტეოთ შემცოდეთა ჩვენთა და უფროსღა კეთილსა უყოფდეთ მათ, რათა ჩვენცა მოვიღოთ მოტევება ცოდვათა ჩვენთა და  მივემთხვივნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 44. თავი იე [15]

სიმდაბლისათვის და სიმშვიდისა

ქრისტესგან ვისწავოთ, საყვარელნო ძმანო, ჭეშმარიტი სიმდაბლე და სიმშვიდე, ვითარცა იტყვის: „ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშვიდ ვარ და მდაბალ გულითა”(მთ. 11,29).

ესევითარი სიმდაბლე და სიმშვიდე ჩვენცა მოვიგოთ და ვიქმნეთ შემუსრვილის გულით ლოცვისა შემწირველ ღმრთისა, რათა ვჰპოვოთ გან­სვენება სულთა ჩვენთა ამასცა სოფელსა და მას საუკუნესა .

შევიმოსოთ სიმდაბლე – დედა იგი ყოველთა სათნოებათა; დავნერგოთ იგი სულთა შინა ჩვენთა, რათა ზღვაცა ესე ამის სოფლისა დაუნთქმელად წარვლოთ  და მყუდროსა მას ნავთსაყუდელსა ღირს ვიქმნეთ შესლვად.

ვიქმნეთ უკუჱ მდაბალ, საყვარელნო, რათა ავმაღლდეთ, რამეთუ ნამდვილვე აღამაღლებს სიმდაბლე კაცსა, სიმაღლითა მით სამღთოჲთა და უზესთაეს კამარათა ზეცისათა ჰყოფს. რამეთუ იტყვის: „რომელმან დაიმდაბლოს თავი თვისი, იგი ამაღლდეს” (მთ. 23,12; ლკ. 18,14).

აწ უკუჱ, საყვარელნო, შევიტკბოთ სიმდაბლე, რომელი ქრისტესა მიამსგავსებს მომგებელთა მისთა და ღირს ვიქმნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 45

სიმდაბლისათვისვე

საყვარელნო, შევიმოსოთ სიმდაბლე, რათა ლოცვა ჩვენი ფრთოვან იყოს. გულისჴმა ვჰყოთ წერილი იგი, ბრძანება უფლისა, ვითარ იტყვის: „რომელსა უნდეს დიდ ყოფა , იყოს ყოველთა მსახურ და ყოველთა მონა“[მრკ. 10,43-44], რათა დიდ იქმნას.

ესერა გესმოდეს, საყვარელო, ყოვლითა ძალითა შენითა ისწრაფე მოგებად სიმდაბლისა; ნუ გეშინინ, თუმცა პატივსა შენსა რაჲმე ევნო სიმდაბლისაგან. რამეთუ, რაოდენცა დამდაბლდე, ვერ ძალგიძს ესოდენ დამდაბლებად, ვითარ იგი მეუფე ჩვენი დამდაბლდა. გარნა გარდამოსლვა იგი მისი, ჩვენ ყოველთა აღსლვა გვექმნა და მისიცა დიდება გამოაბრწყინვა კაცთა შორის, რამეთუ პირველ განკაცებისა, ანგელოსთა მიერ ხოლო საცნაურ იყო და კაცთა მცირედთა წმიდათა მათ წინასწარმეტყველთა და მამათმთავართა. ხოლო განკაცნა რა და ჯვარს ეცუა, ყოველმან სოფელმან იცნა იგი და არარაჲ დააკლდა დიდებასა მისსა, არამედ უფროსად შეიძინა ცხოვრება კაცთა.

ხოლო შენ, კაცო, რაჲსა  გეშინის და ჰგონებ, თუ სიმდაბლისაგან პატივსა შენსა ევნოს? არამედ უფროსღა უწყოდე, ვითარმედ: „რაოდენცა დაიმდაბლო თავი შენი, უფროსად ამაღლდების დიდება შენი“[ლკ. 12,11].

ესე სიმდაბლე არს  კარი სასუფეველისა. უკეთუ გვენებოს მუნ შესლვა, ესე გზაჲ ვიპყრათ სიმდაბლისა, რამეთუ ვინებოთ თუ გზასა მას ამპარტავანებისასა შესლვად , შორს ვიპოვნეთ სასუფეველისაგან და ვიქმნეთ უფროს ყოველთა შეურაცხ და წარწყმედულ.

და ვითარცა სხუასა ადგილსა ვიტყოდით, ვითარმედ: რაჲსათვის აჩვენებ კაცთა ქველისსაქმესა შენსა? რათა იდიდოა და საქებელ იქმნა? აწ უკუჱ ნუ ესრეთ იქმ, და მაშინ ჰპოვო ჭეშმარიტი დიდება და ქებაჲ.

კვალად ვიტყოდით, ვითარმედ: რაჲსათვის იუნჯებ, კაცო, რათა სიმდიდრე გაქუნდესა? აწ უკუჱ ნუ იუნჯებ და მაშინ ჰპოვო ჭეშმარიტი სიმდიდრე.

ეგრეთვე აქა ვიტყვი: რაჲსათვის გიყვარს დიდებაჲ და ზუაობაჲ? რათა პირველ სხუათასა და უდიდეს იყოა? აწ უკუჱ შეიმოსე სიმდაბლე და იყავ ყოველთა უდარეს, და მერმე იქმნა ჭეშმარიტად დიდ და ყოველთა პირველ.

ხოლო იყო თუ აქა ზუავ და ამპარტავან, იყო  ყოველთა უმცირეს და ნარჩევ და შეურაცხ. ესე სიტყვა არა ჩემი არს, არამედ ქრისტესი , ვითარცა იტყვის: „რომელმან დაიმდაბლოს თავი თვისი, იგი ამაღლდეს და რომელმან აღიმაღლოს თავი თვისი, იგი დამდაბლდეს ”[მთ. 23,12; ლკ. 18,14].

აწ უკუჱ, საყვარელნო, სიმდაბლე შევიტკბოთ, სიმდაბლე შევიყვაროთ, სიმდაბლე შევიმოსოთ, რათა ქრისტე შევიმოსოთ და აქაცა  კეთილი გვეყოს და წარუვალსა მას ზეცისა დიდებასა მივემთხვივნეთ, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის  და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 46

სიმდაბლისათვის და სიმშვიდისა

საყვარელნო, ესე უპირატესნი სათნოებანი, სიმდაბლე და სიმშვიდე  აქუნდეს სანატრელსა მახარებელსა  იოანეს და მისთვის უყვარდა იგი უფალსა. რაჲმცა იყო ამის ნეტარებისა უზესთაეს? გარნა ნუმცა ოდენ ვნატრით მოციქულსა მას, ძმანო, არამედ ვისწრაფოთ ჩვენცა, რათა  მახლობელ სანატრელისა მის ვიქმნნეთ და მივემსგავსნეთ ყოვლითა ღონითა საყვარელსა მას იოანე ღმრთისმეტყველსა , და  ვიხილოთ, თუ რომლისა საქმისათვის უფროს ყოველთასა უყვარდა იგი უფალსა. უკეთუ  დაუტევა მამა თვისი და შეუდგა უფალსა და ამას საქმესა ძმაცა თვისი  ზიარ ჰყო, და პეტრეცა და ანდრია, გარნა  ესე რაჲსათვის უყვარდა უფროს ყოველთასა? რამეთუ თვით არა სთქუა სიმდაბლისათვის მიზეზი იგი სიყვარულისა, არამედ მე ამას გულისჴმა ვჰყოფ; ამისთვის, რამეთუ ფრიად აქუნდა სიმშვიდე და სიმდაბლე და სიწრფოება. და მისთვის უყვარდა იგი უფალსა უმეტეს სხუათასა, რამეთუ თავადსა ჰბაძვიდა სიმშვიდით და სიმდაბლით, ვითარცა იტყვის: „მშვიდ ვარ და მდაბალ გულითა ”(მთ. 11,29).

ხოლო ესევითარი სათნოება მოსეს მიერცა საცნაურ არს, რამეთუ მოსე დიდსა საზომსა ამან სათნოებამან მიაწია , და არარაჲ არს სწორ სიმშვიდისა და სიმდაბლისა. ამისთვის ნეტარებათა ამისგან იწყო ქრისტემან, რამეთუ, ვითარცა საფუძველი სათნოებათა სიმდაბლე  ახსენა პირველად, ვითარმედ: „ნეტარ იყვნენ გლახაკნი სულითა”(მთ. 5,3). ესე არს სიმდაბლე და შეუძლებელ არს თვინიერ სიმდაბლისა ცხოვნებაჲ .

გინათუ იმარხვიდეს ვინ, ანუ თუ ილოცვიდეს, ანუ რაჲსაცა იქმოდეს ზუაობით, საძაგელ არს წინაშე უფლისა ; არამედ უკეთუ სიმდაბლით იყოს, მაშინ ყოველივე საქმე მისი პატიოსან არს და შეწირულ წინაშე უფლისა.

მოვიგოთ  უკუჱ, საყვარელნო, სიმდაბლე ; რამეთუ, უკეთუ გვინდეს, ფრიად ადვილ არს ესე სათნოებაჲ. ანუ რაჲ არს, რომლისათვის ზუაობ, ჵ, კაცო? არა ჰხედავა ბუნებისა შენისა უნდოებასა, გონებისა  ცთომილებასა?! მოიხსენენ ცოდვანი შენნი; უკეთუ კულა სათნოებანი გქონან და მისთვის ზუაობ, ამით წარსწყმედ ყოველსავე; რამეთუ, უკეთუ გლახაკთა მისცემ და მისთვის ზუაობ, არა  შენსა მისცემ, არამედ ღმრთისასა. და უფროსად სიმდაბლე გიღირს, რაჟამს გლახაკთა ხედვიდე და გულისჴმა  ჰყოფდე ბუნებისა შენისა უნდოებასა.

რამეთუ უკეთუ დღეს მდიდარ ვართ და ხვალე შიშველნივე  განსლვად ვართ, ანუ რაჲ არს სიმდიდრე? აჩრდილი უნდოჲ, კუამლი განქარვებადი, ყუავილი თივისა და ყუავილისაცა უუძლურესი . რაჲსა უკუჱ ზუაობ, ჵ, კაცო, თივასა  ზედა? ანუ არა მეძავნიცა და ავაზაკნი მოიგებენა სიმდიდრესა?!

უკეთუ კულა პატივი და დიდება გიყვარს, ღმრთისამიერი მოიძიე, რომელი იგი არა ოდეს განქარდების. სიმდაბლე მოიგე და ამპარტავანება განაგდე, რათა, ესრეთ სათნოებითა შემკობილი, საუკუნოსა მას დიდებასა ღირს იქმნე, რომელსა ღირსმცა ვართ დამკვიდრებად ყოველნი, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება და სიმტკიცე, პატივი და თაყვანისცემა ყოვლად­წმიდით, სახიერით და ცხოველსმყოფელით სულითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 47. თავი ივ [16]

ამპარტავანებისათვის

ამპარტავანებისათვის ანგელოსნი ზეცით გარდამოსცვივნეს და ეშმაკად შეიცვალნეს. სიმდაბლე ზეცად აღვალს და ანგელოსთა თანა მოდასე იქმნების და ამპარტავანება ეშმაკთა თანა განიწესების. ვედრება მდაბლისა მიიწევის წინაშე ღმრთისა და ვედრება ამპარტავანისა განარისხებს ღმერთსა.

ვითარცა სიმძიმე ნაყოფისა დასცემს რტოსა, ეგრეთვე ამპარტავანება წარსწყმედს სათნოებასა; ვითარცა ხე უფესო მოსწრაფედ დაეცემის, ეგრეთვე კაცი ამპარტავანი ადვილად ჯოჯოხეთისა ნახეთქსა შთავარდების . ვითარცა ნერგსა განუწმედელსა კუროსთავთაგან  არა ძალუძს აღორძინებად, ეგრეთვე კაცსა ამპარტავანსა არა ძალუძს წარმართებად კეთილის ცხოვრებად, უკეთუ არა სიმდაბლითა ამპარტავანება განიოტოს დამორჩილებითა სინანულისათა, რამეთუ მაღლად ჰრბის სული ამპარტავანისა და მუნითგან სიღრმესა შინა ჯოჯოხეთისასა შთაიჭრების.

ვითარცა ნაყოფი განრყვნილი უხმარ არს მუშაკისა, ეგრეთვე ლოცვაცა ამპარტავანისა არა შესაწყნარებელ ღმრთისა . სულსა ამპარტავანისასა არა აქუს ნაწილი ღმრთისა თანა, არამედ ეშმაკთა სახარულევან იქმნების.

რად მაღლოჲ, ჵ, კაცო? მიწა ხარ და ნაცარი და რად ამპარტავნებით მოიწყვლები, ჵ, უგუნურო! უკეთუ დიდ ვინმე ხარ, რომლისამე წესითა გაქუნდინ სიმდაბლე და არასადა იგმოს დიდება შენი. სხუათა ცოდვათა ნუ გამოეძიებ, რათა დიდებულ იქმნე დღესა მას სასჯელისასა . ნუ დაუტეობ შეჭირვებულსა მტირალსა და არა უგულებელს იქმნეს ლოცვა შენი.

ჵ, გლახაკო კაცო! ვინ შეგქმნა შენ ანუ სადათ  აღგიღო მიწაჲ? რაჲსა ესავ სიმდიდრესა და არა გეშინის ღმრთისა, რომელი მიწადვე მიქცევად ხარ, რად ამაოდ ჰშვრები  და ამპარტავნებ და მოქადულობითა ცუდითა ბოროტად წარსწყმდები? და რად განიბერები ვითარცა პერეული  წყლისა? ვითარმედ მიწა ხარ და არა მრავლისა შემდგომად მიწადვე შთახვიდე აწ ამპარტავანი და შემდგომად მცირედისა მატლთა თანა განისვენო.

ჵ, კაცო, გულისჴმა ჰყავ შენი უძლურება და ნუ ამპარტავნებ, რამეთუ დაბადებული ხარ ღმრთისა. ნუ უარ ჰყოფ დამბადებელსა შენსა, მიხედენ ბუნებასა შენსა და იხილენ თანამონათესავენი შენნი, რამეთუ იგინიცა მისვე ბუნებისანი არიან და ნუ განაგდებ ამპარტავანებისათვის შენისა ბუნებასა შენსა. უკეთუმცა დღეს შენ მდიდარ ხარ და იგი გლახაკ, არამედ წინაშე ღმრთისა იგი უფროს არს შენსა.

ჵ, კაცო ამაოო, ნუ ამპარტავნებ მრავლისათვის სიმდიდრისა, რამეთუ მწუხარება მისი განგყოფს ღმრთისაგან, და ცხოვრებასა მდიდართასა ნუ ნატრი, რამეთუ ძლიერნი ძლიერად გამოიძინეს. ვითარცა ფერჴშეკრულისა არა იქმნების სლვაჲ, ეგრეთვე მწუხარებით შეპყრობილისა ცად აღსლვაჲ.

ჵ, მდიდარო, ნუ ამპარტავნებ მონაგებთათვის შენთა და განხრწნადითა ნუ იქადი. ღმერთი არს მხოლოდ მდიდარი, რომელსა აქუს  უხრწნელი სიმდიდრე, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 48

ამპარტავანებისათვისვე

ამპარტავანებითა დაეცა პირველქმნული იგი ადამ  ნეტარისა  მისგან ცხოვრებისა. და კვალად ეშმაკიცა, რომელმან იგი აცთუნა, ამითვე სახითა დაეცა სიმაღლისა  მისგან დიდისა. ამისთვისცა იცოდა უკეთურმან მან ცოდვისა მის ძალი, ვითარმედ ზეცით გარდამოგდებადცა შემძლებელ არს. ამისთვის ადამს მითვე სახითა ებრძოლა  და დასცა, რამეთუ, აღაზუავა იგი აღთქმითა  მით სწორ ღმრთისა ყოფისათა, და ესრეთ დასცა და ჰშთახდა  ქვესკნელთა ჯოჯოხეთისათა, რამეთუ არარაჲ ესრეთ უცხო ჰყოფს ღმრთისაგან  და მისცემს გეენიასა ცეცხლისასა, ვითარ ამპარტავანებისა მძლავრებაჲ.

რამეთუ რაჟამს ამპარტავნება  ჩვენთანა იყოს, ყოველივე ცხოვრება ჩვენი არაწმიდა არს, გინათუ ქალწულებასა ვიქმოდეთ, ანუ თუ მარხვასა, ანუ ლოცვასა, ანუ მოწყალებასა, ანუ სხუასა რას. რამეთუ არაწმიდა არს და საძაგელ წინაშე უფლისა ყოველი მაღალი გულითა.

დავაცხროთ უკუჱ ამპარტავნება ჩვენი და უკეთუ გვენებოს, რათა  ვიყვნეთ წმიდა და განვთავისუფლდეთ სასჯელისა მისგან, რომელი მიელის ეშმაკსა, ვითარცა პავლე იტყვის, ვითარმედ: „ნუ ახალნერგ, რათა არა აღზუავნე და სასჯელსა და საბრხესა ეშმაკისასა მიეცე , არამედ განერე ამის უსჯულოებისა საქმესა“[1 ტიმ. 3,6].

უკეთუ გულისჴმა ვჰყოთ ბუნება ჩვენი და ცოდვათა ჩვენთა სიმრავლე მოვიხსენოთ, და მერმეთა მათ სატანჯველთა სიმწარე და სოფლისა ამის საქმეთა ამაოებაჲ, რომელი არათ უმჯობეს  არს თივისა და ყუავილთა მათ არისათა, უადვილესად დაჭნების. უკეთუ ამას ყოველსა ვიგონებდეთ და სათნოებათა მათ წმიდათასა ვბაძვიდეთ, ვერა ოდეს დაგვცეს  ეშმაკმან ამპარტავანებითა .

ხოლო ქრისტემან ღმერთმან  მდაბალმან, სახიერმან და ტკბილმან მოგვანიჭოს ჩვენცა და თქვენცა გული შემუსრვილი და მდაბალი, რათა ესრეთ შეუძლოთ სხუათაცა სათნოებათა წარმართებად სადიდებელად  უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესა, რომლისა  თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 49

კვალად ამპარტავანებისათვისვე

საყვარელნო, უკეთუ იოანე ნათლისმცემელი არა ღირს იყო საბელთა ჴამლთა ქრისტესთა განხსნად , „იოანე, რომლისა უზესთაესი ნაშობთა შორის დედათასა არავინ აღდგომილ არს“[მთ. 11,11], ჩვენ სადა დავაწესოთ  თავნი ჩვენნი?

უკეთუ რომელი იგი უზესთაეს იყო ყოვლისა სოფლისა, მან სთქუა, ვითარმედ: „უკანასკნელთაცა მონათა მისთა შერაცხვად არა ღირს ვარო“[ლკ. 3,16; საქ. 13,25]. რაჲ ვსთქუათ ჩვენ, რომელნი ბევრეულითა ბოროტითა სავსე ვართ. რომელნი ესოდენ ნაკლულევან ვართ მისისა სათნოებისაგან, რომელ ცაჲ ქვეყანისაგან არა არს ესრეთ შორს. და  მან სთქუა, ვითარმედ: „საბელსა ხამლთა მისთასა განხსნად არა ღირს ვარო“[მრკ. 1,7].

ხოლო ჩვენ, რომელნი ამპარტავანებითაცა ძლეულ ვართ, რაჲმე ვსთქუათ? არა უწყი. არამცა გარდმოვრდომილ იყო ზეცით ეშმაკი, უკეთუმცა არა ამპარტავანებითა  შეპყრობილ იყო. ამან შთახადა იგი გეენიად. ამპარტავანება  იქმნა მიზეზ ბევრეულთა ბოროტთა, რომელ  ესე მარტოდ შემძლებელ არს ყოვლისავე სათნოებისა განრყვნად, რამეთუ: „მაღალი იგი წინაშე კაცთა, საძაგელ არს წინაშე ღმრთისა”[ლკ. 16,15].

არა სამე სიძვაჲ ოდენ შეაგინებს კაცსა, არამედ ამპარტავანებაცა , რამეთუ სიძვასა, დაღაცათუ ბოროტ არს, აქვს  მიზეზად გულისთქმაჲ ჴორცთა, ხოლო ამპარტავანებისა მიზეზი არცა ერთი არს, არამედ სენი არს ბოროტი სულისა, უგულისჴმოებისაგან შობილი, რამეთუ არარაჲ არს უბოროტეს კაცისა ამპარტავანისა. დაღაცათუ ფრიად მდიდარი იყოს, არარაჲ არს უგლახაკეს  მისა, დაღაცათუ ყოველი სიბრძნე კაცთა ესწავოს და ყოველი ძალი მისი აქუნდეს .

რამეთუ უკეთუ, რომელი სათნოებასა და მოღვაწებასა ზედა ზუაობდეს , ყოველსა მას სასყიდელსა თვისსა წარსწყმედს. ხოლო უკეთუ რომელი სიზმართა და აჩრდილსა ზედა ზუაობდეს, რომელ არს ამის სოფლისა დიდებაჲ, მისთვის რაჲ ვსთქუათ? რამეთუ მსგავს არს კაცსა, რომელი სიგლახაკითა და სიყმილითა მოკუდებოდეს, და უკეთუ სადა იხილოს სიზმარი რაჲმე კეთილი და მას ზედა მაღლოოდეს .

ჵ, უბადრუკო კაცო! სული შენი ბევრეულითა სენითა სავსე არს და შენ, რომელ ოქრო და ვეცხლი გაქვს, ამისთვის გონება ღრუბელთა უმაღლეს გიპყრიეს . არამედ სიმდიდრე ეგე არა შენი არს და უკეთუ ჩემი არა გრწამს, თვით საქმენი იხილენ. და უკეთუ ჯერეთ გთრავს  და არა გულისჴმა ჰყოფ სხუათა ზედა მოწევნულთა საქმეთაგან, მცირედ ელოდე და შენ ზედა მოწევნულისაგან სცან , ვითარმედ ესე ყოველი არას გერგების, რაჟამს იგი მოიწიოს სიკუდილი და ერთისაცა ჟამისა უფალ არა იყო, არამედ უნებლიეთ ყოველივე დაუტევო. და ნუუკუჱ ვიეთთა შენ არა გინდეს, მათ წარიღონ, რამეთუ მრავალთაცა სიტყვისა თქმად ვერ ჴელეწიფა.

არამედ ესე რათა არა მოიწიოს ჩვენზედაცა, ამისთვის, ვიდრეღა ცხოვრებასა ვართ, ჴელითა ჩვენითა წარვსცეთ ყოველი ჩვენი მონაგები მას ქალაქსა, რათა მუნ ვჰპოვოთ ყოვლითურთ. და მუნ  არა არს შიში წარწყმედისა, არცა სიკუდილისამიერი, არცა სხუა რაჲმე  განსაცდელისა, არამედ თვითოეული უკუნისამდე იშვებდეს თვისსა მას სიმდიდრესა ზედა.

მივსცვალოთ უკუჱ, საყვარელნო, სიმდიდრე ჩვენი ამიერ მუნ, რამეთუ არა სახმარ არიან ჩვენდა ამის მიცვალებისათვის კარაულნი, ანუ აქლემნი, ანუ ნავნი, არამედ გალახაკთა მიერ იქმნების საქმე ესე კეთილად, უძლურთა მიერ და მკელობელთა და ბრმათა; იგინი წარიღებენ მას ყოველსა მუნ ამიერ . იგინი მოწყალესა მას თანა შეგვიყვანებენ სასუფეველსა ცათასა, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად  მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 50. თავი იზ [17]

ცუდად მზუაობრობისათვის

ვივლტოდეთ, ძმანო, ცუდად მზუაობრობისაგან, რომელი ესე უძვირეს არს ყოველთა ვნებათასა. ცუდად მზუაობრობისაგან იშვების  ანგაჰარება და სახმართმოყვარებაჲ. ცუდად მზუაობრობისა მიერ იქმნების სიძულილი  და ბრძოლანი და შფოთნი. რამეთუ რომელი უმეტესსა დიდებასა ეძიებდეს, მარადის ბრძოლათა და ბოროტთა შინა არს და ვერაოდეს ჰპოვებს გულისთქმისა თვისისა დასასრულსა. ხოლო ესე ყოველი ცუდად მზუაობრობისაგან არს.

რამეთუ რაჲსაგან არს სიმრავლე სამკაულთა, მონათა და ტაძართა, რომელ ჰქონან მრავალთა? არათუ სახმარ მათდა  არს იგი ყოველი, არამედ რათა ამპარტავნებისა და ზუაობისა მათისა მოწამენი მრავალნი იყვნენ .

ხოლო უკეთუ ცუდად მზუაობრობასა ვსძლოთ, სხუანი მრავალნი ვნებანი  უჩინო ვჰყვნეთ მისთანა და არღარა იყოს დამაყენებელ, რათა ესრეთ ვიყოფოდეთ ქვეყანასა ზედა, ვითარცა ცათა შინა. რამეთუ ესე ვნება არათუ ცოდვათა ოდენ შინა  არს, არამედ სათნოებათაცა შეერთვის და განმრყვნელი არს სათნოებისა ყოვლისა, რომელსაცა თანა იყოს. რამეთუ შრომათა თავსდებად გვაიძულებს და ნაყოფსა მოკრებად არა შეგვინდობს; რამეთუ აქავე მიუღებიეს სასყიდელი ყოვლისა შრომისა ცუდად მზუაობრობართა .

და რაჲმცა იყო ამის დაჭირვებისა უსაწყალობელეს ? რამეთუ შეუ­ძლებელ არს, თუმცა სოფლისაცა დიდებასა ვეძიებდით და ღმრთისასაცა, და ორივემცა ვჰპოვეთ. არამედ მაშინ ოდენ ვჰპოვოთ ორივე , რაჟამს  ერთსა ვეძიებდეთ ოდენ  ღმრთისამიერსა .

და ამისთვის გევედრები, ძმანო, რათა  ვივლტოდეთ დიდებისაგან კაცთასა და ვეძიებდეთ დიდებასა ღმრთისაგან , რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 51

ცუდად მზუაობრობისათვისვე

ყოვლისა ბოროტისა მიზეზი არს ცუდად მზუაობრობაჲ. ამან მოიყვანა ჰურიანი შურად ქრისტესა და  ამან კვალად დაარწმუნა მათ და მოუხდეს იესოს და ჰრქუჱს, ვითარმედ: „რად არა იმარხვენ მოწაფენი შენნი”[მთ. 9,14; მრკ. 2,18]. ვივლტოდეთ უკუჱ, საყვარელნო, ცუდად მზუაობრობისა ვნებისაგან . და უკეთუ ამისგან ვივლტოდეთ , გეენიისაგან განვერნეთ, რამეთუ ესე არს, რომელი აღატყინებს ცეცხლსა გეენიისასა, და ყოველგან განუფენია თვისნი რტონი, და ყოველი ჰასაკი და ნათესავი დაუპყრიეს. ამან ეკკლესიანი ზედა ქვე ჰქმნა და ქალაქნი და ნათესავნი ამან ვნებამან  ცუდად მზუაობრობისამან.

ხოლო ვსძლოთ ვნებასა ცუდად მზუაობრობისასა, ესრეთ : უკეთუ წინააღუდგინოთ დიდებასა დიდებაჲ, რამეთუ სიმდიდრესა მაშინ შეურაცხ  ვჰყოფთ, რაჟამს სხვისა სიმდიდრისა მიმართ ვხედვიდეთ. და ცხოვრებასა ამას მაშინ შეურაცხ  ვჰყოფთ, რაჟამს საუკუნო ცხოვრება გულისჴმა ვჰყოთ. ეგრეთვე ცუდი დიდება მაშინ დავსთრგუნოთ , უკეთუ მერმისა მის დიდებისა სურვილი გვაქვნდეს.

და რამეთუ  კაცთა დიდება ამაო არს და ცუდი, ოდენ სახელი აქვს და საქმე – არა. ხოლო ზეცისა იგი დიდება ჭეშმარიტ არს; და არათუ კაცნი , არამედ ანგელოსნი და მთავარანგელოსნი და ანგელოსთა მეუფე იყოს მაქებელად  ესევითარისა.

უკეთუ იგი საუკუნო დიდება და  იგი მსაჯული გულისჴმა ჰყო, ვერარამან სოფლისა საქმემან გაცთუნოს შენ. რამეთუ  სოფელსაცა ამას ვინმცა აღირჩია წინაშე მეფისა მდგომარემან , რომელსა თვით მეფე და ყოველნი მხედარნი  მისნი აქებედ , რათამცა აღირჩია მან ქება ბუზთა და მუმლთა? ესრეთ არს კაცობრივი დიდება ღმრთისა თანა, ვითარცა ჴმაჲ  ბუზთა და მუმლთა ქებასა მას თანა მეფისა და მხედართასა .

არამედ რომელთა ესე უნდოებაჲ კაცობრივთა საქმეთა ვიცით, ყოვლითა ღონითა საუკუნო იგი და მიუწდომელი დიდება ვიძიოთ, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 52

ცუდად მზუაობრობისათვისვე

ვივლტოდეთ, ძმანო, ცუდად მზუაობრისა მხეცისაგან  მარადის, რამეთუ მზაკვარი არს და მრავალფერი, და ყოველსა ადგილსა მიჰფენს თვისსა გესლსა და სახესაცა შინა და შვებასა და შვენიერებასა ჴორცთასა.

ცუდად მზუაობრობისათვის უმეტეს სახმართასა ვეძიებთ, ცუდად მზუაობრობისათვის არს შვენიერება სამოსელთა საძიებელ, ცუდად  მზუაობრობისაგან გარდაემატა  ჩვენ შორის ანგაჰარებაჲ.

არამედ ერიდე ამას ბოროტსა, ჵ, ძმაო, და უკეთუ გნებავს, რათა დიდება გაქუნდეს, იქმოდე სათნოებასა, იქმოდე მოწყალებასა. მაშინ გაქონ შენ ანგელოსთა და კაცთა და თავადმან ღმერთმან შეგიწყნაროს .

რამეთუ ვიდრემდის ჴორცთა ამკობდე , ამაო არს შრომა შენი და ხარ ცუდად მზუაობრობასა შინა . ხოლო უკეთუ გლახაკთა ზედა წარაგებდე, ყოვლით კერძო დიდ ჰყო  ქება შენი.

რაჲსათვის ამკობ ჴორცთა შენთა, ჵ , კაცო, ცუდად მზუაობრობითა და სული შენი უდებ  გიყოფიეს და არაწმიდებითა სავსე არს? რამეთუ უმეტესი მოსწრაფება სულისა შემკობისათვის ჯერ იყო ქმნად, ხოლო ჩვენ დაღაცათუ  უმეტესი არა ვჰყოთ, გარნა სწორად ჴორცთა ვიღვაწოთ სულიცა .

მოაქციე, ძმაო, ესე  სამკაული შინაგან და შემოსე სულსა, რამეთუ ჴორცთა  არას არგებენ ძოწეულნი და პორჶირნი; არცა სიმრთელესა მისცემენ, არცა შვენიერებასა, რამეთუ შავსა ვერ განასპეტაკებს და უშვერსა ვერ განაშვენებს. ხოლო სულსა, უკეთუ შემოსო, მეყსეულად განასპეტაკებს მას, დაღაცათუ შავი იყოს და უკეთუ უშვერი იყოს, განაშვენებს. რამეთუ იტყვის უფალი: „უკეთუ იყვნენ ცოდვანი თქვენნი, ვითარცა მეწამულნი, ვითარცა თოვლი გავასპეტაკო”[ეს. 1,18].

„მიეც უკუჱ, ძმაო, მოწყალება და აჰა, შენი ყოველივე წმიდა იყოს“[ლკ. 11,41], და შვენიერ და კეთილ, რათა ესრეთ შემკობილი პორჶირითა გვირგვინოსანი  იქცეოდე სავანეთა მათ ზეცისათა, კეთილთა მათ მიუთხრობელთა, რომელთა ღირსმცა  ვართ ყოველნი პოვნად, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 53. თავი იჱ [18]

ვეცხლის მოყვარებისათვის

საყვარელნო , შეუდგეთ იესოს და აღვიღოთ ჯვარი ჩვენი, რამეთუ იტყვის: „უარ ჰყავ თავი თვისი და აღიღენ ჯვარი თვისი და შემომიდეგინ მე”(მთ. 16,24). ესე არს აღება ჯვარისა, რათა მოვაკუდინნეთ  ასონი ჩვენნი ქვეყანასა ზედა, დავშრიტოთ გულისთქმაჲ , მოვაკვდინოთ გულისწყრომაჲ, მოვკლათ შური. და ესე არს მსხვერპლი ცხოველი, რომელი არა მტვერ იქმნების, არცა კუამლად განიბნევის, არცა ცეცხლი უხმს და შეშაჲ და მახვილი, არამედ აქვს მახვილად და ცეცხლად სული  წმიდა.

ესე მახვილი აღიღე, ძმაო, და  მოიკვეთე ნამეტნავი იგი გულისა, განაღე  დაყოფილი სასმენელი, რამეთუ სენნი და ბოროტნი გულისთქმანი დაუყოფენ სასმენელთა სმენად სიტყვასა ღმრთისასა. რამეთუ ვეცხლისმოყვარება რა მოიწიოს, არა უტეობს  შესლვად სიტყვათა მოწყალებისათა. და სიძულილი რა მოიწიოს, დაუყოფს შესავალსა სიყვარულისასა , და ყოველი ვნება ესრეთ არს. არამედ ჩვენ აღმოვფხვრნეთ ბოროტნი გულისთქმანი, რამეთუ ოდენ ვინებოთ, და ყოველი დაშრეტილ არს.

ხოლო ჩვენ ვართ, რომელნი ვაუფლებთ ვნებათა ჩვენ ზედა. ნუ  მძლავრებასა ვეცხლისმოყვარებისასა ჰხედავ, არამედ გულისჴმა ჰყავ, ვითარმედ შენგან არს იგი მძლავრებაჲ. რამეთუ  არათუ ბუნებით არს ვეცხლისმოყვარებისა გულისთქმაჲ , რამეთუ ვინათგან ბუნებითნი ყოველნი პირველითგან იქმნეს, ხოლო ოქროჲ და ვეცხლი ვიდრე მრავლად ჟამადმდე ყოვლად  არა სჩნდეს.

სადაჲთ უკუჱ აღორძნდა ვეცხლისმოყვარებისა გულისთქმაჲ ? გარნა ცუდად მზუაობრობისაგან და დახსნილობისა.

რამეთუ გულისთქმანი  Iრომელნიმე საჭირო არიან, IIრომელნიმე ბოროტნი, და IIIრომელნიმე არცა ერთისა ამათგანისა. ესე  იგი არს, ვითარმედ: რაოდენნი არიან, რომელ თვინიერ მათსა მოკუდების კაცი. Iიგინი საჭირო არიან და ბუნებით – ვითარ არიან ჭამისა და სმისა და ძილისა გულისთქმაჲ. IIხოლო ტრფიალება იგი ჴორცთა – სიმხურვალისა ბუნებით არს, გარნა არა საჭიროჲ. რამეთუ მრავალთა სძლეს ჴორცთა მხურვალებასა და არა მოკუდეს. IIIხოლო ვეცხლისმოყვარებისა  გულისთქმაჲ – არცა ბუნებითი არს, არცა საჭიროჲ, არამედ ცუდი. და უკეთუ გვენებოს, არა შევიწყნარებთ ვეცხლისმოყვარებასა .

რამეთუ უფალმანცა ქალწულებისათვის სთქუა: „რომელთა ძალუძსო”[მთ. 19,12]. ხოლო სახმართმოყვარებისათვის სთქუა: „რომელმან არა დაუტეოს მონაგები  თვისი და შემომიდგეს მე, არა არს იგი ჩემდა ღირს”[მთ. 10,38]. რამეთუ რომელ ადვილ არს, ამას გვამცნებს. ხოლო, რომელი ვერ ყოველთა ძალუძს, მიუშვებს ნებასა  ზედა.

აწ უკუჱ რად ვჰყოფთ თავთა ჩვენთა უსიტყველ წინაშე ღმრთისა? რამეთუ  რაჲ ვსთქუათ, რაჟამს გვრქვას, ვითარმედ: „მიხილეთ მე მშიარი, და არა მეცით ჭამადი ”[მთ. 25,35]. ნუუკუჱ ქვრივისა მის უგლახაკეს ვართა, რათამცა სიგლახაკე ვიმიზეზოთ? რამეთუ ღმერთი არა სიმრავლესა საფასეთასა ეძიებს, არამედ სიკეთესა გონებისასა და ესეცა მისისა კაცთმოყვარებისაგან არს.

ამისთვის უკუჱ გევედრები, საყვარელნო, ვისწრაფოთ ძალისაებრ ჩვენისა ქმნად კეთილისა და მოწყალებისა, რათა ჩვენცა შევიწყნარნეთ  და მივემთხვივნეთ  საუკუნეთა მათ კეთილთა, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 54

ვეცხლის მოყვარებისათვისვე

ძმანო, ისმინეთ ჩემი , რამეთუ ბოროტ არს ვეცხლისმოყვარება ბოროტი. და თუალთა და ყურთა დაუყოფს, და მხეცისა უფიცხეს ჰყოფს კაცსა: არცა გონებისა მხილებასა, არცა მეგობრობასა, არცა თვისისა სულისა ცხოვნებასა უტევებს გულისჴმისყოფად, არამედ ვინათგან სძლოს კაცსა ვეცხლისმოყვარებამან, სრულიად  დაიმონებს მას, ვითარცა მძლავრი ბოროტი. და უბოროტესი ესე არს, რომელ დაარწმუნებს, რათა მადლიერცა მისდა  იყვნენ, და რაზომცა ჰმონებდენ მას, ესზომცა  აღორძინდების გულისთქმა მათი და ესრეთ უკურნებელ იქმნების სენი იგი და მხეცი იგი უბრძოლველ.

ვეცხლისმოყვარებამან გეეზი განაკეთროვნა, ამან ანანია და საჶირა წარწყმიდნა, ამან იუდა ქრისტეს განმცემელ ჰყო , ამან ჰურიათა მთავარნი დაანთქნა, რომელნი მიიღებდეს ქრთამსა და ზიარ მპარავთა იქმნებოდეს.

ვეცხლისმოყვარებამან აღავსო სისხლითა გზანი, ვეცხლისმოყვარებამან აღავსო გლოვითა და გოდებითა ქალაქნი, ვეცხლისმოყვარებამან შეაგინნა  მრავალნი და ტაბლები ბილწებისა დააგო  და სანოვაგები უსჯულოებისა. ამისთვის ვეცხლისმოყვარებასა კერპთმსახურებად უწოდა პავლე .

ხოლო ვითარ არს კერპთმსახურებაჲ? ესრეთ, რამეთუ, რომელთამე აქუს საფასე და შეხებად მისა ვერ იკადრებენ, არამედ შვილითი შვილად ჰმარხვენ მიუახლებელად, ვითარცა სიწმიდესა რასმე, რომლისა ვერ იკადრებენ კაცნი მიახლებად. და უკეთუ ოდესმე იიძულნენ მიახლებად მათდა , ესრეთ შეურაცხიეს, თუ – ბოროტი რაჲმე ჰქმნეს. და ვითარცა კერპთა, ესრეთ ჰმარხვენ  საფასეთა შეწყვდეულთა შინაგან კართა და მოქლონთა. და ტაძრისა წილ, აქუს მათ კიდობნები და ჰმარხვენ  ჭურჭელთა შინა ვეცხლისათა.

რაჲსა იქმ, ჵ, ვეცხლისმოყვარეო? არა თაყვანის ჰსცემაა ოქროსა  მას, ვითარცა კერპსა? რამეთუ, დაღაცათუ არა თაყვანის სცემ, არამედ ყოვლით კერძო მას პატივ სცემ . და ვითარცა კერპთმსახურსა  ურჩევიეს სულისა თვისისა აღმოსლვაჲ, ვიდრე კერპისა თვისისა წარგებაჲ, ეგრეთვე შენ, ვეცხლისმოყვარეო, გირჩევიეს სულისა აღმოსლვა, ვიდრე საფასეთა შენთა შეხებაჲ .

ხოლო ამას თუ იტყვი შენ, კაცო, ვითარმედ: „არა თაყვანის ვსცემ მე ოქროსაო“, არაცა იგი კერპსა თაყვანის სცემს, არამედ მას შინა დამკვიდრებულსა ეშმაკსა. ეგრეთვე  შენ, დაღაცათუ ოქროსა მას არა თაყვანის  სცემ, არამედ ეშმაკსა მას თაყვანის სცემ, რომელი ოქროჲსა მისგან და გულისთქმისა მისისაგან სულსა შინა შენსა შემოვალს. რამეთუ  ყოვლისა ეშმაკისა უბოროტეს არს გულისთქმა ვეცხლისმოყვარებისა, რომელი გასწავებს ყოველსა ბოროტსა და გეტყვის, ვითარმედ: მარადის  მბრძოლ ექმენ ყოველთა კაცთა და მტერ. უცხო ექმენ ბუნებასა შენსა, შეურაცხ ჰყავ ღმერთი, შემოსწირე თავი შენი ჩემდა! კერპთმსახურნი კერპსა უზორვენ და ცხოვარსა შესწირვენ, ხოლო ვეცხლისმოყვარება იტყვის: „შემოსწირე სული შენი ჩემდაო “ და ისმენ მისსა.

ჰხედავა, ვითარნი ბომონნი  ჰქონან, ვითართა შესაწირავთა ეძიებს? „სასუფეველსა ვერ  დაიმკვიდრებენ ანგაჰარნი”[1 კორ. 6,9-10] და არავე ეშინის. და ესე გულისთქმაჲ უუძლურეს არს ყოველთა გულისთქმათასა, რამეთუ არა ბუნებით დანერგულ  არს, თუ არა პირველითგანმცა იყო. ხოლო აწ ვხედავთ, რამეთუ პირველითგან ოქრო და ვეცხლი არა იყო, არცა ვის უყვარდა .

არამედ ამის მიერ შემოვიდა ბოროტი ესე, რომელ თვითეულმან მეორისა შურითა იწყო უმეტესისა მოგებად და ესრეთ განეფინა სენი ესე. რამეთუ რაჟამს იხილნენ ბრწყინვალენი ტაძარნი და უბანთა სიმრავლენი, და ჭურჭელნი ვეცხლისანი და სხვა ყოველივე სიმდიდრე, მეყსეულად ყოველსავე მოსწრაფებასა იქმან, რათა მათ წარხდენ და ესრეთ იქმნებიან პირველნი მიზეზ შემდგომთა.

გარნა არცა ესრეთ აქუს  სიტყვა ვეცხლისმოყვარეთა წინაშე  ღმრთისა. რამეთუ მრავალნი არიან უპოვარნი ქალაქთა შინა და უდაბნოთა. დაღაცათუ  უპოვარება ვერ ძალგიძს, არამედ უცხოთა მონაგებთა ნუ მოიტაცებ. რამეთუ სახენი ამის საქმისანი მრავალნი არიან, რომელნი არა იტაცებენ, არამედ სამართლითა მოგებული აქუს  და მისგან ჰყოფენ მოწყალებასა.

რად არა უკუჱ მათ ვეშურებით და ვჰბაძავთ? მოვიხსენნეთ პირველ ჩვენსა ყოფილნი კაცნი. არა ცალიერნი სდგანანა ტაძარნი და აგარაკნი მათნი? და ოდენ სახელი მათი ეწოდების, ვითარმედ მის ვისიმე სახლი და მის ვისიმე სოფელი, არა სულთ ვითქვამთაა? ვიხილნეთ რა, თუ რაზომნი შრომანი და ჭირნი თავს ისხნა, რაზომნი ტაცებანი ჰქმნა მისთვის, და აწ არღარა სადა ჰსჩანს, არამედ მისთა ნაშრომთა  შინა იშვებენ სხვანი, რომელთასა არა ჰგონებდა. და ნუუკუჱ მტერნიცა მისნი იყვნენ მას შინა და იგი ბოროტითა სიკუდილითა მომკვდარ არნ.

და ესევე ჩვენ წინა გვიძს, რამეთუ უეჭველად მოკდომად ვართ, უეჭველად იგივე აღსასრული მოსლვად არს ჩვენ ზედა. რამეთუ, რაოდენნი მტერობანი სხუათანი ჰქმნეს მაშენებელთა ამის ტაძრისათა, რაოდენნი მიხვეჭანი , რაოდენნი წარსაგებელნი, და რაჲ იქმნა მის ყოვლისა სარგებელი? სატანჯველი საუკუნო და არცა ერთისა ნუგეშინისცემისა პოვნაჲ. და აქაცა, აწ ყოველნი უზრახვენ ძვირსა.

ანუ არა მრავალთა  კაცთა ჴელმწიფეთა ხატები გამოწერილები  სახლთა შინა მათთა, რაჟამს ვიხილნეთ , არა უფროსად ვიგლოვთა? ჭეშმარიტად კეთილად სთქუა წინასწარმეტყველმან, ვითარმედ: „ამაოდ ჰშფოთებს  ყოველი კაცი”[ფს. 38,6]. რამეთუ ჭეშმარიტად ამაოება არს ესევითართა საქმეთა ზედა მოსწრაფებაჲ.

არამედ სავანეთა მათ საყოფელთა ზეცისათა ჯერ არს მოგებაჲ; რამეთუ  აქა სხუამან  შვრის და სხუა განისვენებნ მას შინა. ხოლო მუნ თვითოეული  თვისსა ნაშრომსა ზედა უფალ არს და მრავალწილად მიიღოს მისაგებელი. მას მოსაგებელსა ვეძიებდეთ, ძმანო! მუნ  ვიშენოთ სახლები, რათა განვისვენოთ ქრისტეს იესოს მიერ უფლისა ჩვენისა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 55

ვეცხლის მოყვარებისათვისვე

ვინათგან უკუჱ იუდასთვის  გვასმიეს, ვისწრაფოთ ჩვენცა, ძმანო, განფრთხობად და მღვიძარე ყოფად მარადის. რამეთუ, უკეთუ რომელი  იგი წმიდასა მას მოციქულთა კრებულსა შინა იყოფოდა, ესოდენნი ნიჭნი მოეხვნეს  უფლისა მიერ, რომელსა ესოდენნი სასწაულნი ექმნნეს, რამეთუ ერთი იყო ათორმეტთა მოციქულთაგანი, რომელნი  წარავლინნა იესო მკუდართა აღდგინებად და კეთროვანთა განწმედად.

ვინათგან უკუჱ ესევითარი იგი შეპყრობილ იქმნა სენითა მით ბოროტითა ვეცხლისმოყვარებისათა და მოძღვარი თვისი განჰყიდა. და არარას სარგებელ ეყვნეს მას ქველისმოქმედებანი იგი და ნიჭნი უფლისანი, არცა მის თანა ყოფაჲ მისი, და არცა  დაბანნაჲ იგი ფერჴთა, არცა ზიარება იგი ტაბლისა მისისა, არცა ტვირთვა იგი გვადრუცისა , არამედ უფროსად დასასჯელ ექმნა მას ესე ყოველი.

ამისთვის გევედრები, ძმანო, რათა  შევიშინოთ ჩვენცა, ნუუკუჱ მივემსგავსნეთ იუდას ვეცხლისმოყვარებითა. დაღაცათუ  ქრისტესა  არა განვსყიდით , არამედ, რაჟამს ვიხილოთ გლახაკი სიყმილითა მომწყდარი , ანუ სიცივითა შეჭირვებული და სიკუდილად მიახლებული და შეურაცხ ვჰყოთ იგი, მითვე სასჯელითა დავისაჯებით.

და კვალად ოდეს უღირსებით მოუხდეთ ზიარებად, წმიდათა ქრისტეს საიდუმლოთა , ესრეთ წარვსწყმდებით, ვითარცა ქრისტეს მკულელნი.

და კვალად, რაჟამს მოვიტაცებდეთ და ვაჭირვებდეთ ქვრივთა და ობოლთა, ფრიადსა  სასჯელსა მოვაწევთ თავთა ზედა ჩვენთა და სამართლადცა.

ვიდრემდის შეუპყრიეთ ჩვენ ტრფიალებასა ვეცხლისმოყვარებისასა, ვიდრემდის შემსჭვალულ ვართ ამაოებისადა, ვიდრემდის არა მივხედავთ საქმეთა მათ ზეცისათა, არა განვიფრთხობთ, არცა განვიღვიძებთ საქმეთა ამათგან ქვეყანისათა .

მოვიხსენოთ  უწინარეს ჩვენსა განმდიდრებულნი იგი: არა ყოველივე დიდება მათი სიზმარ იქმნაა? არა აჩრდილ და ყუავილ დაჭნობილ იქმნაა? არა ზღაპარ და ამბავ იქმნაა ყოველივე, ვითარმედ: „იგი  ვინმე გან­მდიდრდაო“, და აწ სადა არს სიმდიდრე მისი? წარწყმდა და განიხრწნა და ცოდვანი იგი, რომელნი მის სიმდიდრისა მიერ ექმნნეს, ჰგიან და ცოდვათა მისთათვის სატანჯველი არს  უფროსად, დაღაცათუმცა არცა  სატანჯველი, არცა სასუფეველი წინამდებარე იყო, არამედ ბუნებისა  მისგან ნათესავისა ჩვენისა სირცხვილი ჯერ იყო, რომელ არიან გლახაკნი.

ხოლო აწ ჩვენგანნი მრავალნი ძაღლთა და ქორთა და ავაზათა  და სხუათა თითოსახეთა მხეცთა ჰზრდიან და კაცთა გლახაკთა შეურაცხ ჰყოფენ, შიმშილითა შეჭირვებულთა , რომელ არს ქრისტე.

გულისჴმა ჰყავ, ჵ, კაცო ვეცხლისმოყვარეო, ვითარმედ მაშინ ფრიად გევნოს, რაჟამს შემასმენელ შენდა იყვნენ გლახაკნი დღესა მას სასჯელისასა. რამეთუ შენ ოქროჲთა შემოსილ ხარ და გლახაკსა, რომელ არს ქრისტე, არცა მცირე სამოსელი აქუს . შენ სანოვაგისა სიმრავლითა განსქდები და ქრისტე მშიარი მიმოვალს .

ნუ, ძმანო, ნუ ესრეთ უგულისჴმო ვართ, არამედ ვიქმოდეთ მოწყალებასა გლახაკთა ზედა, რომელთა ქრისტე მიითვალავს და მოვეკიდნეთ სასოებასა მას მერმისა მის საუკუნესასა.

ბერნი  ვიგონებდეთ, ვითარმედ: აჰა, ესერა მოახლებულ არს სიკუდილი; ჭაბუკნი ვგონებდეთ , ვითარმედ: უცნაურ არს ჟამი სიკუდილისა და ვითარცა მპარავი ღამისა , ესრეთ მოიწიოს დღე იგი სიკუდილისა.

ამისთვის უკუჱ გევედრები, ძმანო, ვეკრძალნეთ ყოველნი და ვისწრაფდეთ შეურაცხყოფად  წარმავალთა ამათ და წარუვალთა მათ ზეცისათა ვეძიებდეთ, რათა  ღირს ვიქმნეთ პოვნად კეთილთა მათ საუკუნეთა, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 56. თავი ით [19]

მრისხანებისათვის

ძმანო ჩემნო , ჯერ არს ჩვენდა განშორებაჲ მრისხანებისაგან და ვეც­ხლისმოყვარებისა, რომელი იგი მიზეზი არს მრისხანებისა . რამეთუ რისხვა ვნება არს ბოროტი. მრავალღონე დამაბნელებელი სულისა და უშვერ-მყოფელი ჴორცთა. ამისთვის  ჯერ არს, რათა ყოვლით კერძო ვეკრძალნეთ რისხვასა.

რამეთუ ბოროტ არს, უკეთუ მხეცთა დამშვიდებაჲ ძალგვედვას და გონებასა ჩვენსა განმხეცებულსა უგულებელს ვჰყოფდეთ. რამეთუ გულის­წყრომა ცეცხლი არს შემწველი სულისა და მავნებელი ჴორცთა და უშვერმყოფელი; და უკეთუმცა მრისხანესა ჟამსა რისხვისასა ძალედვა თავისა თვისისა ცნობაჲ, თუ ვითარი არს, არამცა სახმარ იყო სხუათა სწავლაჲ,  რამეთუ არარაჲ არს უუშვერეს  მრისხანისა, მთვრალობა არს ბოროტი მრისხანება და უფროს მთვრალობისა უბოროტეს, და ეშმაკეულისა  უძვირეს.

არამედ მოვიწყვიდოთ, ძმანო, ჩვენგან  რისხვა და ჴმამაღლობა სიტყვისაებრ პავლე მოციქულისა, და ჟამსა განრისხებისასა მოვიხსენებდეთ ცოდვათა ჩვენთა.

და რაჟამს მონასა შენსა ჰრისხვიდე და ჰპეროოდე , და იგი ჰსდგეს მდუმრიად და ბრძნად, იგი კმა იყავნ შენდა სწავლად. დაღაცათუ  მონა არს, არამედ კაცი არს და სული აქუს უკუდავი, და იგივე ნიჭნი ჰქონან ღმრთისაგან, ვითარ ეგე შენ.

და უკეთუ რომელი იგი სულიერითა პატივითა სწორ ჩვენდა არს და ჴორციელისა ამის და არარაჲსა ჴელმწიფებისათვის, ესრეთ სიმშვიდით თავს ისხამს სიტყვათა ჩვენთა. ხოლო ჩვენ , რომელი სიტყვა მიუგოთ ღმერთსა, რაჟამს შიშისა მისისათვის ესრეთ არა აღვირ ვასხმიდეთ გონებათა ჩვენთა, ვითარ იგი მონანი ჩვენთვის?

ამას ყოველსა  გულისჴმა ვჰყოფდეთ და ცოდვათა ჩვენთა ვიხსენებდეთ; და ბოროტისა ამის მრისხანებისა ვნებისაგან განვეშორნეთ და ქრისტესმიერი სიმშვიდე შევიმოსოთ, რათა  ვჰპოვოთ განსვენება სულთა ჩვენთა მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 57

მრისხანებისათვისვე

ჭეშმარიტისა ქრისტეანისა ჯერ არს, ძმანო ჩემნო, ბრწყინვალე ყოფად სოფელსა შინა და ყოველსავე საქმესა სიმშვიდით საცნაურ: სლვისაგან და ხედვისა, სახისაგან და ჴმისა, ჯდომისაგან და დგომისა, რათა ყოველსავე შინა ქრისტესმიერი სიმშვიდე ბრწყინვიდეს.

ხოლო, უკეთუ განრისხნები და მხეცთა ბოროტთა მიემსგავსები: ბრდღვინავ, ვითარცა კურო ; ხუივი , ვითარცა ცხენი დედათა ზედა; ნაყროვნებ, ვითარცა დათვი; განსუქნები, ვითარცა ღორი; მოიხსენებ ძვირსა, ვითარცა აქლემი; იტაცებ, ვითარცა მგელი; სცბი, ვითარცა მელი; უცემ  კაცსა, ვითარცა გველი; გესლსა სთხევ, ვითარცა ღრიანკალი; განრისხნები, ვითარცა ვეშაპი; იცავ გესლსა, ვითარცა ასპიტი; ჰსძულობ კაცსა, ვითარცა ფოცხვერი; ემტერები, ვითარცა ეშმაკი. ესე ყოველი თვითოეული მხეცთა ჰქონან ბუნებით, ხოლო შენ უძვირეს ყოველთასა იქმნები. და ვითარ გეწოდოს შენ ქრისტეანე ამათ ესევითართა მოქმედსა?!

არამედ ნუმცა ვინ არს თქვენგანი ესრეთ, ჵ, ძმანო! უფროსღა მოვიგოთ სიმშვიდე, სახე ჭეშმარიტისა, რათა დავიმკვიდროთ ქვეყანა იგი მშვიდთა, რამეთუ იტყვის: „ნეტარ იყვნენ მშვიდნი, რამეთუ მათ დაიმკვიდრონ ქვეყანა”(მთ. 5,5), რომელსა შინა ღირსმცა ვართ ყოველნი განსვენებად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 58

მრისხანებისათვისვე

ვისწავოთ უკუჱ, ძმანო, უფლისა მიერ, სახიერება და სიმშვიდე, ვითარცა იტყვის , ვითარმედ: „ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშვიდ ვარ და მდაბალ გულითა”(მთ. 11,29). ესრეთ ვისწავოთ და აღვირ ვასხნეთ ყოველსავე უკეთურებასა. უკეთუ ვინ ამაღლდეს ჩვენ ზედა, ხოლო ჩვენ დავმდაბლდეთ და ნუ შურის მეძიებელ ვართ და ნუცა მოვიკლავთ  სულთა ჩვენთა.

რამეთუ მრისხანება მხეცი არს, მხეცი ბოროტი  და ფიცხელი. ვეტყოდეთ უკუჱ თავთა ჩვენთა, ჟამსა მას რისხვისასა  სიტყვათა მათ წერილისათა, ვითარმედ: „მიწა ხარ და ნაცარი”[დაბ. 18,27]. და კვალად, ვითარმედ: „წამი იგი გულისწყრომისა მისისა დაცემა მისდა“(ზირ. 1,22). და  ვითარმედ კაცი მრისხანე უშვერ არს, რამეთუ არარაჲ არს უბოროტეს პირისა განრისხებულისა, არცა უუშვერეს. ხოლო უკეთუ პირისა უუშვერეს არარაჲ არს, სულისა განრისხებულისა უუშვერეს რაჲმე იყოს? რამეთუ, ვითარცა სკორესა რა  ურევნ ვინ, უფროსად აღიძრის  სუნი სიმ­ყრალისა მისისა; ეგრეთვე სული, გულის­წყრომისა მიერ რა შეშფოთებულ არნ და ზამთარი ფრიადი არნ  შორის მისსა.

ანუ იტყვი, თუ: „ვერ თავს ვიდებო, რაჟამს სხვა მაგინებდეს.“ გარნა რაჲსათვის  ვერ თავს იდებ? რამეთუ უკეთუ ჭეშმარიტსა გეტყვის სიტყვათა მათ გინებისათა, თვით მისსა პირველცა თანაგაძს უფროსად ბრალობაჲ თავისა შენისა. ხოლო უკეთუ  კულა სტყუის, ნუ განრისხნები, არამედ უფროსად ეცინოდე და სულთ ითქუჱნ  მისთვის, რამეთუ: „რომელმან ჰრქუას ძმასა თვისსა ცოფ, თანამდებ არს გეენიისა ”(მთ. 5,22).

რამეთუ, რაჟამს გაგინოს, გულისჴმა ჰყავ სატანჯველი იგი, რომელსა შინა შესლვად არს რისხვისა მისთვის და გინებისა, და ნუ ოდენ რისხვასა დააყენებ, არამედ ცრემლნიცა დასთხიენ მისთვის. რამეთუ სნეულისაცა მიმართ, გინა მოწყლულისა  არავინ განრისხნების, არამედ უფროსღა ეწყალის იგი. და სულიცა განრისხებული ესრეთ არს.

დაღაცათუ ბოროტის ყოფა მისი გნებავს, დადუმენ და ესრეთ უწყოდე, ვითარმედ მოგიწყლავს იგი ძლიერად. უკეთუ კულა  გინება გინებასა ზედა დართო, უფროსად ცეცხლსა მას აღატყინებ. ნუ იტყვი, ვითარმედ: „უკეთუ დავიდუმო , მუნ მყოფნი ყოველნი უძლურებასა დამწამებენ.“ გარნა გულისჴმა ჰყავ, ვითარმედ: არა უძლურებასა, არამედ სიბრძნესა ფრიადსა იტყვიან შენთვის და განკვირვებულ იქმნებიან.

უკეთუ კულა იგინო რა, განრისხნე და აგინო შენცა, მაშინ დაამტკიცებ შენ თვით, ვითარმედ უგუნურ ხარ შენ, და ვითარმედ სიტყვანი იგი გინებისანი, რომელნი მან გრქუა, ჭეშმარიტ  არიან, რამეთუ უკეთუმცა არა ჭეშმარიტ იყვნეს, რადმცა განრისხენ? რამეთუ მდიდარსა უკეთუ ვინ ჰრქუას, თუ: „გლახაკ ხარ“, რად არა განრისხნების? არამედ უფროსად ეცინის, ამისთვის, რამეთუ იცის, ვითარმედ: არა გლახაკ არს. აწ უკეთუ ჩვენცა ვიგინნეთ რა, ვიცინოდეთ გინებასა მას ზედა, დავამტკიცებთ, ვითარმედ: არარაჲ იპოვების ჩვენთანა სიტყვათა მათგანი .

და კვალად, დაღაცათუ ესე არა ესრეთ არს, ჩვენ ვიდრემდის გვეშინის სიტყვათაგან კაცთასა? ვიდრემდის შეურაცხ ვჰყოფთ მეუფესა მას ყოველთასა და შემსჭვალულ ვართ ქვეყანისადა. რამეთუ, ვინათგან არს ჩვენთანა შური და ხდომაჲ და განწვალებანი, არა ჴორციელ ვართაა? ვიქმნეთ უკუჱ სულიერ და აღვირ ვასხნეთ ბოროტსა მას მხეცსა მრისხანებისასა. რამეთუ არარაჲ არს განყოფილება მრისხანებისა და სიცოფისა , არამედ ეშმაკი არს ესე მძვინვარე და უფროსად ეშმაკეულისა უვარეს ჰყოფს კაცსა.

რამეთუ ეშმაკეული საწყალობელ არს, ხოლო მრისხანე ბევრეულთა სატანჯველთა ღირს არს. რამეთუ ნებსით შთააგდებს თავსა თვისსა მთხრებლსა მას წარწყმედისასა და უწინარეს საუკუნოსა მის გეენიისა, აქავე დასჯილ არს. რამეთუ ამბოხებასა და შფოთსა ბოროტსა, ღამე და დღე მოაწევს თუალთა ზედა სულიერთა.

აწ, უკუჱ, ძმანო, განვსდევნოთ ჩვენგან ბოროტი ესე ვნებაჲ მრისხანებისა და  ვაჩვენოთ ყოვლით კერძოვე სიმშვიდე, რათა ამასცა საწუთოსა ვიხსნნეთ თავნი ჩვენნი ბოროტისაგან და მას საუკუნესა სატანჯველთა მათგან მწარეთა განვერნეთ და ვჰპოვოთ აქაცა განსვენება სულისა და მერმესა მასცა საუკუნესა, სასუფეველი ცათა დავიმკვიდროთ, რომელსა ღირს­მცა ვართ  ყოველნი მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 59. თავი კ [20]

შურისათვის

იხილეთ უკუჱ, ძმანო, ვითარ  ბოროტ არს შური და ვითარ თუალთა დაუბრმობს  მის მიერ ძლეულთა, რამეთუ, ვითარცა განცოფებულნი, მრავალგზის თავთა თვისთა მოიკლვენ, ეგრეთვე მოშურნე  თვისსა ცხოვრებასა წარსწყმედს .

კაცი მოშურნე უბოროტეს მხეცისა არს: რამეთუ მხეცნი ბოროტისა წილ მიაგებენ ბოროტსა, ხოლო მოშურნე კეთილისა წილ იქმს ბოროტსა. და ესრეთ  მხეცთაცა უძვირეს არს და სწორ ეშმაკთა. და ნუუკუჱ ეშმაკთაცა უძვირეს, რამეთუ ეშმაკთა ჩვენდა  მომართ დაუგებელი  ბრძოლა აქუს , ხოლო ურთიერთას არა იბრძვიან. არამედ მოშურნე არა ერიდების ზიარებასა  ბუნებისასა , და არა აქვს სიტყვაჲ ამის ბოროტისა მოქმედსა, რამეთუ წუხილი გვიხმს ჩვენ ბოროტთათვის და არა სხვისა კეთილისათვის.

მეძავსა  აქვს მიზეზად გულისთქმაჲ, და მპარავსა – სიგლახაკე, და კაცის მკულელსა – გულისწყრომაჲ. დაღაცათუ ცუდ  არიან მიზეზნი ესე, გარნა არიან რაჲმე მიზეზ. ხოლო შენ, ჵ, მოშურნეო , მითხარ, თუ რომელ მიზეზი სთქუა? არცა ერთი რაჲ გაქვს მიზეზი, გარნა უკეთურებისა სიმრავლე.

რამეთუ უკეთუ მტერთაცა სიყვარული ბრძანებულ არს ჩვენდა, ხოლო რაჟამს მოყვარენიცა გვძულდენ, რაჲ სიტყვა მიუგოთ? და ვითარცა უფალი იტყვის, ვითარმედ: „რომელი  მეგობართა ოდენ ჰყვარობდეს, არარაჲთ უმჯობეს არს წარმართთასა”[მთ. 5,47]. მაშა რომელი კეთილის მყოფელთაცა ბოროტსა უყოფდეს, რომელი სასჯელი მიიღოს მან?

ესე ვნება შურისა, სიძვისაცა უძვირეს არს და მრუშებისა. რამეთუ იგი მოქმედსა მისსა თანა ოდენ ჰგიეს, ხოლო შურისა სიბოროტემან ეკ­კლესიანი დიდნი დააქცივნა და სოფელი განხრწნა; შურისა მიერ მოკლა კაენმა აბელი, შურისა მიერ  ეძიებდა მოკლვად ესავ  იაკობს, შურისა მიერ განჰყიდეს იოსებ ძმათა, შურისა მიერ ჰბრძავს  ეშმაკი ყოველთა კაცთა. და ყოვლისა უძვირესი ესე არს, რომელ ცოდვა ესე ბოროტი მსუბუქად  შერაცხილ არს, არამედ ყოველთა უმძიმეს არს.

დაღაცათუ იტყვი, ჵ, მოშურნეო, თუ: „მე არა მოვკლავ, არცა განვჰყიდი ძმასა ჩემსა.“ გარნა უკეთუ ემტერები და არა გნებავს კეთილი და სათნოება მისი, მასვე ბოროტსა შინა ხარ და ღმერთსა ებრძვი, რომელსა იგი ჰმონებს.

არამედ  იხილე, ვითარ უბოროტეს არს სიძვისაცა: რამეთუ ისიძვა ვინმე კორინთეს შინა და შერისხეს მას და მოიქცა სინანულად. ხოლო ეშურებოდა აბელს კაენი და არა მიიღო კურნება, არამედ ღმერთი ზედას ზედა ეტყოდა, და იგი უმეტესად განძვინდებოდა. ესრეთ უძვირეს არს შური  და ძნიად საკურნებელ, უკეთუ არა ვისწრაფოთ სრულიად  ძირითურთ აღმოფხვრად მისა.

ხოლო აღმოვფხვრათ ესრეთ, უკეთუ ვიგონებდეთ, ვითარმედ განვარისხებთ ღმერთსა, უკეთუ ვეშურებოდეთ მოყვსისა  კეთილსა. ხოლო ეგრეთვე დავატკბობთ ღმერთსა ჩვენზედა, უკეთუ ვიხარებდეთ კეთილსა ზედა მოყვსისასა. ამისთვის პავლე გვამცნებს სიხარულსა მოხარულთა თანა და ტირილსა მტირალთა თანა, რათა ორკერძოვე დიდ ვიქმნეთ სულითა. დაღაცათუ ჩვენ არა დავშვრეთ, თანაზიარ შრომისა  მათისა ვიქმნეთ, რომელთათვის გვიხაროდეს.

ესრეთ უკუჱ ვიღვაწოთ, ძმანო, აღმოფხვრად  ჩვენგან შურისა, რათა საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 60

შურისათვისვე

ვჰსთქუ და კვლავდცა ვიტყვი , ბოროტ არს შური და ორგულებითა სავსე. შურმან  აღავსო სოფელი ბევრეულითა ბოროტითა: შურისა მიერ არიან  კაცის კულანი, ვეცხლისმოყვარებანი, ცუდად მზუაობრობანი. შურისა მიერ არიან ავაზაკობანი და მპარაობანი, შურისა მიერ  ევნო ფრიადი იგი ვნება ნათესავსა ჩვენსა. რომელიცა ბოროტი იხილო, შურისაგან  ნაშობი არს.

აჰა, ესერა ეკკლესიათაცა მოიწია და მრავალნი ბოროტნი ჰქმნა. შურისა სენმან ჰშვა ვეცხლისმოყვარება, შურმან ყოველივე ზედაჲ ქვე ჰქმნა, შურმან დაამხუა  სიმართლე, შურმან აზნაურნი მონა ჰყვნა.

ამისთვის გასწავებ  მარადღე და არარაჲ იქმნების სარგებელი. მხეცთა უძვირეს ვიქმნებით: ობოლთასა მოვიტაცებთ, ქვრივთა ვავნებთ, გლახაკთა ვაჭირვებთ , ვაებაჲ ვაებასა ზედა გვიქმნიეს! „ვაჲმე, რამეთუ წარწყმდა ღმრთისმოშიში ქვეყანით“[მიქ. 7,2] და  ჯერ არს გლოვაჲ, რამეთუ ვერცარაჲ ლოცვითა ვჰქმენით და ვერცა სწავლითა! აწ ტირილი ოდენ გვიხმს, ვითარცა ჰყო ქრისტემან, რაჟამს ფრიადი ასწავა იერუსალიმელთა. და ვითარცა არას ისმენდეს, მაშინ სცრემლეოდა მათთვის. ვითარცა წინასწარმეტყველნიცა იქმოდეს, ეგრეთვე ჩვენცა ვიქმოდეთ აწ, რამეთუ „ჟამი ტირილისა და გოდებისა არს “[ეკლ. 3,4].

ვიგლოვდეთ ისაიასთანა და ვსთქუათ : „ვაჲ მათდა, რომელნი შეაერთებენ სახლსა სახლსა და მიიახლებენ აგარაკსა აგარაკსა, რათამცა მოყვსისა მიიტაცეს რაჲ ”[ეს. 5,8]. და უფროსღა ქრისტეს მეუფისა თანა ვსთქუათ, ვითარმედ: „ვაჲ თქვენდა, მდიდარნო, რამეთუ მიგიღებიეს ნუგეშინისცემა თქვენი”(ლკ. 6,24).

არა ყოველთა მდიდართა, რომელნი მოწყალებასა ჰყოფენ, არამედ მათდა არს ვაებაჲ, რომელნი ვეცხლისმოყვარე იყვნენ და მტაცებელ და ანგაჰარ. რამეთუ შესაძლებელ არს კეთილად ხმარებაჲ სიმდიდრისა, რაჟამს გლახაკთა ზედა წარვაგებდეთ. ხოლო ანგაჰარება არს წარწყმედულ  და ბოროტ .

ვიგლოვდეთ ანგაჰართათვის, ვითარცა წინასწარმეტყველმან სთქუა, ვითარმედ : „ნუ იგლოვთ მკუდართათვის“[იერ. 22,10], არამედ – მტაცებელისათვის, ანგაჰარისა და ვეცხლისმოყვარისა  და უძღებისა. ანუ რად ვიგლოვთ მკუდართათვის, რომელთა არღარა  ეგების მოქცევაჲ, არამედ ვიგლოვდეთ ამათ ვნებათა მიერ ძლეულთათვის და მოშურნისა, რათა მოიქცენ სინანულად .

და შურისა წილ მოვიგოთ სიყვარული და სიხარული მოყვსისა კეთილსა  ზედა, რათა ესრეთ ყოველნივე ღირსმცა ქმნულ ვართ საუკუნეთა მათ კეთილთა, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 61

კვალად შურისათვისვე

გევედრები, საყვარელნო ძმანო, რათა  ვიდრემდის გვაქვს სასოება ცხოვრებისა, ვიდრემდის შემძლებელ ვართ მოქცევად, ყოვლით კერძო ვისწრაფოთ ცხოვნებად სულთა ჩვენთა .

რამეთუ მოშურნე სხუასა არარას ჰხედავს, არამედ ამას ოდენ, რათამცა გულისთქმა თვისი აღასრულა. დაღაცათუ ტანჯვა წინა ედვას მოშურნესა , ანუ მებრ სიკუდილი, იგი ოდენ ვნებისა თვისისა ისწრაფის აღსრულებად. ეგრეთვე – სიძვისმოყვარე და ეგრეთვე – ვეცხლისმოყვარე.

ხოლო უკეთუ ვნებათა ესეზომი მძლავრება აქუს , არა უმეტესი ძალი აქუნდესაა  სათნოებასა, უკეთუ ოდენ გვინდეს? და უკეთუ ცოდვისათვის სიკუდილსა შეურაცხ ჰყოფენ, არა უფროსად სათნოებისათვის შეურაცხ ვყოთაა? უკეთუ ბოროტის მოყვარენი სულთა თვისთა უგულებელს ჰყოფენ, რათამცა ბოროტი ჰქმნეს, არა უფროსად ცხოვნებისათვის სულთასა  ჯერ არსაა უგულებელსყოფაჲ თავთა თვისთა?!

რაჲ  სიტყვა გვაქვნდეს წინაშე ღმრთისა, რაჟამს ვხედვიდეთ, ვითარმედ წარწყმედადნი იგი ესრეთ ისწრაფიან  წარწყმედისათვის მათისა ყოვლითა ღონისძიებითა და ჩვენ არა ვისწრაფდეთ ცხოვრებისათვის სულთა ჩვენთასა, არამედ მარადის შურსა და ხდომასა შინა ვიყოფოდეთ ?

არარაჲ არს უძვირეს შურისა, რამეთუ ისწრაფის მოშურნე, რათამცა მეორეცა წარწყმიდა  და თავიცა თვისი მისთანა შთახადა ჯოჯოხეთს. თუალი მოშურნისა დადნების მწუხარებითა, სიკუდილსა შინა არს სამარადისოსა, ყოველნივე მტერად შეურაცხიან, რომელთა არარაჲ ევნოს მისდა; მწუხარე არს, რაჟამს ღმერთი პატივ იცემებოდეს და უხარის: „სადა ეშმაკთა უხაროდის, იგი ვინმე პატივცემულ იქმნა კაცთა მიერო.“ არამედ ნუ ეშურები, ჵ, კაცო , რამეთუ არა პატივი არს პატივი იგი, არამედ, უკეთუ ღმრთისა მიერ პატივცემულ იქმნას, ეშურებოდე და იქმნე მსგავს მისა; და უკეთუ არა  გნებავს ესე, რაჲსათვის უკუჱ გნებავს თავისაცა შენისა წარწყმედაჲ შურითა ბოროტითა? რაჲსათვის  დააგდებ მაგასაცა, რომელი გაქუს  კეთილი? უკეთუ  ვერ ძალგიძს სწორ მისსა ყოფად და კეთილის მოგებად, ბოროტსა რადღა მოიგებ?

არა ჯერ არს ესრეთ ყოფა, ძმანო ჩემნო, არამედ  აღმოვფხვრათ შურისა ვნებაჲ ძირითურთ და დავნერგოთ სიყვარული ძმათა, რათა  ყოველთაგან ბოროტთა განვერნეთ  და საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა მიერ და რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით  წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 62. თავი კა [21]

ნაყროვანებისათვის

ნაყროვანება  წყლისა მსგავს არს: აღმოივსის მუცელი თვისი ძლიერად და მყის დაცალიერდის; ხოლო ხრწნილებაჲ , ვითარცა წყალსა, უჩინო ჰყოფს მას, და მან მეყსეულად კვალად აღმოივსის და მარადის, ვითარცა წყალი, სდინ იგი.

ხოლო  შვება და ნაყროვანება არა თვით ოდენ განიხრწნების, არამედ მისთანა ძლიერებასაცა  და სიწმიდესა სულისასა წარღვნის და ჴორცთა სიმრთელესა დაჰხსნის. რამეთუ მდინარე მძაფრი არა შესჭამს კიდეთა თვისთა. ესრეთ, ვითარცა მრავალნი ჭამადნი სიმრთელესა დაჰხსნიან. და  უკეთუ სამკურნალოდ მიხვიდე და ჰკითხო, გესმას, ვითარმედ: ყოველი მიზეზი სენთა ჭამისაგან არს, ხოლო ტაბლა  ლიტონი სიმრთელისა დედა არს. ამისთვისცა მკურნალთა არა განძღომასა სიმრთელედ უწოდეს და წერილ არს წიგნთა  მათთა , ვითარმედ: „არა განძღომაჲ ჭამადითა არს სიმრთელე ”.

აწ უკუჱ ნაკლულევანება ჭამადთა, დედა არს სიმრთელისა , ხოლო სიმაძღრე დედა  არს ყოვლისა სენისა. რამეთუ ნიკრისი  და სიბრმენი, და თრთოლანი, და სიცოფენი და მამაცნი, და თავქედნი , გრძელნი და სხვა მრავალი არა ნაკლულევანებისაგან, არამედ ნაყროვანებისაგან არს.

ხოლო იხილეთ სულისაცა სენნი, რომელნი ნაყროვანებისაგან  იშვებიან: ანგაჰარება, უდებება, ბილწება და ძილი და სხუა მრავალი  ბოროტი; და კვალად გემოჲცა არა არს ჭამასა შინა ნაყროვნებითსა , რამეთუ მარხვა დედა არს გემოვანად ჭამისა, ხოლო სიმაძღრე დაჰხსნის და განრყვნის გემოსა ჭამადთასა.

ამისთვის უკუჱ, ვინათგან ესრეთ ბოროტ არს ნაყროვანებაჲ, ვივ­ლტოდეთ, ძმანო, სიმთვრალისაგან  და სიმაძღრისა და ვიშვებდეთ უფლისა მიმართ, რამეთუ მან მოგვცეს ჩვენ თხოვაჲ გულისა ჩვენისა და საუკუნენი კეთილნი მოგვანიჭნეს, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 63

ნაყროვანებისათვის და მთვრალობისა

ჵ, ძმანო ჩემნო , რაჲმცა იყო ბოროტი , რომელი არა იქმნებოდის ნაყროვანებისაგან და მთვრალობისა?! რამეთუ კაცსა უძვირეს ღორთასა გამოაჩინებენ: ღორი მწვირესა შინა ინწუპების და საჭმელ მისა არიან სიმყრალე, ხოლო მომთვრალე და ნაყროვანი უძვირეს მისა არს .

რამეთუ გულისთქმათა მოიპოვებს უცხოთა ბუნებისაგან და ტრფიალებათა უსჯულოთა ფრიად საძაგელთა. და უფროსღა ვსთქუა, თუ ეშმაკეულთაგან არარაჲთ განყოფილ არს კაცი მომთვრალე. ეშმაკეულთა  ყოველნი სწყალობენ, ხოლო კაცი მომთვრალე ყოველთა სძაგს და სძულობენ ამისთვის, რამეთუ ნებსით თვისით მისცემს თავსა თვისსა წარსაწყმედელად და ჰყოფს პირსა თვისსა და თუალთა და საყნოსელთა და ყოველთავე ასოთა უსაძაგელეს მწვირისა.

ხოლო შინაგანი თუ მისი იხილო, ჰპოვო სული იგი, ვითარცა იგი ზამთარსა  შინა და ნეფხვასა  ძნელსა განყინული და უხმარი ყოველსავე საქმესა ზედა  კეთილსა. ხოლო ბოროტთა საქმეთა მიმართ – მხურვალე და მოსწრაფე.

მრცხვენის თქმად მრავალთა მათ ბოროტთა, რომელნი შეემთხვევიან კაცთა მთვრალობისაგან, არამედ მესმიან მრავალთაგან შემდგომად მთვრალობისა, ვითარმედ: „ნუმცა არს ღვინოჲ, რამეთუ მით იქმნებიან საქმენი უჯერონიო ”.

ჵ, უგუნურება ესე! სხუანი იქმან ბოროტსა და შენ ნიჭთა ღმრთისათა აბრალებაა? კაცო უგულისჴმოო, არათუ ღვინომან ჰქმნა უჯეროებაჲ, არამედ ბილწებამან უძღებად მსმელთამან. ესრეთ იტყოდე: „ნუმცა არს მთვრალობაჲ, ნუმცა არს უძღებებაჲ”.

ხოლო უკეთუ იტყვი: „ნუმცა არს ღვინოჲ, რამეთუ მისგან იქმნების მთვრალობაჲ”, კვალად სხუასა ჟამსა სთქუა: „ნუმცა არს რკინაჲ, რამეთუ მით იქმნებიან  კაცის კულანი; ნუმცა არს ღამე, რამეთუ იპარვენ მპარავნი; ნუმცა არს დედაკაცი, რამეთუ იმრუშებენ მეძავნი”. და ესრეთ ყოველთავე დაბადებულთა დაჰხსნა სთქუა შენ.

გარნა ნუ ესრეთ იქმ შენ, რამეთუ  ესე საქმე საეშმაკო არს. ნუმცა აბრალებ ღვინოსა, არამედ მთვრალობასა, რამეთუ ღვინოჲ მოგვეცა სიხარულად წესიერად, არა უშვერებად და უწესოდ. ღვინოჲ მოგვეცა  სენთა საკურნებელად, არა სენთა აღმაორძინებელად; ღვინოჲ მოგვეცა ჴორცთა  განმაძლიერებელად, არათუ ჴორცთა და სულისა დამხსნელად. კეთილი ნიჭი მოგვანიჭა ღმერთმან, ხოლო ჩვენ უზომოებითა ვჰყავთ იგი შეურაცხ.

ისმინე, რაჲსა ეტყვის პავლე ტიმოთეს: „ნუ წყალსა ხოლო სუამ, არამედ ღვინოცა მცირედ იხმიე სტომანქისათვის და ზედას ზედა უძლურებისათვის შენისა ”(1 ტომ. 5,23). ხოლო უკეთუ ტიმოთე, კაცმან მან წმიდამან უძლურებასა შინა ესოდენსა არა თავს იდვა სმაჲ ღვინისა, ვიდრემდე უბრძანა მოძღვარმან, რაჲმცა სიტყვა  მიუგოთ ჩვენ ღმერთსა, რომელნი ესე სიმრთელესა შინა ვითვრებით?

ღვინოჲ სიხარულად მოგვეცა. ვითარცა იტყვის დავით: „ღვინომან  ახარის გულსა კაცისასა”[ფს. 103,15]. ხოლო შენ, ჵ, მომთვრალეო ! ესევითარი ესე საქმე მისი განჰრყვენ, რამეთუ ვითარიღა არს სიხარული იგი, ოდეს კაცმან გონება თვისი წარიწყმიდოს და მიმოიჭრებოდეს და ყოველივე გარემოსლვად უჩნდეს და თუალნი მისნი ბნელ იყვნენ; და ყოველივე ბოროტი თავსა ზედა მისსა  დაკრებულ იყოს და სული მისი დანთქმულ იყოს მწვირესა ცოდვისასა.

არამედ გევედრები, მორწმუნენო , ვიჯმნათ უზომოსა შვებისაგან და მთვრალობისა და ვზრუნვიდეთ  წესიერებისათვის, რათა ჴორციელიცა სიმრთელე მოვიგოთ და სულნი ჩვენნი ვიხსნნათ  ნაწილისა მისგან მდიდრისა, რომელი  დაისაჯა ცეცხლსა შინა საუკუნესა. უფროსღა ვიღვაწოთ, ძმანო, ლაზარესთანა გლახაკისა, წიაღთა მათ აბრაჰამისთა მისლვად და საუკუნეთა კეთილთა მკვიდრ ყოფად მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა  მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 64

მთვრალობისათვისვე

იტყვის მოციქული პავლე: „ნუ დაითრვებით ღვინითა, რომლითა არს სიბილწე”(ეფეს. 5,18). რამეთუ მომთვრალენი  დაითვრნენ რა, იმწუპებიან, ვითარცა ღორნი სიმყრალესა შინა და გარდააბნევენ , რაჲცა აქუნდეს კეთილი: გინათუ სიწმიდე ჴორცთა, გინათუ კრძალულებაჲ, გინათუ გონიერება , გინათუ სიბრძნე, ანუ თუ სიმშვიდე, გინა სიმდაბლე.

ამისთვის თქმულ არს, ვითარმედ: „მთვრალობითა სასუფეველი ცათა ვერვინ იხილოს”, ვითარცა იტყვის: „ნუ  ჰსცდებითო, არცა მეძავთა, არცა კერპთმსახურთა, არცა მემრუშეთა, არცა მამათმავალთა, არცა ჩუკენთა , არცა მპარავთა, არცა ანგაჰართა, არცა მომთვრალეთა, არცა მაგინებელთა, არცა მტაცებელთა სასუფეველი ღმრთისა ვერ დაიმკვიდრონ”[1 კორ. 6,9-10).

აჰა, ესერა იხილეთ, რაბამთა ბოროტთა თანა აღრაცხა მოციქულმან მთვრალობაჲ, რამეთუ ნამდვილვე მათ  ყოველთა მოყვასი არს და მიზეზი.

აწ უკუჱ, ჵ, კაცო! გულისჴმა ვჰყოთ და არარაჲსა ამის და უსარგებლოჲსა საქმისათვის ნუ მივსცემთ თავთა ჩვენთა ესევითართა ბოროტთა სულისა წარმწყმედელსა. არამედ გევედრები, ძმანო, განვეშორნეთ  შვებისაგან და მთვრალობისა, და მარხვითა და ლმობიერად ვედრებითა ღმრთისათა აღვასრულნეთ დღენი ჩვენნი, რათა ვჰპოვოთ მოტევება ცოდვათა და საუკუნეთა კეთილთა  ღირს ვიქმნეთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 65. თავი კბ [22]

მარხვისათვის

საყვარელნო, მარხვა სამოთხესა შინა განიწესა . რამეთუ ადამ არა დააკლო ღმერთმან მარხვასა, რომელსაცა ჰრქუა: „ყოვლისაგან ხისა, რომელ არიან სამოთხესა შინა, სჭამოთ, ხოლო ხისა მისგან, რომელ არს ცნობად კეთილისა და ბოროტისა, არა სჭამოთ მისგან”[დაბ. 2,16-17]. და ესე არს სახე მარხვისა.

ხოლო უკეთუ სამოთხესა შინა იყო მარხვაჲ, რაბამ უფროს გარე სამოთხისა სარგებელ არს? უკეთუ პირველ წყლულებისა იყო წამალ, რაბამ უფროს წყლულებასა ზედა? უკეთუ არღარა შემოსრულ იყო ჩვენ ზედა ბრძოლა გულისთქმისა  და სახმარ იყო საჭურველი მარხვისა, რაბამ უფროს აწ შორის ბრძოლათა გულისთქმათასა მდგომარეთა საჭირო არს მარხვაჲ.

ხოლო ესეცა სცანით, თუ ვითარ განურისხნების ღმერთი შეურაცხის­მყოფელთა მარხვისათა და რაბამ უფროს უყვარს მისი პატიოსან ყოფაჲ? არა  პატივ სცა ადამ მარხვასა, ვინაცა ესმა ჴმაჲ უფლისა მეტყველი, ვითარმედ: „მიწა ხარ და მიწადვე მიიქეც”[დაბ. 3,19]. ხოლო ამის მიერ გულისჴმა ვჰყოთ, ვითარ არა სათნო უჩნს ღმერთსა, ვინ მარხვასა ჰგმობდეს, რამეთუ მუნვე მეყსეულად სიკუდილსა შეიმოსს შეურაცხის­მყოფელი მარხვისა.

და გულისჴმა ჰყავთ ძალი მარხვისა, რამეთუ მარხვა გვასწავებს ჩვენ მოქცევასა სინანულად, ვითარცა დიდი იგი ქალაქი ნინევისა წარწყმედისაგან იხსნა მარხვამან და სინანულმან და ცხოვრებად მოაქცივნნა.

ხოლო მოსეს და ილიას ოდეს უნებდათ მიახლება ღმრთისა მიმართ და ზრახვად, პირველ უკუჱ მარხვისა მიმართ მიივლტოდეს და ლოცვითა მარხვისათა მიახლებულ იქმნებოდეს მისსა.

ხოლო იმარხა თვით თავადმანცა ღმერთმან და უფალმან ჩვენმან იესო ქრისტემან ორმეოცი დღე, არა მოხამსემან მარხვისამან, არამედ სახედ მოგვცა ჩვენ და სძლო ყოველსა ძალსა ეშმაკთასა. და ჩვენცა გვამცნებს მარხვასა მეტყველი, ვითარმედ: „არარაჲთ განვალს ნათესავი ეშმაკისა, გარნა ლოცვითა და მარხვითა”[მთ. 17,21].

ამისთვის ვიმარხვიდეთ, საყვარელნო, რათა განვერნეთ ბრძოლათა ეშმაკისათა და ღირს ვიქმნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა ზეცისათა მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 66

მარხვისათვისვე

საყვარელნო, მარხვა და ლოცვაჲ კაცსა ანგელოს ჰყოფენ და ზეცისა მხედრობათა მობაძავად გამოაჩენენ . აწ უკუჱ, რომელსა ენებოს ჭეშმარიტისა ლოცვისა და მარხვისა მოგებად და წარმართნეს ესე სათნოებანი, სანატრელ არს იგი. რამეთუ ესევითარსა მას არა უხმს მრავალი საფასე, და რომელსა არა უხმდეს  მრავალი საფასე, არა იქმნების ანგაჰარ. რომელი განეშოროს ანგაჰარებასა, იგი შემძლებელ იქმნების წარმართებად მოწყალებისა.

კაცი მმარხველი მსუბუქად მდგომარე არნ ლოცვასა; გულისთქმათა ბოროტთა დაშრეტს, ზუაობასა და სილაღესა გულისასა დაამდაბლებს, ლმობიერად შეუვრდების ღმერთსა, და ითხოვს წყალობასა.

ამისთვისცა მოციქულნი მარადის მარხვითა და ლოცვითა აღასრულებდენ დღეთა მათთა. რომელი ილოცვიდეს მარხვითურთ, ფრთოვან არს ლოცვა მისი, და უმხურვალეს ცეცხლისა საშინელ არს იგი ეშმაკთა და შემწველ ძალისა მათისა. და რაჲმცა იყო უძლიერეს კაცისა, ჭეშმარიტთა ლოცვათა აღმასრულებელისა?

უკეთუ ქვრივმან მან მოწყალე ჰყო მსაჯული იგი, „რომელსა არცა ღმრთისა ეშინოდა, არცა კაცთაგან ჰრცხვენოდა”[ლკ. 18,2] უწყინოდ ვედრებითა თვისითა, რავდენ უმეტესად მოწყალე ჰყოს კაცმან სახიერი იგი და მოწყალე ღმერთი, უკეთუ მარხვითა შემზადოს თვისი იგი ვედრებაჲ და ლმობიერებითა სიწმიდისათა და განაგდოს თავისა თავისაგან ნაყროვანეობაჲ და სიმთვრალე.

ხოლო  უკეთუ მარხვა ფრიადი ვერ ძალგიძს, კაცო, უძლურებისათვის ჴორცთასა, მოიწყვიდენ  შვებანი და სანოვაგენი და ყოველივე სახე უზომოჲსა ნაყროვანებისა. და ესეცა არავე შორს არს წესისა მისგან მარხვისა და ესეცა შემძლებელ არს დახსნად სიბორგილესა ეშმაკისასა. რამეთუ არარაჲ არს საყვარელ და საწადელ ეშმაკისა, ვითარ ნაყროვანებაჲ და მთვრალობაჲ . და არარაჲ არს ესრეთ სანატრელ და სწორ ანგელოსთა მყოფელ, ვითარ მარხვა და სიწმიდე და მიმაახლებელ ანგელოსთა და მეუფისა.

აწ უკუჱ შევიტკბოთ, საყვარელნო, მარხვა და სიწმიდე და ვაჩვენოთ სინანული, რათა მოგვიტევნეს  ცოდვანი ჩვენნი და ესრეთ ღირს ვიქმნნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 67

მარხვისათვისვე

საყვარელნო, მარხვა დედა არს სიწმიდისა და წინამძღვარი ლოცვისა. მარხვა ცხადმყოფელი არს სინანულისა და ყუავილი ყოვლისა კეთილისა ნაყოფისა.

მარხვა არა ჭამადთა ზედა ოდენ გამოისახვის , არამედ ყოველთა ვნებათაგან ჯერ არს მარხვაჲ. და უფროსად ჭეშმარიტი მარხვა ესე არს, და სათნო ღმრთისა, რათა მარხვისა ჩვენისა პურსა მივსცემდეთ მშიართა და შევმოსდეთ შიშველთა, რათა მუნ გამოგვზარდნეს ჩვენცა ქრისტემან  და შეგვმოსოს სამოსელი უხრწნელებისა.

უკეთუ აქა დავიმარხნეთ ქრისტეს მცნებანი და ვასვათ წყურიელსა, მუნ არღარა ვსთქუათ, ვითარცა მან მდიდარმან, შვებასა შინა მყოფმან, თუ: „მოავლინე ლაზარე, რათა განმიგრილოს სასაჲ ჩემი” [ლკ. 16,24].

უკეთუ აქა შევიწყნაროთ უცხოჲ, მუნ ქრისტე სავანეთა  მრავალთა განგვიმზადებს.

უკეთუ მივიდეთ საპყრობილესა შინა მყოფთა, ქრისტემანცა გვიხსნნეს  საპყრობილისაგან საუკუნოჲსა.

უკეთუ  უცხოჲ შევიწყნაროთ, ქრისტემანცა შეგვიწყნარნეს  უცხო ქმნილნი ესე სასუფეველისაგან ცათასა.

უკეთუ უძლური ვიხილოთ, ქრისტემანცა ადრე განგვათავისუფლნეს უძლურებისაგან ჩვენისა .

და ამისთვის, გევედრები, საყვარელნო ძმანო, აქა მივსცეთ  მცირედნი დიდთა მათ ნიჭთათვის, ვიდრეღა ჟამი გვაქუს . ვსთესოთ ცრემლითა, რათა მოვიმკოთ სიხარულითა. რამეთუ აწ არს ჟამი თესვისა და რომელმან არა სთესოს, საწყალობელ არს იგი.

ნუმცა უკუჱ  უდებ ვიქმნებით, ძმანო, არამედ ვიმარხოთ მარხვა კეთილი და შევინანნეთ ცოდვანი ჩვენნი; ვსთესოთ თესლი მოწყალებისა ჴელთა შინა გლახაკთასა, რათა მოვიღოთ ნაყოფი მდიდრად და გვირგვინი ჴელისაგან ქრისტესისა. და ესრეთ  ბრწყინვალებითა სასუფეველსა ცათასა მკვიდრ ვიქმნეთ ყოველნი მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ .

სწავლა 68. თავი კგ [23]

სინანულისათვის

საყვარელნო, სინანული არს  მოქცევა ბოროტისაგან და ქმნა კეთილისა. ვითარცა იტყვის , ვითარმედ: „ჰყავთ ნაყოფი ღირსი სინანულისა”(მთ. 3,8; ლკ. 3,8). რაჲ არს ესე, ვითარმედ: „ჰყავთ ნაყოფი ღირსი სინანულისა.“ რათა წინააღმდგომი ცოდვისა ჩვენისა სათნოება აღვასრულოთ.

ესე იგი, უკეთუ მოგიტაცებიეს სხვისა , მიეც შენიცა გლახაკთა.

უკეთუ სიძვითა  შებღალულ  ხარ, განეშორე სრულიად გულისთქმათა; განეყენე მეუღლესაცა შენსა განჩინებულთა დღეთა სინანულისათა; მოიგენ  მარხვაჲ, მოისპენ გულისსიტყვანი ცოდვისანი გულისაგან შენისა; განიბანენ ბილწებანი იგი ცრემლითა და სულთქმითა.

უკეთუ გიგინებიეს  და შეურაცხ გიყოფიეს მოყვასი, პატივ ეც და კეთილი უყავ. თავს იდევ შეურაცხება და გინება შენცა, და აკურთხევდ მაგინებელთა და ძვირის მეტყველთა შენთა  [მთ. 5,44].

ესე არს ნაყოფი ღირსი სინანულისა, მოქცევა ბოროტისაგან და ქმნა კეთილისა [მთ. 3,8; ლკ. 3,8; ფს. 33,15], რამეთუ არა კმა არს აღმოწუდა ხოლო ისრის პირისა წყლულებისა  მისგან, არამედ წამლისაცა ჯერ არს დადებაჲ.

უკეთუ შვებითა და მთვრალობითა წარგიხდიან გარდასრულნი დღენი შენნი, მოიგე  მარხვაჲ და წყალსა იხმევდე, რათა ვნება იგი მთვრალობისა აღმოჰფხვრა.

უკეთუ თუალითა ვნებულითა მიგიხედავნ განცდად სიკეთესა პირისასა, აღვირ ასხენ თუალთა ყოვლადვე  არა ხედვად ბოროტად  დედათა .

ესრეთ თუ ჰყოფდე, იქმნე აღმასრულებელ სიტყვისა მის, ვითარმედ: „მოიქეც ბოროტისაგან და ჰქმენ კეთილი”(ფს. 33,14; 36,27; 1 პეტ. 3,11). და კვალად „დააცხვრე ენაჲ შენი ბოროტისაგან და ბაგენი შენნი ნუ იტყვიან ზაკვასა”[ფს. 33,13; 1 პეტ. 3,10]. ესრეთ შეიწირავს ღმერთი სინანულსა შენსა და არა გარემიიქცევს პირსა მისსა შენგან.

ხოლო რაჲ არიან  პირისა მისისა მიმქცეველი ჩვენგან? ესე იგი არს: ამპარტავანება, ზუაობა, ანგაჰარება, მრისხანება, შური, ნაყროვანება და სხუანი მსგავსნი ამათნი. რამეთუ ესევითართა მათგან გარემიიქცევის უფალი და მტერობა ღმრთისა არს ესევითარნი საქმენი.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, გარე მიმქცეველნი პირისა მისისა საქმენი ჩვენგან  გარე მივაქცივნეთ და სინანულითა შეუვრდეთ უფალსა. და ვევედრებოდეთ ცრემლითა მხურვალითა, რათა მოგვიტევნნეს ცოდვანი ჩვენნი და ღირს ვიქმნეთ განრინებად სატანჯველთა მათ საუკუნეთა, რომელნი მიელიან  ცოდვილთა უნანელთა; და უფროსად ღირს ვიქმნეთ განწმედილითა პირითა ხილვად პირსა მას გამოუთქმელსა და საუკუნეთა კეთილთა  მივემთხვივნეთ ყოველნი მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 69

სინანულისათვისვე

ჵ , კაცო, დაღაცათუ ყოველთა ბოროტთა შთავრდომილ იყო, ნუ წარიკვეთ სასოებასა, არამედ სთქუ , ვითარმედ: „კაცთმოყვარე არს ღმერთი და ნებავს ცხოვრება ჩვენი.“ რამეთუ იტყვის: „უკეთუ იყვნენ ცოდვანი თქვენნი, ვითარცა ღებილნი, ვითარცა თოვლი განვესპეტაკო”(ეს. 1, 18). ესე სთქუ და განეშორე ცოდვასა და მოიქეც სინანულად, და მზაჲ არს ღმერთი შეწყნარებად შენდა.

აწ უკუჱ ნუ სასოწარკვეთილ ვართ, რამეთუ არა ესრეთ ბოროტ არს ცოდვითა დაცემაჲ, ვითარ დაცემულისა არა აღდგომაჲ სინანულითა; არცა ესრეთ ძნელ არს მოწყლვაჲ, ვითარ წყლულისა  მის კურნებისა და წამლისა არა ძიებაჲ .

რამეთუ ვინ იქადოს სიწმიდე გულისა, ანუ ვინ იკადროს თქმად, თუ: „წმიდა ვარ ყოვლისაგან ცოდვისა.“ არამედ სინანულითა განვიკურნნეთ ცოდვანი, რამეთუ დიდი წამალი არს სინანული. და მზა  არს სახიერი ღმერთი შეწყნარებად მონანულთა. და ამას რა ვიტყვი, არა ამისთვის, რათა უდებებად მოგიყვანნე , ნუ იყოფინ! არამედ რათა არავინ მოვიდეს სასოწარკვეთილებად.

გნებავსა ცნობად, თუ ვითარ სახიერ არს და შეიწირავს სინანულსა მეუფე ჩვენი ? წარსდგაო  ოდესმე მეზვერე, სავსე ბევრეულითა ბოროტითა და სთქუა: „ღმერთო, მილხინე ცოდვილსა ამას”(ლკ. 18,3) – და მოიქცა განმართლებული. რაჲმცა იყო სწორ ამის კაცთმოყვარებისა?

არამედ ესე არს სიბოროტე  ჩვენი, რომელ არცათუ ესოდენსა ლმობიერებასა ვაჩვენებთ, არცა ჴელ ვჰყოფთ მცნებათა ღმრთისათა  აღსრულებად. ამისთვის უკურნებელ იქმნებიან სენნი ჩვენნი. ხოლო უკეთუ მოვიქცეთ  სინანულად, არა ძალუძს სიმრავლესა ცოდვათა ჩვენთასა ძლევად სახიერებასა ღმრთისასა. ნუ იყოფინ! არამედ, ჵ, ჩვენი ესე გულფიცხელობაჲ; ყოველნი შექცეულ ვართ ანგაჰარებასა, ვეცხლისმოყვარებასა, ნაყროვანებასა, უდებებასა  და სხვათა ბოროტთა.

აწ უკუჱ, საყვარელნო , დავსდვათ თვითეულსა  ამათ ცოდვათაგან მოწყლულსა წყლულებასა ზედა წინააღდგომისა მათისა სათნოებისა  წამალი და განიკურნოს. ესე იგი არს: მოწყალება, ლოცვა, ლმობიერება , მარხვა, სინანული, ცრემლნი, სიმდაბლე გულისა, შემუსრვილება სულისა, შეურაცხება  სოფლისა, მიტევება ბრალთა მოყვსისათა, მადლობა ღმრთისა ყოველსავე ზედა განსაცდელსა , ვედრება ღმრთისა სამარადისო, ხსენება  სიკუდილისა და სასჯელისა, განშორება ყოველთავე ამაოთა და ბოროტთა გულისსიტყვათა, განწმედა გულისა ყოვლისაგან ბიწისა. რამეთუ მრავალნი გზანი უჩვენებიან ღმერთსა სინანულისა და ცხოვნებისანი , უკეთუ ვინებოთ სლვაჲ .

ვიღვაწოთ უკუჱ, ძმანო, სლვად  მათ შინა, რათა მივიწივნეთ საუკუნეთა მათ კეთილთა, რომელთა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 70

კვალად სინანულისათვისვე

სინანული განმაახლებელი არს დაძველებულისა მის კაცისა. სინანული განმწმედელი არს სულისა. სინანული აღდგომა არს დაცემულისა. აწ უკუჱ  ვიცნათ, ძმანო, თავნი ჩვენნი, განვიცადნეთ წყლულებანი ჩვენნი, რათა წამლისაცა დადებად ვისწრაფოთ. რამეთუ რომელი წყლულებათა თვისთა უმეცარ იყოს, ვითარ ისწრაფოს დადებად წამლისა? მრავალთა ცოდვათა მიერ შებღალულ ვართ, არამედ არა გამოხვებულ ვართ სინანულისაგან. უკეთუ გვენებოს, რამეთუ ჯერეთ სავაჭრო სდგას , და ქადაგება სინანულისა იქადაგების, ვითარმედ: „შეინანეთ, რამეთუ მოახლებულ არს სასუფეველი ცათა”(მთ.3,2; 4,17).

უკეთუ  დაბერებულ ხარ და მიახლებულ ბჭეთა სიკუდილისათა, ნუ ჰგონებ თუ განვრდომილ ხარ სინანულისაგან, ნუცა წარიკვეთ სასოებასა შენისა ცხოვნებისასა. არამედ გულისჴმა ჰყავ ავაზაკი იგი, რომელი ჯვარსა ზედა წამსა შინა ერთსა განთავისუფლდა ცოდვათაგან. რამეთუ რაჲმცა იყო უმოკლეს ჟამისა მის, ოდეს იგი ეკიდა ჯვარსა ზედა, არამედ კმა ეყო მას მცირე იგი ჟამი სინანულად და განთავისუფლდა  ცოდვათაგან.

უკეთუ ჭაბუკ ხარ, ნუ მიენდობი სიჭაბუკესა შენსა და იტყვი, ვითარმედ: „შორს არს ჟამი იგი სიკუდილისაო“, „რამეთუ დღე იგი უფლისა, ვითარცა მპარავი ღამისა მოიწიოს“[1 თესალ. 5,2]. ამისთვის  უცნაურ ჰყო  ჟამი აღსასრულისა ჩვენისა უფალმან, რათა საცნაურ და ჭეშმარიტ ვჰყოთ მოსწრაფება ჩვენი, და მოქცევა ცოდვათაგან არა ვადროოთ. არა ჰხედავა , ვითარ ჩჩვილნიცა წარიტაცებიან სიკუდილისაგან და ჭაბუკნი უცნაურად მოსწყდებიან? ამისთვის წერილ არს: „ნუ ჰყოვნი მოქცევად უფლისა, ნუცა ჰსდროებ დღითი დღედ, ნუუკუჱ ვიდრე იგი ჰყოვნიდე, წარიტაცო ჴელითა მით წარმყვანებელისათა”[ზირ. 5,7].

ესრეთ ბერთაცა და ჭაბუკთა ისწავენ კაცად კაცადმან მოძღვრება ესე, რათა არცა ვინ ჭაბუკი უზრუნველ იყოს, არცა ბერი სასოწარკვეთილ . რამეთუ დაღაცათუ მრავალ არიან ცოდვანი ჩვენნი, არამედ უკეთუ შევინანოთ ღირსად, არა  მოტევება ხოლო ვპოვოთ, არამედ ცხოვრებაცა საუკუნო დავიმკვიდროთ და გვირგვინი სასუფეველსა მოგვეცეს.

რამეთუ ნუ ამას ოდენ ვხედავთ, ვითარმედ ცოდვითა შებღალულ ვართ, არამედ ესეცა ვიხილოთ, ვითარმედ მეუფე ჩვენი კაცთმოყვარე არს. უკეთუ შევინანოთ, ყოველივე აღგვიხოცოს  ცოდვანი ჩვენნი.

ამისთვის გევედრები, ძმანო, პირველნი ცოდვანი ჩვენნი შევინანნეთ ჯეროვნად და მომავალთაგან დავიცვნეთ თავნი ჩვენნი, რათა საუკუნეთა მათ სატანჯველთა განვერნეთ და გვირგვინი დაუჭნობელი მოვიღოთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო  ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ .

სწავლა 71. თავი კდ [24]

საქმეთათვის კეთილთა

ვილოცოთ, საყვარელნო , ღმრთისა მიმართ, რათა გულისჴმისყოფასა თანა სამღთოთა სიტყვათასა და სარწმუნოებასა თანა მართალსა, საქმენიცა კეთილნი გვაქუნდენ  და მოქალაქობა წმიდა და ბრწყინვალე. რამეთუ, უკეთუ საქმენი კეთილნი არა გვაქუნდენ, ამათგან სარგებელი არა გვაქუნდეს. დაღაცათუ სარწმუნოება გვაქუნდეს და ყოველთა  წერილთა გულისჴმისყოფაჲ და საქმეთაგან კეთილთა ოხერ ვიყვნეთ, არარაჲ არს დამაყენებელ მისლვად ჩვენდა ცეცხლსა მას გეენიასა, დაუშრეტელსა სახმილსა შინა გუჱმაჲ .

და ვითარცა მოქმედნი კეთილისანი აღდგებიან აღდგომასა ცხოვრებისასა, ეგრეთვე მოქმედნი ბოროტისანი აღდგომასა სასჯელისასა სატანჯველად დაუსრულებელად.

ამის ყოვლისათვის უკუჱ ვისწრაფოთ, რათა არა წარვსწყმიდოთ სარგებელი იგი, რომელი სარწმუნოებითა მართლითა მოგვეგოს; არამედ რათა საქმეთა მიერ კეთილთა ღირს ვიქმნეთ კადნიერებით ქრისტეს ხილვასა. რამეთუ არარაჲ არს მსგავს ამისი ნეტარებისა, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმხვევად საქმეთა მიერ კეთილთა; და დიდებასა ღმრთისასა ვხედვიდეთ, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 72

საქმეთათვის კეთილთა

ნუმცა უკუჱ ვჰგონებთ ჩვენ, საყვარელნო, თუ კმა გვეყოს სარწმუნოება ოდენ ცხოვრებად ჩვენდა. უკეთუ არა ვჰქმნეთ საქმენი კეთილნი, არამედ უღირსითა სამოსლითა შემოსილნი მივიდეთ სანატრელსა მას ქორწილსა და ჩვენ ზედაცა მოიწიოს, რაჲ იგი უბადრუკსა ზედა  მოიწია.

რამეთუ ბოროტ არს, უკეთუ ღმერთმან და მეუფემან არა უღირს იჩინოს უნდოთა ამათ და საწყალობელთა კაცთა სერობასა  თვისსა წოდებაჲ და ჩვენ ესრეთ უგულისჴმო ვიქმნეთ . რამეთუ ესოდენსა მას პატივსა ზედა არავე შევიკდიმოთა და მოვიქცეთ უმჯობესისა მიმართ? ანუ  შემდგომად წოდებისაცა ესევითარსა უკეთურებასა ზედა ვეგნეთაა ?

არათუ ამისთვის გვიწოდს ჩვენ მეუფე საშინელისა  მის საიდუმლოჲსა მიმართ წმიდისა ზიარებისა, რათა პირველითავე უკეთურებითა მოვიდოდეთ, არამედ – რათა აღვიძარცვოთ  უკეთურებაჲ და შევიმოსოთ, რაჲ იგი ჰშვენის  შემოსად  წოდებულთა მეუფისათა, ესე იგი არს საქმენი კეთილნი სიწმიდისანი.

ხოლო უკეთუ უღირსითა სამოსლითა მოვიდეთ  ქორწილსა მას, რომელ არიან არაწმიდანი საქმენი, გვესმას ჩვენცა, ვითარმედ: „მონაო ბოროტო, ვითარ შემოხვედ აქა, რამეთუ არა გმოსიეს სამოსელი საქორწინე?”[მთ. 22,12] რომელ არიან საქმენი კეთილნი სიწმიდისანი. არამედ ნუმცა ვის ჩვენგანსა ზედა მოწევნულ არს ჴმა ესე .

რამეთუ, ამისთვის უწინარეს მოწევნისა, წერილ არს ესე ყოველი, რათა შევიკდიმოთ  და განვეკრძალნეთ, რათა არა შთავარდეთ საქმეთა მათ შინა ბოროტთა, არამედ საქმეთა მიერ კეთილთა და ბრწყინვალითა  სამოსლითა, მივიდეთ ქორწილსა მას საუკუნოსა სიხარულისასა, რომელსა ღირს­მცა ვართ ყოველნი მადლითა  უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 73

საქმეთათვის კეთილთა

საყვარელნო, ვიქმოდეთ საქმეთა კეთილთა  და ვადიდებდეთ ძესა ღმრთისასა მხოლოდშობილსა; არა ოდენ  მართლაღსაარებისა დიდებითა, არამედ საქმეთაცა მიერ კეთილთა. რამეთუ: „მართლმორწმუნოება ოდენ, თვინიერ საქმეთა კეთილთა, არარად  სარგებელ არს“[იაკ. 2,26]. რამეთუ: „უკეთუ შენ ჰურია გეწოდების  და განისვენებ სჯულსა ზედა, და იქადი ღმრთისა მიერ, აწ უკუჱ რომელი ეგე ასწავებ სხუასა, თავსა შენსა არა ასწავებაა ? რომელი ეგე, სჯულსა ზედა იქადი, გარდასლვითა სჯულისათა ღმერთსა შეურაცხ ჰყოფ“[რომ. 2,17-23].

აწ უკუჱ, ძმანო, ვიხილოთ ჩვენცა, ნუუკუჱ სიმართლესა ზედა სარწმუნოებისასა ვიქადოდეთ და არა ვიქმოდეთ საქმეთა კეთილთა, რომელნი სარწმუნოებასა ამას ჩვენსა შეეტყვებოდენ  და ამისთვის განვარისხებდეთ ღმერთსა ჩვენ ზედა და ჩვენ მიერ იგმობოდეს სახელი მისი წმიდა.

რამეთუ  ჯერ არს, რათა ქრისტეანე მოძღვარი იყოს ყოვლისა სოფლისა და ნათელ და მარილ და საფუარ  კეთილთა საქმეთა, ვითარცა უფალი იტყვის. ხოლო რაჲ არს ნათელ ყოფაჲ? ესე იგი არს ცხოვრება ბრწყინვალე და კეთილი, რომელსა შინა არცა ერთი იყოს  სიბნელე, რამეთუ ნათელი არა თავისა თვისისა სახმარ არს, არცა მარილი, არცა საფუარი, არამედ სხუათა მიერ გამოაჩინებენ სახმარობასა თვისსა. ეგრეთვე უკუჱ ჩვენცა , არა თავთა ჩვენთა ოდენ სარგებელსა ეძიებს ღმერთი, არამედ სხუათასაცა. „რამეთუ მარილი უკეთუ არა შეამარილებდეს, არა არს მარილ“[მთ. 5,13; მრკ. 9,50; ლკ.14,34].

და კვალად ესეცა გულისჴმა ვჰყოთ, ვითარმედ: უკეთუ ჩვენ წარვმართოთ კეთილი საქმე, მოსლვად არიან სხუანიცა ჩვენსა მას კეთილსა საქმესა ზედა. ხოლო  უკეთუ ჩვენ წარუმართებელ ვიყვნეთ, ვითარ შეუძლოთ სხუათა სარგებელად?

ნუმცა არს უკუჱ ჩვენ შორის, ჵ, ძმანო, დრკუ  რაჲმე და დახსნილობისა და სიცოფისა სახე, რამეთუ ესევითარნი არიან საქმენი სოფლისანი და ესევითარნი  არიან ზრუნვანი ამაოსა ამის ცხოვრებისანი. ამისთვის ეწოდა ქალწულთა მათ „ცოფ“, რამეთუ სოფლისა ამის საქმეთა შექცეულ იყვნეს და შეიკრებდეს, სადა არა ჯერ იყო შეკრებაჲ; და სადა სიმდიდრე კეთილ იყო, მუნ გლახაკ იყვნეს.

შიშ არს უკუჱ და ძრწოლა, ნუუკუჱ წარვიდეთ ჩვენცა შემოსილნი სამოსლითა შეგინებულითა, სადა იგი ყოველთა მართალთა აქუნდეს ბრწყინვალები და დიდებულები სამოსლები.

არარაჲ  არს ცოდვისა უბილწეს და უსაძაგელეს. ამისთვისცა ბუნებასა მას ცოდვისასა გამოსთარგმანებდა წინასწარმეტყველი და იტყოდა: „შეყროლდეს და დალპეს წყლულებანი ჩემნი”(ფს. 37,5).

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, განვეყენნეთ ცოდვასა და ბოროტთა საქმეთა და მარადის ვიქმოდეთ კეთილთა საქმეთა , რომელნი ნათელ გვყოფენ ამას სოფელსა წინაშე კაცთა, ვითარცა იტყვის: „ეგრეთ ბრწყინევდინ ნათელი თქვენი წინაშე კაცთა, რათა იხილნენ საქმენი თქვენნი კეთილნი”(მთ. 5,16). ხოლო მას საუკუნესა „ვითარცა მზე გამოვ­ბრწყინდეთ სასუფეველსა ღმრთისასა”[მთ. 13,43], რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად  მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ .

სწავლა 74. თავი კე [25]

გლახაკთ მოყვარებისათვის

საყვარელნო ძმანო ჩემნო , შევიკდიმოთ სიყვარულისა მისგან ღმრთისა და დიდისა მის კაცთმოყვარებისა მისისა! რამეთუ მან სახიერმან მხოლოდშობილსა  ძესა თვისსა არა ჰრიდა ჩვენთვის, ხოლო ჩვენ საფასეთა ვშურობთ მისთვის და უფროსად თავთა ჩვენთათვის. არა ფრიადისა სასჯელისა ღირს ვართა?

რამეთუ უკეთუ კაცმან, ვინ ჩვენთვის შრომაჲ და ჭირი თავს იდვას, ჩვენცა გვიხმს მისთვის  თავსდებაჲ ჭირისა; და ყოველი ჩვენი მისა  მინიჭებად არა გვშურს. ხოლო ქრისტეს მიმართ ამასცა არა ვიქმთ, რომელმან სული თვისი ჩვენთვის დასდვა და პატიოსანი სისხლი თვისი დასთხია , რომელნი ესე მტერ მისა  ვიყვენით და საუკუნოჲსა სატანჯველისაგან გვიხსნნა და ჩვენ აწ არცათუ უნდოსა სახმარსა მივსცემთ მას, ვინ მიხსნნეს ჩვენ საუკუნოსა  ცეცხლისაგან!

არა ჩვენ თვით დავსჯითა თავთა ჩვენთა? არა საუკუნოსა გეენიასა ნებსით მივეცემითა? რამეთუ, რომელმან სული თვისი ჩვენთვის დასდვა, არა შევიწყნარებთ მას. რამეთუ  არა საფასენი, არამედ სულიცა ჩვენი თუ მიგვეცა, არამცა ღირსვე იყო ქველისმოქმედებისა  მისისა. არამედ არა გულისჴმა ვჰყოფთ ამას ყოველსა, გარნა ვართ უგულისხმო და უკეთურ.

რამეთუ  მონათა და ცხენთა ოქროჲთა შევამკობთ, ხოლო ქრისტესა მეუფესა ჩვენსა, არცათუ პურსა მივსცემთ  მრავალგზის; და შიშველი თუ იყოს, არა შევმოსთ და  უფროსად რისხვით განვსდევნით. და იგი სახიერი სიგლახაკესა თავს იდებს, რათამცა  ჩვენ მიზეზი ვეცით მრავლისა წყალობისა მისისა ჩვენზედა მოფენად. და შიშველი მიმოვალს, რათამცა ჩვენ მიზეზი ვსცეთ შემოსად ჩვენდა სამოსელი  უხრწნელებისა.

გარნა შენ, ჵ, კაცო, სამოსელნი შენნი, რომელნიმე  მღილთა მიერ შეჭმულ არიან, რომელნიმე ამაოდ  სხენან და რომლითამე შენ იმკობი, რათამცა  უბნისა კაცთა გიხილეს, და სულისა შენისა შემკობაჲ არა გნებავს. რასა ესრეთ მოსწრაფე ხარ შემკობად თავისა შენისა? რაჲ კეთილი არს მაგას შინა? რამეთუ დედანიცა მეძავნი ესრეთ იმკობიან და უმეტესცა . არამედ ჭეშმარიტი სამკაული სათნოება არს, რომელი შვენიერ ჰყოფს სულსა.

ამას მარადის ვიტყვი და თქმად არა დავსცხრები, რამეთუ არა ესეზომ მიყვარან და მეწყალვიან მე გლახაკნი, რაზომ თქვენი სული . იხილეთ, თუ უწყალოებამან მდიდრისამან ვის უფრო ავნო, ლაზარეს, ანუ თვით მას მდიდარსა. ეგრეთვე  თქვენ უმეტესი გევნოს უწყალოებითა, ვიდრეღა გლახაკთა და მათვე სიტყვათა მდიდრისათა იტყოდეთ ცეცხლსა მას შინა და არა ჰპოვოთ წყალობაჲ.

არამედ ნუმცა ვის ასმია ჴმა იგი! გარნა შევიყვაროთ, ძმანო, გლახაკი, რომელ არს ქრისტე და ვაჩვენოთ წყალობაჲ, რათა წიაღთამცა აბრაჰამისთა მივიწივნეთ ყოველნი  მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 75

გლახაკთ მოყვარებისათვისვე

ესრეთ ჰნებავს ღმერთსა, საყვარელნო , რათა სრულ იყოს კაცი ღმრთისა ყოვლისა კეთილისა მიმართ, რამეთუ რომელსა ერთი აქუნდეს კეთილი და მეორე არა აქუნდეს, იგი არა სრულ არს. რამეთუ რაჲ სარგებელ არს, უკეთუ ილოცვიდეს ფრიად, ხოლო  მოწყალება არა აქუნდეს; ანუ მოწყალება აქუნდეს, გარნა მოტაცებულისაგან იქმოდეს, ანუ მაჩვენებლობით კაცთათვის; ანუ კეთილად იქმოდეს მოწყალებასა, გარნა ზუაობდეს; ანუ მდაბალი  იყოს, გარნა ვეცხლისმოყვარება აქუნდეს. დედა იგი ყოველთა ბოროტთა ვეცხლისმოყვარება არს, რომელი მოაძულებს გლახაკთა.

ვივლტოდეთ უკუჱ, საყვარელნო, ბოროტისა მისგან ვეცხლისმო­ყვარებისა, რამეთუ ამან  სოფელი ყოველი დაუწყნარებელ ჰყო. ესე  მონებისაგან ქრისტესისა განგვაშორებს, რამეთუ: „შეუძლებელ არს მონება ღმრთისა და მამონასი“[მთ. 6,24; ლკ. 16,13].

რამეთუ ქრისტე გვამცნებს გლახაკთ მოყვარებასა და მოწყალებასა, ხოლო იგი – მტაცებლობასა და უწყალოებასა. ქრისტე  გვიბრძანებს, რათა შეუნდოთ  თანამდებთა ჩვენთა [მთ. 6,12], ხოლო იგი – რათა რომელთა არა ევნოს ჩვენდა, მათცა  ვავნებდეთ.

ქრისტე იტყვის, ვითარმედ: „მოწყალე იყავ”[ლკ. 6,36], ხოლო იგი იტყვის, ვითარმედ: „უწყალო იყავ და გულფიცხელ და ნურად შეგირაცხიან ცრემლნი გლახაკთა, ქვრივთა და ობოლთანი, რათა დღესა მას სასჯელისასა უწყალო იყოს  უფალი ჩვენ ზედა.“

რამეთუ მაშინ ყოველი საქმე ჩვენი წინაშე თუალთა ჩვენთა წარმოგვიდგეს  და ჩვენ მიერ ჭირვეულნი იგი და ძვირხილულნი  და ყოველსა სიტყვასა ჩვენგან მიგვიღებდენ . რამეთუ, უკეთუ ლაზარეს არარაჲ ვნებოდა მდიდრისაგან, გარნა ოდენ მის მიერ მოწყალება არა მიეღო, და იყო იგი შემასმენელ მისა და პირის დამყოფელ. ხოლო რაჲმე ეყოს  მათ, რომელნი გლახაკთასა მიიტაცებენ და ქვრივთა და ობოლთა აჭირვებენ და დააქცევენ ?

უკეთუ რომელთა მშიარი გლახაკი არა გამოზარდეს, ესოდენსა  ბოროტსა შთაცვივნეს . ხოლო რომელთა უცხოთა მონაგები მოიტაცონ , იგინი რაჲსა ღირს იქმნენ? ანუ რაჲ ნუგეშინისცემა ჰპოვონ?

ვივლტოდეთ უკუჱ, ძმანო, ამის ბოროტისაგან. მოვიხსენნეთ პირველ ჩვენსა ყოფილნი ანგაჰარნი. არა საფასენი მათნი აწ სხუათა  ჰქონანა? ხოლო იგინი ცეცხლსა შინა იგვემებიან. ვითარ უკუჱ არა სიცოფე არს ესევითარი უბადრუკებაჲ, რომელ სიცოცხლესა, შრომასა  და ბოროტსა შინა ვიყვნეთ და წარრავიდეთ ამიერ  საუკუნოდ ვიტანჯებოდეთ.

გევედრები, საყვარელნო, შევიყვაროთ გლახაკი და ვსწყალობდეთ მათ, რომელი ქრისტესდა მიიწევის. რამეთუ იტყვის: „რაოდენი უყავთ ერთსა ამას მცირეთაგანსა ძმათა ჩემთასა, იგი ყოველი მე მიყავთ”[მთ. 25,40]. რათა აქაცა განვისვენოთ და მუნ  სასუფეველი ცათა დავიმკვიდროთ. რამეთუ ვითარცა ცოდვა, პირველ გეენიისაცა აქავე ჰსტანჯავს, მხილებითა მით გონებისათა, მოქმედთა მისთა; ეგრეთვე, სათნოება პირველ სასუფეველისაცა  აქავე მოქმედთა  მისთა სასოებითა კეთილითა ახარებს.

ვიღვაწოთ, ძმანო, რათა ჩვენცა ესევითარი  მოქალაქობა გვაქვნდეს, რათა აქაცა განვისვენოთ და მუნ საუკუნეთა კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 76

გლახაკთ მოყვარებისათვისვე

ჵ, საყვარელო, მითხარღა:  ერთსა დღესა უმჯობეს არსა გვირგვინოსნობაჲ, ანუ დაუსრულებელთა მათ საუკუნეთა? ამისთვის გეტყვი, ძმაო: მოიძულე საფასე და შეიყვარე გლახაკი. მიეც გლახაკსა და ნუ მისცემ მომღერალსა და მროკველსა , რათა  არა საფასესა თანა შენსა სულიცა შენი წარსწყმიდო და მათიცა. რამეთუ შენ ხარ წარწყმედისა მათისა მიზეზი, რომელი ეგე ბოროტთა მათთვის  პატივ სცემ. რამეთუ უკეთუმცა იცოდეს მგოსანთა და მომღერალთა, ვითარმედ: უსარგებლო არს ჴელოვნება მათი, ადრემცა დაცხრომილ იყვნეს საქმეთა მათგან . ხოლო ოდეს გხედვიდენ, ვითარმედ: გიყვარს საქმე იგი და მისცემ მათ­თვის ფრიად, დაღაცათუ არა უნდეს, გულისთქმაჲ საფასეთა აქმნევს.

განვეშორნეთ უკუჱ უსარგებლოჲსა მის წარსაგებელისაგან. ვსცნათ და გულისჴმა ვჰყოთ, თუ სადა ჯერ არს წარგებაჲ, რათა არა ორკერძოვე ღმერთი განვარისხოთ: რაჟამს, სადაჲთ არა ჯერ იყოს, შევკრებდეთ და სადა არა ჯერ იყოს, განვაბნევდეთ.

რამეთუ, ვითარ არა უსჯულოებაჲ  არს, ჵ, კაცო, რაჟამს  გლახაკსა თანაწარხდე  და მეძავსა მისცე. დაღაცათუ სიმართლით მოგეგოს საფასე ეგე , ბოროტვე არს  საქმე ესე. სასყიდლად ბოროტისა მისცემაა? რომლისათვის ტანჯვაჲ ჯერ იყო, მისთვის პატივ სცემ. ხოლო ოდეს ობოლთა განსძარცვიდე და ქვრივთა მძლავრობდე და გლახაკთა მიხვეჭდე და სასყიდლად ცოდვისა  მისცემდე, გულისჴმა ჰყავ, თუ ვითარ სახედ ცეცხლსა მოაწევ შენ  ზედა.

რამეთუ, უკეთუ აქებ მომღერალსა და სათნო გიჩნს საქმე მისი, უვარეს მისსა ხარ. რამეთუ, მას დაღაცათუ არარაჲ  აქვს სიტყვაჲ, გარნა სიგლახაკე მიზეზად აქუს . ხოლო შენ რომელი მიზეზი სთქუა, გარნა წარწყმედა სულისა. რაჲ სთქუა სამსჯავროსა მას ზედა დიდსა, სადა იგი გულისსიტყვათა  თვისცა სიტყვის მიცემაჲ  თანაგედვას? რომლითა თუალითა იხილი მართლმსაჯული იგი, რაჲ მიზეზი სთქუა? გარნა  სატანჯველი საუკუნო დაუსრულებელი.

ნუმცა არს ესევითარი რაჲმე ერსა ამას ზედა! არამედ ჩვენ ვისწრაფოთ, საყვარელნო, სიმართლით მოგებაჲ და ჯეროვნად წარგებაჲ, გლახაკთა სიყვარული და მათდა მიმართ წყალობაჲ, რათა გლახაკთა წყალობითა დავშრიტოთ  ცეცხლი იგი უწყალოთათვის განმზადებული და ღირს ვიქმნეთ მოწყალებისა გვირგვინითა სასუფეველსა ცათასა დამკვიდრებად ყოველნი  მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ  და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 77. თავი კვ [26]

ღმრთისა სათნოყოფისათვის

საყვარელნო, ამისთვის დაგუბადნა ჩვენ ღმერთმან და მოგვიყვანა სოფელსა ამას და შთაგუბერნა სული, რათა მარადის ღმერთსა სათნო ვეყოფოდეთ და საუკუნოსა მისთვის ცხოვრებისა სურვიელ ვიყვნეთ და არათუ საწუთოსა ამისთვის ვიყოფოდეთ. რამეთუ  ამის საწუთოსათვის პირუტყვნი ოდენ არიან, ხოლო ჩვენ ამისთვის გვაქუს  სული უკუდავი, რათა საუკუნოსა მისთვის ვზრუნვიდეთ და მუნ გამოვბრწყინდეთ და ანგელოსთა თანა ვიყოფოდეთ და წინაშე მეუფისა ყოველთასა ვსდგეთ დაუსრულებელთა მათ საუკუნეთა. ამისთვის მოგვეცა სული უკუდავი და ჴორცნი მოგვეცნენ მაშინ უკუდავნი.

ხოლო უკეთუ ჩვენ ზეცისა შეურაცხ ვჰყოთ და ქვეყანისასა ვზრუნვიდეთ და ღმრთისა სათნოყოფასა არა ვისწრაფდეთ, იხილეთ ვითარ შეურაცხ ვჰყოფთ მომცემელსა მას. რამეთუ, რაჟამს ღმერთი ზეცისასა  მოგვიპყრობდეს, ხოლო  ჩვენ არარად შეგვერაცხოს იგი, არა მისი შეურაცხება არსა? ამისთვის გეენიაცა განმზადა შეურაცხისმყოფელთა მისთათვის, რათა ვსცნათ, თუ, ვითართა კეთილთაგან გამოვახვებთ თავთა ჩვენთა. არამედ ნუ იყოფინ ჩვენდა ხილვად გემოჲ  მწარეთა მათ სატანჯველთა.

ამისთვის გევედრები, ძმანო, მარადის სათნო ვეყოფოდეთ ღმერთსა და პირველითგანვე ჩვენთვის განმზადებული სასუფეველი ცათა და საუკუნენი კეთილნი დავიმკვიდრნეთ, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 78

ღმრთისა სათნოყოფისათვისვე

საყვარელნო, სათნო ვეყოფოდეთ ღმერთსა, და გვირგვინოსან ვჰყოთ სული ჩვენი შიშითა ღმრთისათა და მოწყალებითა, სიწმიდითა და სიმართლითა, რამეთუ ესევითარნი სათნოებანი შვენიერ ჰყოფენ და შეამკობენ სულსა და სათნო არს წინაშე ღმრთისა .

ხოლო ნუმცა შევამკობთ, ძმანო, ჴორცთა ჩვენთა ოქროჲთა და სამკაულითა წარმავალითა, რამეთუ ამას სამკაულსა სიგრძე ჟამისა განხრწნის  და სხუანი მრავალნი მიზეზნი წარსწყმედენ. ხოლო სულისა იგი სამკაული შორს არს ამის ყოვლისაგან, და ჴორცთა სამკაული სხუათა შურსა  და ხდომასა შთაუთესავს . ხოლო სულისა სამკაული ამის ყოვლისაგან წმიდა არს, რაჟამს ოქროჲ არა გუამთა ზედა ჩვენთა და თითთა მდებარე იყოს, არამედ გლახაკთადა მიცემულ. რამეთუ რაჲ არს სარგებელი ოქროქსოვილითა სამოსლითა შემოსისა , ვინათგან: „ყოველივე ჴორცი თივაჲ არს და ყოველი დიდება კაცისა, ვითარცა ყუავილი ველისა “[1 პეტ. 1,24].

ამას ყოველსა ვიტყვი, რათამცა გასწავე სათნოყოფა ღმრთისა და შემოსად ბრწყინვალე იგი სამკაული სულისა, რომელი  გვასწავა დიდმან მოციქულმან პავლე: „არა ოქროჲ ანუ ვეცხლი, არამედ საქმენი ღმრთის მსახურებისანი”[1 ტიმ. 2,9-10], რომელნი იგი უკუნისამდე ჰგიან და მომგებელთა მათთა გვირგვინითა ბრწყინვალითა შემოსილ ჰყოფენ.

ხოლო, უკეთუ კულა კაცთამიერსა დიდებასა ეძიებ, ეგრეთცა ღმრთისა სათნოყოფა მოიგე, და კაცთაცა შორის ბრძენთა დიდებულ იყო და პატიოსან, ხოლო  ჴორციელისა სამკაულისათვის არავინ გაქებს. დაღაცათუ გაქონ უგუნურთა და სოფლის მოყვარეთა, და  უფროსად იგინიცა არა გაქებენ, არამედ გებრძვიან და გეშურებიან .

ხოლო ღმრთისა სათნოყოფისათვის კეთილნიცა და ბოროტნიცა გაქებენ და ფრიადი მიიღო ქებაჲ  და ღმრთისაგან – სასყიდელი და ანგელოსთა შორის – დიდებაჲ დღესა მას სასჯელისასა, ოდეს მუნ იყვნენ ყოველნი დაბადებულნი, და წინაშე ანგელოსთა და კაცთა ცხად იყოს ქება და დიდება შენი .

ესრეთ სათნოყოფა ღმრთისა მოვიგოთ, ძმანო , და ესევითარი ბრწყინვალე სამკაული სულისა შევიმოსოთ , რათა აქაცა კეთილად ვიყოფოდეთ და მუნ საუკუნენი კეთილნი ვჰპოვნნეთ, რომელთა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა  ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით  წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 79

ღმრთისა სათნოყოფისათვისვე

ვისწრაფოთ, საყვარელნო, ღმრთისა სათნოყოფაჲ , რათა ესრეთ შეუძლოთ წმიდა ყოფად ცხოვრებისა ჩვენისა, რამეთუ სულიერნი საქმენი მსგავს არიან მარგარიტისა და სადაჲთცა  მოაქციო, შვენიერ და საყვარელ არს. რამეთუ, უკეთუ ვინ ჰქმნას მოწყალებაჲ, ანუ სიწმიდე, ანუ სიმართლე, ანუ ლოცვაჲ და სხუა სათნოებაჲ, არათუ ოდენ საუკუნოსა სასოებითა იხარებს, არამედ აქაცა მხიარულ არს .

და უკეთუ ვინ სძლოს გულისთქმასა ბოროტსა, ანუ გულისწყრომასა, ანუ რისხვასა, ანუ შურსა, პირველ სასუფეველისა აქავე ნაყოფი აქუს . რამეთუ, რომელი  იქების და იდიდების ყოველთა მიერ, და უფროსად თვისისა სვინიდისისაგან, რომელ არს გონება შინაგანი, და ყოველი სათნოება ეგრეთ არს.

ხოლო ბოროტნი საქმენი, პირველ ჯოჯოხეთისა, აქავე საძაგელ და საჭირველ არიან, და დასასჯელ გონებისა მიერ. რამეთუ, რომელი ცოდვასა შინა იყოს, უკეთუ საუკუნო იგი მოიგონოს, ძრწის და საწყალობელ არნ . უკეთუ საწუთოსა მიხედნეს, მრავალ არიან მტერნი მისნი და სიმწარით სცხოვრებს. და ესრეთ გონება ჩვენი გვამხილებენ, კაცნი გვაყვედრებენ, ღმერთი განრისხებულ არს ჩვენ ზედა, გეენია მიგველინ. რამეთუ ბოროტი და მძიმე ტვირთი არს ცოდვაჲ და უმძიმეს ბრპენისა  და რომელსა იგი აქუნდეს, მარადის ქვე დადრეკილ არნ .

არამედ ჩვენ უკეთუ გვიცოდავს, დავსთხივნეთ ცრემლნი, ვიგლოვოთ ჯეროვნად, აღვიძარცვნეთ ცოდვანი, ვითარცა ზაქე, მივაგოთ ოთხწილად, რომელთაგან მოვიანგარეთ. უკეთუ  პირველად ჴელნი ჩვენნი არა დავაყენნეთ ანგაჰარებისაგან, ყოველივე ამაო არს: რამეთუ დაღაცათუ მივსცეთ მოწყალებაჲ, ანუ სხუა რაჲმე კეთილი ვქმნეთ და კვალად ანგაჰარებასა შინა ვიყვნეთ, კვალად შევიგინებით მის მიერ და უძვირეს პირველისა ვიქმნებით.

დავსცხრეთ უკუჱ, ძმანო, ანგაჰარებისაგან და ტაცებისა და ესრეთ ვჰქმნეთ მოწყალებაჲ, რათა ღმერთსა სათნო ვეყვნეთ. და უკეთუ  ვინ დაეცემოდის სიმაღლისა დიდისაგან, და ერთსა ზეით ემჭიროს, და მეორე ქვეით ზიდვიდეს , არარაჲ სხუაჲ იქმნების გარნა განკვეთაჲ კაცისა მის. ხოლო რათა არა ჩვენზედაცა ესევითარი  მოიწიოს და სიმძიმისაგან ანგაჰარებისა დაგვიტეოს მოწყალებამან.

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, განვიფრთხოთ და ვისწრაფოთ განშორება ბოროტთაგან, და რათა  კეთილთა საქმეთა მიერ სრულ ვიქ­მნეთ და ღმერთსა სათნო ვეყოფოდეთ; და სათნომყოფელნი მისნი მივემთხვივნეთ  საუკუნეთა მათ კეთილთა, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა  მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 80. თავი კზ [27]

სიმართლისათვის

საყვარელნო, ქადაგება იგი წმიდისა სახარებისა  არა მაშინდელთა კაცთა  მიმართ ოდენ თქმულ არს, არამედ ჩვენდა მომართცა, რათა არცა ერთითა საქმითა გარდავაქცევდეთ სიმართლესა, არამედ ყოვლით კერძო სიმართლისათვის ვისწრაფდეთ. გინათუ გლახაკი ვინ იყოს, გინა მდიდარი , არა პირთა ვხედვიდეთ, არამედ საქმეთა, რამეთუ წერილ არს: „არა  შეიწყალო გლახაკი სასჯელსა შინა”. ხოლო რაჲ არს სიტყვა ესე? ესე იგი არს, ვითარმედ: ნუ მისდრკები უსამართლოებისა კერძოსა, დაღაცათუ გლახაკი იყოს უსამართლოჲ.

აწ უკუჱ , უკეთუ გლახაკისა წყალობისათვის სიმართლისა გარდაქცევა არა ჯერ არს, არა უფროსად მდიდართათვის არა ჯერ არსაა? ხოლო ამას ვიტყვი, არა მსაჯულთა მიმართ ოდენ, არამედ ყოველთა კაცთა, რათა არა ოდეს გარდავაქციოთ სამართალი, არამედ ყოვლადვე კეთილად დავიმარხოთ იგი, რამეთუ უფალსა უყვარს სამართალი, ხოლო „რომელსა უყვარს სიცრუვე, მას სძულს სული თვისი“(ფს. 10,5).

აწ უკუჱ, ძმანო, ნუმცა  მოვიძულებთ სულთა ჩვენთა, ნუმცა შევიყვარებთ სიცრუვესა, რამეთუ არარაჲ  არს სარგებელი სიცრუისა. რამეთუ დაღაცათუ იყოს ჴორცთა რაჲმე სარგებელი, მცირე არს და არარაჲ, და უკანასკნელ ბოროტად წარვსწყმდეთ და უფროსად აქაცა არარაჲ ვირგოთ სიცრუვისაგან . რამეთუ, რაჟამს გონებითა ბოროტითა ვიშვებდეთ, არა სასჯელ არსაა და სატანჯველ საქმე ესე?

შევიყვაროთ უკუჱ, საყვარელნო, სიმართლე  და ნუმცა სადა შეურაცხ ვჰყოფთ ამას სჯულსა, რამეთუ რაჲ შევიძინოთ ამის ცხოვრებისაგან, უკეთუ სათნოება არა მოვიგოთ ამას შინა საგზლად საუკუნოჲსა მის? ანუ მუნ რაჲ გვერგოს მეგობართაგან და ნათესავთა  და მომადლება ვისიმე სიცრუვესა ზედა. და რად ამას ვიტყვი, არამედ გინათუ ნოე, ანუ იობ, ანუ დანიილ იყვნენ მამად  ჩვენდა, არარაჲვე გვერგების, უკეთუ საქმენი  ჩვენნი ბოროტ იყვნენ.

გარნა ერთი  ოდენ საქმე სახმარ არს ჩვენდა: „სათნოება სულისა სიმართლით ქმნილი.“ ესე  შემძლებელ არს ხსნად ჩვენდა და განრინებად საუკუნეთა მათ სატანჯველთაგან. ესევე მიმიყვანებს ჩვენ  სასუფეველსა ცათასა, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა  მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 81

სიმართლისათვისვე

საყვარელნო ძმანო ჩემნო , ვიქმნეთ ჩვენცა წმიდა, ვისწრაფოთ  ქმნაჲ კეთილისა. ხოლო რაჲ არს კეთილი? ჰსჯაჲ ობლისა და განმართლება ქვრივისა. რამეთუ დიდ არს წერილთა შინა სიტყვა ესე ობოლთა და ქვრივთა, არამედ  ჩვენ არა დიდად გვაქვს იგი , რამეთუ იხილეთ, ვითარი არს მადლი მისი, რამეთუ იტყვის, ვითარმედ: „უკეთუ იყვნენ ცოდვანი თქვენნი, ვითარცა მეწამულნი, ვითარცა თოვლი განვასპეტაკო , და უკეთუ იყვნენ, ვითარცა ღებილნი, ვითარცა მატყლი განვასპეტაკო”[ეს. 1,18].

ამისთვის უკუჱ ვისწრაფოთ ჴელის აპყრობად  ობოლთა და ქვრივთა, რამეთუ არა მცირე ძალი აქუს  ცრემლთა ქვრივისა, ობლისა და გლახაკისათა . არამედ შემძლებელ არიან ცათა განხმად და ჯოჯოხეთისა ცეცხლთა დაშრეტად. ამისთვის უკუჱ ნუმცა ბოროტსა უყოფთ მათ და ნუმცა უსავმართლოებთ, არამედ ვსწყალობდეთ და ჴელსა აღუპყრობდეთ და ესე არს სამართალ, რათა ფრიადი  ვჰპოვოთ ჩვენცა წყალობაჲ ამასცა საწუთოსა და მერმესაცა საუკუნოსა .

რამეთუ მრავალთა ცოდვათა ვჰპოვოთ ამის საქმისა მიერ შენდობაჲ, და კადნიერებით წარმოუდგეთ საყდარსა ქრისტესსა, და ღირს ვიქმნნეთ ყოველთა მართალთა თანა სასუფეველსა ცათასა მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 82

კვალად სიმართლისათვისვე

საყვარელნო, ქრისტემან ჰრქუა ჰურიათა, ვითარმედ: „სადა მე ვიყო, თქვენ ვერ ძალგიძსთ მოსლვად ”(იო. 7,34). ხოლო მეშინის ნუუკუჱ ჩვენდა მომართცა ითქუას ესე ცხოვრებისა ამის ჩვენისთვის, სავსისა ცოდვითა და სიცრუვითა . რამეთუ, ვინათგან არა გვაქვს ჩვენ სიმართლე, ვერ მივიდეთ სადა იგი არს, რამეთუ  მოწაფეთათვის იტყვის, ვითარმედ: „მნებავს, რათა სადაცა მე ვიყო, ესენიცა ჩემთანა იყვნენ”(იო. 17,24). ხოლო მეშინის ჩვენთვის, თუ  წინააღმდგომი ითქუას. ესე იგი არს, ვითარმედ: „სადა  მე ვიყო, თქვენ ვერ ძალგიძსთ  მოსლვად”.

რამეთუ რაჟამს მცნებათა მისთა წინააღმდგომსა ვიქმოდეთ, ვითარ შეუძლოთ მუნ მისლვად , რამეთუ ამასცა სოფელსა მხედარი, რომელი განარისხებდეს მეფესა, არა ჴელეწიფების ხილვად მეფისა, არამედ საპყრობილესა შინა არნ და სატანჯველთა.

ხოლო ქრისტე გვამცნებს სიმართლესა და ჩვენ ცრუ ვიყვნეთ და მტყუარ; ქრისტე გვამცნებს მოწყალებასა და ჩვენ მტაცებელ ვიყვნეთ და ანგაჰარ; ქრისტე გვიბრძანებს სიყვარულსა და ჩვენ მოძულე ვიყვნეთ და უწყალო; – ვითარ შეუძლოთ მუნ მისთანა შესლვად . და იხილენით  ქალწულნი იგი, ვითარ არა ჴელეწიფა შესლვად, სადა იგი სიძე იყო, რომელთა დაეხშა კარი წყალობისა .

არამედ ნუ იყოფინ ჩვენდა სმენად ჴმისა მწარისა სასმენელად, ვითარმედ: „არა გიცნი თქვენ”(მთ. 25,12). ხოლო სადაჲთ იქმნების სმენაჲ ჴმისა მის, თუ: „არა გიცნი თქვენ”? გარნა ამისგან, რომელ ვიხილოთ რა გლახაკი, ესრეთ ვართ, ვითარმცა არარაჲ გვეხილვა. და რაჟამს ჩვენ არა გვეწყალოდეს გლახაკი და მშიარი , რომელ არს ქრისტე, ქრისტემან ვითარ შეგვიწყალნეს ჩვენ, რაჟამს წყალობა გვიხმდეს? რამეთუ რომელმან შეურაცხ ჰყოს ჭირვეული და არა მისცეს თვისისაგან, ვითარ ითხოვოს მან მოღებად არა თვისი იგი?

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, რათა ყოვლით კერძო ვიქმოდეთ სიმართლესა და სიმართლისა მიერ მონაგებისა  მოწყალებასა, რათა არა მოგვაკლდეს ჩვენ ზეთი იგი, არამედ შევამკოთ ლამპარი ჩვენი ბრწყინვალედ, და შევიდეთ  სიძესა მას თანა, უკუდავსა სასძლოსა მას უხრწნელსა, რომელსა ღირსმცა ქმნულ ვართ ყოველნივე , მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.ამინ.

სწავლა 83. თავი კჱ [28]

კეთილად ხმარებისათვის სიმდიდრისა

საყვარელნო , ნუმცა უკუჱ ვიქმთ უღირს საქმეთა ჩვენისა ამის სახელისათა, რომელთა ესე ქრისტესად გვეწოდების , რამეთუ პავლე ესრეთ გვიწოდა, ვითარმედ: „თქვენ ქრისტესნი ხართ”(გალ. 3,29).

გულისჴმა ვჰყოთ, საყვარელნო, სახელისა  ამის სიმაღლე, რამეთუ, უკეთუ ვისმე  მეფისად, ანუ ერისთავისად ეწოდებოდეს, დიდად აქუს პატივად, რომელ მისდა ეწოდების. მაშა ჩვენ, რომელთა ზედა არა მეფისა და მთავრისა მიწისაგანისა სახელი წოდებულ არს, არცა ანგელოსისა, არცა  მთავარანგელოსისა, ანუ ხერუვიმისა, არამედ თავადისა – ყოველთა მეუფისა ღმრთისა, არა დავსდვათა სული ჩვენი სიკუდილად, რათა არა შეურაცხად გამოსჩნდეს ჩვენი ესე სახელი?!

არა ჰხედავთაა  მხედართა მათ გარემოს მეფისა მდგომარეთა, რაოდენი პატივი აქუს ? ხოლო ჩვენ ღირს ქმნულ ვართ მახლობელ ღმრთისა ყოფად, არა ვითარცა იგინი მეფისა , არამედ ვითარცა გუამი მახლობელ არს თავისა, და არა ყოვლით კერძო ჯერ არსაა მოსწრაფება, რათა მსგავს ქრისტესსა ვიქმნეთ?

ხოლო უკეთუ ქრისტეს ბაძვაჲ  გვნებავს, ისმინეთ, რაჲსა იტყვის იგი, ვითარმედ: „მელთა ხვრელი უჩნს და მფრინველთა ცისათა – სადგური, ხოლო ძესა კაცისასა არა აქვს, სადა თავი მიიდრიკოს”(მთ. 8,20; ლკ.9,58). რამეთუ ჯერ  იყო ჩვენდაცა ესრეთ ყოფაჲ. არამედ რათა ესე დაუტეოთ  თქვენისა უძლურებისათვის, და ვითხოვო თქვენგან მსუბუქი საქმე, რათა არა ესრეთ ფრიად მოყვარე იყვნეთ საფასეთა მაგათ. და, ვითარცა უძლურებისა  თქვენისათვის, სრულსა მას სათნოებასა არა ვითხოვ თქვენგან, ეგრეთვე თქვენ განეშორენით ფრიადსა მას უკეთურებასა. და ნუ მონა მონაგებთა თქვენთა იქმნებით, არამედ უფალ მათდა იყვენით. რამეთუ სახმარ ამისთვის ეწოდების საფასეთა, რათა ვიხმარებდეთ და არა ვმარხვიდეთ. რამეთუ  დამარხვა მონისა  არს, ხოლო ხმარებაჲ უფლისა.

არათუ ამისთვის მოგვეცნეს საფასენი, რათა დავფლათ ქვეყანასა შინა, არამედ, რათა განუყოთ, რომელთა უხმდეს . და უკეთუმცა  უნდა ღმერთსა დაფლვაჲ ოქროჲსა, არამცა მოეცა იგი კაცთადა, არამედ დაეტევამცა იგი სიღრმეთა შინა ქვეყანისათა.

ხოლო მოგვცა იგი, რათა ურთიერთას მივსცემდეთ. უკეთუ კულა ვმარხვიდეთ ოქროსა , არღარა უფალ მისსა ვართ, არამედ მონაჲ. და უკეთუ ამისთვის ჰმარხავ, რათა განმრავლდეს, იხილე, რამეთუ ვაჭარნიცა განაბნევენ ოქროსა, რათა უმეტესი შემოიკრიბონ; და ნავად შევლენ და შორთა ქვეყანათა წარვლენ, რათა განაბნიონ ოქროჲ მათი და უმეტესი შეიძინონ. და მუშაკნიცა  განაბნევენ იფქლსა  მიწასა შინა, რათა მრავლად  მოიღონ, და ჰშვრებიან მას ზედა მრავალჟამ.

ხოლო შენდა, ძმაო, არცა  ნავი სახმარ არს, რათა უცხოთა ქვეყანათა წარხვიდე, არცა შეუღლება ჴართა , მოხვნად ქვეყანისა, არცა ზრუნვად წვიმისათვის, ანუ შიში სეტყვისა, გინა აღძვრისა  ზღვისა, ანუ შიში კლდეთაგან ზღვისათა, არამედ მას ვაჭრობასა და მუშაკობასა ერთი უხმს: „რათა განაბნიო საფასე შენი ჴელთა შინა გლახაკთასა“ და სხუა  ყოველივე მან მუშაკმან ჰქმნას, რომლისათვის იტყვის ქრისტე, ვითარმედ: „მამა ჩემი მუშაკი არს”[იო. 5,17; 14,10; 15,1].

ვითარ უკუჱ არა ბოროტ არს, უკეთუ – სადა ესრეთ უშრომელად მოგვეცემის ყოველივე ამას ზედა უდებ ვიყვნეთ, და სადა იგი ფრიადი არს შრომაჲ და ზრუნვაჲ, და უცნაურ არს, თუ  ჰქმნას  თუ არა, და მუნ ყოველსა მოსწრაფებასა ვაჩვენებთ .

ნუ, გევედრები, საყვარელნო, ნუ  ვართ ესრეთ უდებ ჩვენისა ცხოვრებისათვის. არამედ სადა ესე შრომა არა ფრიად არს და სარგებელი მრავალ, მას ვეძიებდეთ, რათა საუკუნეთა კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით  წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 84

კეთილად ხმარებისათვის სიმდიდრისა

ისმინეთ, საყვარელნო, მაცხოვრისა, ვითარმედ: „არავის  ძალუძს მსახურებად Iღმრთისა  და IIმამონასა, არამედ ერთისა უხმს შეყვარებაჲ და მეორისა მოძულებაჲ ”[მთ. 6,24; ლკ. 16,13]. და რომელნიცა მძლე ექმნნენ ვეცხლისმოყვარებასა, მათცა შეიყვარეს ღმერთი, ვითარცა ჯერ არს; ხოლო რომელნი იძლივნეს მის მიერ, იგინიცა დაეცნეს. და რამეთუ ვეცხლისმოყვარებისა მიერ ძლეული ადრე იძლევის  ყოველთაგან ვნებათა, განმარისხებელთა ღმრთისათა, ვინათგან მონა არს ყოვლისა ბოროტის მოყვარისა.

არამედ განიფრთხვეთ  და აღსდეგით და გულისჴმა ჰყავთ, თუ ვისი სახელი წოდებულ არს ჩვენ ზედა და ვისი ვართ მონაჲ ? და მისი ოდენ მეუფება ვადიდოთ. ვსტიროდეთ და ვიგლოვდეთ პირველთა მათ  ჟამთა, რომელთა შინა ვჰმონეთ მამონასა, განვაგდოთ ჩვენგან მძიმე იგი უღელი მისი და ვიტვირთოთ ტკბილი იგი და მსუბუქი უღელი ქრისტესი.

რამეთუ ქრისტე  არარას გვიბრძანებს ესევითარსა, ვითარ იგი მამონაჲ. რამეთუ იგი გვეტყვის, რათა ყოველთა მტერ ვიყვნეთ, ხოლო ქრისტე  უფროსად გვამცნებს სიყვარულსა. იგი თიხასა შინა და მწვირესა დაგუფლავს, რამეთუ ოქრო და ვეცხლი თიხა  არს და მწვირე. ხოლო ქრისტე აღგვამაღლებს ნივთთაგან ქვეყანისათა და  გვიბრძანებს ზრუნვად საუნჯისა მისთვის ზეცათასა. იგი აქაცა შრომით და ურვით წარაგებს ცხოვრებასა ჩვენსა და მუნ თანამდებ გვყოფს ცეცხლისა მის უშრეტისა. ხოლო ქრისტე  სასმელისათვისცა ერთისა გრილისა წყლისა მოგუცემს სასყიდელსა მოუკლებელად და უფროსად მრავალწილად.

ვითარ უკუჱ არა სირცხვილ არს ესევითარისა სახიერისა და ტკბილისა უფლისა წილ ესრეთ უკეთურისა მძლავრისა მონებაჲ ?! რომელი იგი არცა აქა რას მოგვცემს სარგებელსა, არცა მუნ, არამედ უმეტესად  ტანჯვასა და ჭირსა ორკერძოვე მორჩილთა მისთა. რამეთუ უმეტესნი ჯოჯოხეთს მიმავალნი ამის მიერ მივლენ, რამეთუ ოქროჲ შეიყვარეს და გლახაკნი არა შეიწყნარეს.

რომელი იგი რათა ჩვენ  ზედაცა არა მოიწიოს, განვაბნიოთ, ძმანო, საფასე და  მივსცეთ გლახაკთა და განვათავისუფლნეთ სულნი ჩვენნი აქაცა ზრუნვათაგან და მუნ სატანჯველთაგან. და დავიუნჯნეთ ზეცისა კეთილთა სიმრავლე: ოქროჲსა წილ – ბრწყინვალენი გვირგვინნი, საფასეთა წილ – საუნჯენი ცათა შინა მოუკლებელნი .

რათა წარმოსდგენ მოწყალებანი ჩვენნი წინაშე საყდრისა და მოწყალე ჰყონ ჩვენ ზედა მსაჯული და ჴელი აღგვიპყრან და აღვფრინდეთ ფრთითა უბრწყინვალეს ოქროჲსათა. და ესრეთ სავანეთა მათ სასუფეველისათა განვისვენოთ, რომელთა ღირსმცა ვართ ყოველნი მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 85

კეთილად ხმარებისათვის სიმდიდრისა

ჵ , კაცო ამაოო, წარმავალთათვის  გსურის და წარუვალთა არა ეძიება? და შენ, უკეთუ ვინ იხილო, ვითარმედ: დრაჰკანსა ოქროსასა დააგდებდეს და ტყვივისასა აღირჩევდეს, ფრიად აბრალებ მისსა უმეცრებასა. ხოლო შენ ამისსაცა უუნდოესსა შეჰკრებ და გგონიეს, ვითარმედ სიმდიდრე გაქვს. არამედ მე მდიდრად მას ვიტყვი: „რომელსა სოფლისა საქმენი შეურაცხ ექმნენ.“ რამეთუ  არავინ შეურაცხ ჰყოფს უნდოთა მათ საქმეთა, უკეთუ სურვილი უზესთაესისა მის არა აქუნდეს, ვითარცა ტყვიასა  არა ვინ უგულებელს ჰყოფს, უკეთუ არა იცნას ოქროჲ.

და შენცა, უკეთუ იხილო კაცი, რომელი ყოველსა სოფელსა თანა წარვლიდეს, სცან, ვითარმედ: საუკუნოსა მის სურვილი დამკვიდრებულ არს მისთანა. ეგრეთვე მუშაკი მცირესა იფქლსა შეურაცხ ჰყოფს, რაჟამს უმეტესსა მოელოდეს ნაყოფსა. და უკეთუ სადა ესე უცნაურ  არს, თუ მოვიღოთ ნაყოფი, ანუ არა, და ესრეთ შეურაცხ ვჰყოფთ მონაგებსა ჩვენსა, არა უფროსად, სადა იგი მტკიცე არს და უეჭველი მოღება ნაყოფისა, დავთესოთა თესლი მოწყალებისა?!

ამისთვის გევედრები, ძმანო, ნუმცა  დავიმჭირვებთ კეთილთა მათ ზეცისათა. მოვიხსენოთ სიტყვა იგი წინასწარმეტყველისა , ვითარმედ: „ცოდვანი შენნი მოწყალებითა აღიხოცენ ”[დან.4,27], არამედ ნუ ესრეთო, რათამცა: „დღეს ჰქმნეო და ხუალე დასცხრე.“ რამეთუ ვითარცა ჴორცთა ამათ მარადღე საზრდელი უხმს, ეგრეთვე არს სულიცა. რამეთუ უფროსად სულსა  ეხმარების და უკეთუ არა მივსცეთ – მოუძლურდების.

და ნუმცა უკუჱ შეურაცხ ვჰყოფთ, რამეთუ ჭირსა შინა მოიშთობის  მარადღე, და მრავალნი  წყლულებანი მოვლენ მის ზედა გულისთქმათაგან, გულისწყრომისაგან, ძვირისზრახვისა, უდებებისა, ძვირისხსენებისა და შურისა. ჯერ არს უკუჱ, რათა წამალნიცა დავასხნეთ მას  ზედა. ხოლო არა მცირე არს წამალი იგი მოწყალებისა, ყოველთათვის წყლულებათა, რამეთუ იტყვის: „მიეცით  მოწყალება და ყოველივე თქვენი წმიდა იყოს ”[ლკ. 11,41].

მოწყალება დასდევით თქვენ  ზედა, საყვარელნო, და ნუ ანგაჰარებასა დასდებთ. ხოლო მოწყალება  ჯერ არს, რათა უცხო იყოს ყოვლისაგან უსამართლოებისა. უკეთუ არა, მოწყალება ანგაჰარებისაგან  ქმნილი, არად სარგებელ  არს, არამედ რომელი წმიდა იყოს, იგი არს კეთილ და ყოვლისა უმჯობეს განანათლებს სულსა და შვენიერ ჰყოფს და განაპოხებს.

ვიცხოთ უკუჱ, ძმანო, ესე  ზეთი ჴელთა ჩვენთა, რათა კეთილად შეუძლოთ ეშმაკისა წინააღდგომად, რამეთუ ყოველივე ვნება დაიხსნების მოწყალებისა მიერ. რამეთუ ვითარცა მკურნალი, რომელი მარადღე უძლურთა თანა იქცეოდეს, დამდაბლდების, უკეთუ გულისჴმა ჰყოფდეს ბუნებასა  მას კაცობრივსა. ეგრეთვე ჩვენ, უკეთუ გლახაკთა თანა ვიქცეოდეთ და ვსწყალობდეთ  მარადის, ფრიადი სიბრძნე მოვიგოთ ამის საქმისაგან, და ყოველი სოფელი შეურაცხ ვჰყოთ, და ავმაღლდეთ ზეცად და მუნ ანგელოსთა თანა ვიშვებდეთ და ყოველთა მეუფესა ვადიდებდეთ საუკუნოდ, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამასა და სულით  წმიდითურთ  აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 86. თავი კთ [29]

სასუფეველის დიდებისათვის

საყვარელნო , ამისთვის მოვიდა უფალი ჩვენი იესო ქრისტე, რათა საუკუნო იგი დიდება მისი ვიხილოთ, რომლისათვისცა იტყვის , ვითარმედ: „მნებავს, რათა სადაცა მე ვიყო, ესენიცა ჩემთანა იყვნენ  და ჰხედვიდენ  დიდებასა ჩემსა”[იო. 17,24]. რამეთუ, უკეთუ აქა დიდება მისი ესრეთ ბრწყინვალე იქმნა, რომელ მთასა თაბორსა მოციქულთა თუალთშედგმად ვერ იკადრეს, რაჲ ვინ სთქუას მერმისა მისთვის დიდებისა , რომელი გამოჩინებად არს ესოდენითა  ბრწყინვალებითა, რომელსაცა სიტყვით ვერვინ გამოაცხადებს.

ჵ, სანატრელნი სამგზის და მრავალგზისცა სანატრელნი, რომელნი ღირს იქმნნეს  დიდებისა მისისა ხილვად. ამისთვის  იტყვის წინასწარმეტყველი, ვითარმედ: „მოისპენ უღმრთო, რათა არა იხილოს მან დიდება იგი ღმრთისა”[ეს. 26,10]. არამედ ჩვენგანი ნუმცა ვინ მოსპოლვილ არს . ჵ, უფალო, უფალო, ნუცამცა ვინ დაშთომილ არს უხილავად მის დიდებისაგან.

რამეთუ უკეთუ მას არა ღირს ვიქმნებით ხილვად, კეთილ არს ჩვენთვისცა თქმად, ვითარმედ: „უმჯობეს იყო, თუმცა შობილვე არა ვიყვენით“[მთ. 26,24]. და რაჲსათვის  ცხოველ ვართ, ანუ რაჲსათვის ვიქცევით, უკეთუ მის დიდებისაგან დავაკლდებით და მეუფესა ჩვენსა ვერ ვიხილავთ.

რამეთუ, უკეთუ რომელნი ამის მზის ნათელსა ვერ ხედვენ, მწარესა ცხოვრებასა შინა არიან, რაჲ  ყოფად არს მათდა , რომელნი მის დიდებისაგან დააკლდენ? რამეთუ აქა ესე ოდენ არს დაჭირვებაჲ, რომელ ნათელსა ვერ იხილვენ, ხოლო მუნ არა ესრეთ არს, არცა ესოდენ არს ტანჯვაჲ, არამედ ესრეთ უმწარეს არს, რაოდენ იგი ნათელი ამის მზისა უბრწყინვალეს არს ბნელისა შეუმსგავსებელად . და კვალად ესეცა არს, რომელნი მის ნათლისაგან დააკლდენ, არა ბნელსა ოდენ მივლენ, არამედ საუკუნოდცა წუაჲ ცეცხლსა შინა მოიწევის მათ ზედა და ღრჭენა კბილთა.

ნუმცა უკუჱ შთავცვივით მწარითა მით სულმოკლებითა საუკუნოსა მას სატანჯველსა. არამედ განვიფრთხოთ და ვიღვაწოთ, რათა განსვენებასა მას მივემთხვივნეთ, და განვერნეთ მდინარესა მას ცეცხლისასა, რომელი ჰსდიოდის, საშინელითა ოხრვითა, წინაშე საყდრისა მის დიდებისა. რამეთუ რომელი მუნ შთავარდეს ერთგზის, ვერღარავინ იხსნის მიერ, ვერცა მამაჲ, ვერცა დედაჲ, ვერცა ძმაჲ, ვითარცა წინასწარმეტყველნი  ღაღადებენ, რამეთუ დავით იტყვის: „ძმამან ვერ იხსნას, კაცმან იხსნასაა ?”[ფს. 48,7] ხოლო ეზეკიელ ამისსა უმეტესიცა სთქუა, ვითარმედ: „დასდგენ ნოე და იობ და დანიილ, ძენი და ასულნი მათნი ვერ იხსნენ”[ეზეკ. 14,14-18], რამეთუ მუნ ერთი ოდენ შეწევნა არს ჩვენი (საქმეთა ჩვენთა მიერ კეთილთა) და რომელსა იგი შეწევნაჲ არა აქუნდეს, სხუა არარაჲ ეპოების  მას.

ამას უკუჱ ვიხსენებდეთ მარადის, საყვარელნო, და  განვიწმიდნეთ თავნი ჩვენნი, რათა კადნიერებით ვიხილოთ უფალი და საუკუნო იგი დიდება დავიმკვიდროთ მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება  თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 87

სასუფეველის დიდებისათვისვე

საყვარელნო, უფალი დიდებისა იტყვის: „მადიდე მე, მამაო, თავისა შენისა თანა, დიდებითა მით, რომელი მაქუნდა წინაშე შენსა უწინარეს სოფლის დაბადებისა” (იო. 17,5). ესევითარი უკუჱ დიდებაჲ ჩვენცა ვჰპოვოთ, ძმანო, საზომისაებრ  ჩვენისა, უკეთუ ვიღვაწოთ. ამისთვისცა მოციქული იტყვის: „უკეთუ მისთანა ვივნოთ, მისთანაცა ვიდიდნეთ”(რომ. 8,17).

ხოლო ჩვენ ბევრეულთა ცრემლთა ღირს ვართ, რომელთა წინა გვიძს ესოდენი დიდებაჲ და ჩვენ უდებებისათვის ჩვენისა  დავიჭირვებთ ამას ყოველი , რამეთუ დაღაცათუმცა არა იყო გეენიაჲ, საწყალობელვე  ვართ, რომელთა ესე გვაქვს ჴელმწიფება, რათა უკეთუ გვენებოს, ვსუფევდეთ ძისა თანა ღმრთისასა და ჩვენ დაკლებულ ვყვნეთ თავნი ჩვენნი მის ყოვლისაგან. რამეთუ, დაღაცათუმცა ჯერ იყო ასოეულად  დაჭრაჲ და ბევრეულითამცა სიკუდილითა სიკუდილი და ბევრეულთა სულთა მიცემაჲ, და ესეზომთავე ჴორცთა, მის დიდებისათვის არარაჲვე იყო.

ხოლო აწ ჩვენ  საფასეთაცა არა შეურაცხ ვჰყოფთ მის დიდებისათვის , რომელთაგან შემდგომად მცირედისა უნებლიეთცა განშორებად ვართ. არა უგულებელს ვჰყოფთ საფასეთა, რომელნი იგი ბევრეულთა ბოროტთა შინა შთამთხევენ ჩვენ და რომელნი აქავე დარჩებიან  და არა ჩვენნი არიან.

ხოლო ვინათგან არა მის დიდებისა ოდენ დაჭირვება წინამდებარე არს, არამედ გეენიაცა და „მატლი დაუსრულებელი, ცეცხლი დაუშრეტელი, ღრჭენა  კბილთა“[მრკ.9,46; მთ. 8,12] და ყოველი სატანჯველი, ვითარმე  თავს ვიდვათ იგი ყოველი.

ვიდრემდის არა აღვიხილავთ თუალთა ჩვენთა, არამედ მარადღე შფოთთა შინა ვართ და მხილებათა და სიტყვათა ამაოთა. მიწასა ვზრდით, რამეთუ ჴორცნი ესე ჩვენნი მიწანი არიან, რომელთა ვაპოხებთ და სული უდებ გვიყოფიეს და ჭეშმარიტსა დიდებასა არა ვეძიებთ. ხოლო ურგებთა დიდებათათვის ვზრუნავთ , და ბრწყინვალებსა საყოფლებსა  აღვაშენებთ და მოვიგებთ ტაძართა მრავალფასისათა და სიმრავლესა მონათასა, და მნეთა დავადგინებთ და ყოველთა  ზედა მთავართა და მთავრის მთავართა, ხოლო სული ჩვენი ოხრად სდგას, და ყოვლადვე არა ვზრუნავთ მისთვის , რაჲმე  ყოფად არს ამის ყოვლისა დასასრული? არა ერთსა მუცელსა აღვავსებთაა , ერთსა გუამსა შევმოსთაა? რაჲ არს ესეოდენი ესე ამბოხებაჲ, რად აღვაოხრებთ ერთსა მას სულსა, რომელნი ხდომილ არს ჩვენდა და შევაგინებთ მას და ბოროტსა მონებასა შინა ჴორცთასა შთავაგდებთ ?

რამეთუ რომელი მრავალსა ეძიებდეს, მრავალთა მონა არს , და  ანგელოსნი ამისთვის სანატრელ არიან, რომელ არარაჲ ეხმარებიან ესევითარნი ზრუნვანი. და ჩვენცა რაოდენ ნაკლულევანებით ვიყვნეთ, ანგელოსთა ცხოვრებასა მივეახლებით . არა ამისთვის ვნატრითაა ადამს, რამეთუ არარაჲ ეხმარებოდა სამოთხესა რა იყო, არცა სახლი, არცა სამოსელი, არცა სხუა რაჲ ამის სოფლისაგანი? ხოლო ჩვენ რაჲსათვის აღვაორძინებთ  ანგაჰარებასა და დავაკლდებით ზეცისა დიდებისა აზნაურებასა?

განვიფრთხოთ უკუჱ, საყვარელნო, და განვაგდოთ მონაგებთა ჩვენთა მონებაჲ, რათა მოვიგოთ ჭეშმარიტი იგი აზნაურებაჲ, და ღირს ვიქმნეთ ზეცისა დაუსრულებელსა დიდებასა დამკვიდრებად მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 88

სასუფეველის დიდებისათვისვე

ნეტარ არიან და სამგზის სანატრელ, რომელნი ღირს იქმნენ სასუფეველისა დიდებასა მიმთხვევად. და ეგრეთვე უბადრუკ არიან და სამგზის საწყალობელ, რომელნი დიდებისა მისგან განვარდენ .

ხოლო  ჩვენ, ძმანო, უკეთუ გვნებავს დიდებისა მის ზიარებად, რომელი „თუალმან  არა იხილა და ყურსა არა ესმა და გულსა კაცისასა არა მოუხდა”(1 კორ. 2,9), რომელი  იგი განუმზადა ღმერთმან მოყვარეთა თვისთა, შევიტკბოთ სათნოება და მცნებათა უფლისათა მუშაკად გამოვსჩნდეთ, რათა ზეცისა იგი დიდება დავიმკვიდროთ .

ნუ დიდებისა ამის წარმავალისა მოყვარეთა ვხედავთ, არამედ აღსასრული მათი გულისჴმა ვჰყოთ, რომელთა აქა მონაგებთა თვისთა მონებაჲ მოუგიესთ  და მუნ სიგლახაკე ბოროტი, და ბნელსა შინა გარესკნელსა ყოფაჲ .

ნუ ვჰხედავთ  მათ, რომელნი შვებასა შინა არიან და განცხრომასა და გულისთქმათა ბოროტთა აღასრულებენ , არამედ იგი მოვიხსენოთ, თუ რაჲ არს აღსასრული მათი. აქა სიზრქე ჴორცთა და სიმყრალე და მას საუკუნესა ცეცხლი და მატლი დაუსრულებელი  და სხუანი იგი სატანჯველნი.

კვალად ნუ მტაცებელთა ვხედავთ, არამედ აღსასრული მათი გულისჴმა ვჰყოთ: აქა ზრუნვანი და შიშნი და ურვანი და მუნ საკრველნი განუხსნელნი.

უკეთუ ამას ესევითარსა ვიხსენებდეთ და წინა აღუდგებოდეთ ბოროტთა მათ გულისთქმათა ჩვენთა, ადრე მძლე ვექმნეთ მათ მადლითა ქრისტესითა და მოვიგოთ სურვილი საუკუნოჲსა  მის დიდებისა.

ჰე, გევედრები, საყვარელნო, დიდებისა მის სურვილი  მოვიგოთ, რამეთუ ხსენებაცა მისი მებრ სახარულევან არს. ხოლო მიმთხვევაჲ მის დიდებისა რომელმანმე  ენამან გამოთქუას, ანუ რომელმან გონებამან მოიგონოს, რაზომ ტკბილ არს და საწადელ.

განვეყენნეთ აქა, ძმანო, ცუდისა დიდებისაგან და ნუ ვიჯმნით ქრისტესმიერისა სიგლახაკისა , რათა სასუფეველისა დიდება დავიმკვიდროთ, რომელსა  ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე. ამინ .

სწავლა 89. თავი ლ [30]

ქრისტეანეთათვის ჭეშმარიტისა

ქრისტეანესა უხმს, საყვარელნო, რათა იყოს ნათელი სოფლისა და მარილ, ვითარცა იტყვის უფალი, ვითარმედ: „თქვენ ხართ ნათელნი და მარილნი სოფლისანი”[მთ. 5,13-14]. ქრისტეანე იცნობების საქმეთაგან კეთილთა, რათა აღიძარცვოს ძველი იგი კაცი ცოდვისა და შეიმოსოს ახალი მადლი და მოიგოს ცხოვრება განათლებული და სხუათაცა ანათლებდეს, ვითარცა ნათელი .

ხოლო უკეთუ კულა ვერცა თავსა თვისსა უნათობდე, ჵ, ქრისტეანეო, ვინა გიცნა, თუ ქრისტეანე ხარ ჭეშმარიტი? ვინაჲ გულისჴმა ვჰყო, თუ განბანილ ხარ წყალსა მას შინა საიდუმლოსასა? რამეთუ უკეთუ შემდგომად პატივისა მის უღირსებით იქცეოდე, სასჯელისა მიზეზ გექმნას პატივი იგი, რამეთუ სიმაღლე პატივისა მაგის შენისა ფრიად არს .

ქრისტეანესა უხმს, რათა ყოვლით კერძო საიდუმლოდ ღმრთისა იყოს და სარგებელ ეყოს ყოველთა საქმით, სიტყვით, ხედვით, სლვით და ყოვლითავე სახითა .

ხოლო ესე ვსთქუ, არათუ რათამცა მაჩვენებლობით რასმე ვიქმოდეთ სახილველად კაცთა , არამედ რათა ყოველი ცხოვრება ჩვენი სახილველად ღმრთისა და სათნოყოფად მისა შევმზადოთ და ესრეთ კაცთაცა სარგებელ ვეყოფოდეთ და ვანათლებდეთ, ვითარცა ნათელი. არა თავთა თვისთა ოდენ არს ნათელი, არამედ ყოველთა მიმართ.

ქრისტეანისა ჯერ არს, რათა ჰბაძვიდეს ქრისტესა, ვითარცა იგი არა თავსა თვისსა სათნო ეყო, არამედ ყოველთა. და პავლეცა არა თავისა თვისისათვის ოდენ ზრუნვიდა, არამედ „ყოველთა ექმნა ყოვლად, რათა ყოველნი აცხოვნნეს“[1 კორ. 9,22] და იტყვის: „მობაძავ ჩემდა იყვენით, ვითარცა მე ქრისტესი”(1 კორ. 11,1).

და უფროსღა მაშინ ზრუნავს კაცი თავისა თვისისასა , ოდეს მოყვასთათვის ზრუნვიდეს, რამეთუ: „მოყვსისა ყოველივე ჩვენი არს“ და თანა­გვაძს „შეყვარებად მოყვასი, ვითარცა თავი თვისი“[მთ. 22,39; მრკ. 12,31].

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო, თავთა თვისთა განვანათლებდეთ საქმეთა მიერ კეთილთა და სხუათაცა სარგებელ ვეყოფოდეთ, რათა მივემთხვივნეთ ყოველნი სასუფეველსა ცათასა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 90

ქრისტეანეთა ქცევისათვის

გლოცავ, საყვარელნო, და გევედრები, ვაჩვენოთ  მოქალაქობა კეთილი და უბრწყინვალესი მზისა, რათა უფროსად იდიდოს  ღმერთი ჩვენ მიერ, რამეთუ ესრეთ ჰშვენის ქრისტეანეთა; და სათნო ვეყოფოდეთ ქრისტესა , რამეთუ სათნოება მარადის უბრწყინვალეს მზისა არს.

მოვიგოთ უკუჱ, ძმანო, სათნოება . ვიქმნეთ მშვიდ და მდაბალ სულითა, ვიქმნეთ მოწყალე და წმიდა გულითა და მშვიდობისმყოფელ ყოველთა მიმართ. უკეთუ ესრეთ ვიყვნეთ, უმეტესღა  სასწაულთა საქმისა მრავალნი მოვიდენ ჩვენ  მიერ დიდებად ღმრთისა.

დაღაცათუ ვინმე წინააღმდგომ და მაგინებელ ჩვენდა იქმნან , ვერარაჲ გვავნონ, არამედ უფროსად იგინიცა გულთა შინა მათსა მაქებელ ჩვენდა იქმნენ ჭეშმარიტებისათვის. იხილეთ , ვითარ ნაბუქოდონოსორ , მტერი იგი და მბრძოლი, სამთა ყრმათა მაქებელ და მადიდებელ მათდა იქმნა, იხილნა რა იგინი ახოვნად სიყვარულსა შინა ღმრთისასა .

გლოცავ, საყვარელნო, და გევედრები, მტკიცე იყავნ და აღუხოცელ გულთაგან ჩვენთა სამღთონი წერილნი. მივემსგავსნეთ მცირეთა ყრმათა, ვითარცა მათ  პირველ იწყიან ანბანი, მერმე აღმოკითხვაჲ ასოეულად და შემდგომად  წარემართნიან კეთილად კითხვასა, და ესრეთ იწყიან სწავლად სიბრძნისა და მცირედ მცირედ იქმნიან ჶილოსოჶოს.

ეგრეთვე ჩვენცა ვიქმოდეთ, ძმანო, განვჰყვნეთ სათნოებანი: პირველად უკუჱ ვისწავოთ  არა ტყუილი , არა ფიცი, არა ძვირის ხსენება .

მერმე კვალად სხვასა მუხლსა ჴელ ვჰყოთ წურთად , აღმოვფხვრნეთ გულისსიტყვანი და გულის­თქმანი ბოროტნი. აღმოვფხვრათ  შური, ჴდომა , დიდების მოყვარება; მოვიძულოთ ნაყროვანებაჲ, მთვრალობაჲ და უდებებაჲ, რათა ამიერ კვალად სიმაღლეთა მიმართ საქმეთასა  სწავლად აღვიდეთ მარხვისა და სიწმიდისა, სიმართლისა და სიმდაბლისა.

მერმე შეუძლოთ ლმობიერად  ლოცვაჲ, მდინარენი ცრემლთანი, „სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სულგრძელება, სიტკბოება, სახიერება, სარწმუნოება, მყუდროება და მოთმინება“[გალ. 5,22].

მერმე შეუძლოთ მადლითა და შეწევნითა უფლისათა ჯვარცმად ჴორცთა ჩვენთა, ვნებითურთ და გულისთქმით და ცხოველ ვიყვნეთ სულითა და სულითაცა ვეგნეთ.

და ესრეთ ვიქმნნეთ იფქლ წმიდა შესაკრებელ  საუნჯეთა მათ ზეცისათა და მოქალაქე ზეცისა იერუსალიმისა, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი ქრისტეანენი მიმთხვევად  მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 91

კვალად ქრისტეანეთათვისვე

საყვარელნო, ქრისტეანესა ჰშვენის, რათა იყოს მარადის აღმასრულებელ მცნებათა ქრისტესთა, აქუნდეს გულისჴმისყოფა და წურთა სამღთოთა წერილთა, ხსენება სიკუდილისა და სასჯელისა, მოწყალება, სახიერება, სიწმიდე  და ხსენება ქრისტეს ვნებათა.

უკეთუ ესენი მოვიგნეთ, და ამათ მიერ წმიდა იქმნას სული და ღირს შეწყნარებად უდიდესსა საიდუმლოსა, რომლისა ძლით შემძლებელ არს კაცი ყოველთაგან ვნებათა განთავისუფლებად.

ხოლო რაჲ არს საიდუმლო იგი, რომლისათვის  უხმს პირველვე განმზადებაჲ და განწმედაჲ სულისა, რათა შეუძლოს მოღებად მისსა? ესე იგი არს ყოვლად პატიოსანი და უხრწნელი ჴორცი და სისხლი ქრისტესი. უკეთუ ჰპოვოს მან სული კეთილად განმზადებული და ღირსებით შეწ­ყნარებად მისა , ყოველი ვნება იოტოს მისგან, ყოველი სიმყრალე განასუნნელოს, ყოველი ბნელი  მისი განანათლოს, და მერმე  ცხოვრებდეს სული იგი ცხოვრებითა მით სამღთოჲთა და იქმნას სამკვიდრებელ ქრისტესა და უფროსღა ქრისტეშემოსილ.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, განვიწმიდნეთ თავნი ჩვენნი და მოსწრაფე ვიყვნეთ აღსრულებად ქრისტეს მცნებათა და ზიარ ყოვლადდიდებულთა საიდუმლოთა მისთა, საგზლად ცხოვრებისა მის საუკუნოსა და განმზადებულ თანაწარუვალისა სიკუდილისათვის, რათა მივემსგავსნეთ ქრისტესა. და ესრეთ ჭეშმარიტ ქრისტეანე ვიქმნეთ, „მისთანა ვივნოთ და მისთანაცა ვიდიდნეთ“(რომ. 8,17) დიდებასა მას ზეცისასა, „რომლისა მსგავსი თუალმან არა იხილა, ყურსა არა ესმა და გულსა კაცისასა არა მოუხდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყვარეთა მისთა“[1 კორ. 2,9], რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომელსა ჰშვენის დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 92. თავი ლა [31]

ქრისტეანეთა მიცვალებისათვის

საყვარელნო, ქრისტეანეთა მიცვალებასა ზედა ანგელოსნი მოივლინებიან ზეცით მეუფისა მიერ და მიუწოდენ მონასა მას ღმრთისასა.

ჵ, ვითარ დიდი საიდუმლო აღესრულების, ვითარ  საშინელი და შესაძრწუნებელი და ღირსი გალობისა და სახე დიდისა მის სიბრძნისა სამღთოჲსა.ვითარ განვალს სული ჴორცთაგან, ვითარცა სახლისა რაჲსაგანმე და მივალს მეუფისა თვისისა.

ვითარცა ოდეს იგი იშვებოდეს ყრმა, ეგრეთვე მიცვალებაცა კაცისა შობა არს ფრიად უაღრესი მის შობისა , რამეთუ მივალს სული იგი ნათლად ბნელისა ამის სოფლისაგან; განიხსნების, ვითარცა საკრველისაგან, განვალს დილეგისა ამისგან, განთავისუფლდების ღვაწლისაგან და მივალს განსვენებად.

რამეთუ, ვითარცა მზე ცისკარსა განწმედილსა აღმობრწყინდეს  რა, ეგრეთვე სული, განვიდის რა ჴორცთაგან, გონებითა წმიდითა ბრწყინავნ; და ვითარცა მეფე  შარავანდითა  შერავალნ პალატად შემკობილი, ესრეთ არს  სული განმავალი ჴორცთაგან და მიმავალი ღმრთისა დიდებასა.

ამას უკუჱ ესევითარსა საქმესა სამღთოდ განგებულსა ვიხსენებდეთ, საყვარელნო, და ნუ ვიგლოვთ მიცვალებულთა ზედა უწესოდ და უშვერად, არამედ ვიქმოდეთ მათთვის  ქველისსაქმესა და სამღთოსა მსხვერპლისა შეწირვასა, გლახაკთა მიმართ წყალობასა, ქვრივთა და ობოლთა გამოზრდასა, ლოცვასა და ფსალმუნებასა.

ესე არს წესი ქრისტეანეთა და სათნო ღმრთისა შესაწირავი, მიცვალებულისა მის ფრიადი შესაძინელი და თავთა ჩვენთა დიდი სარგებელი. ამას ვიქმოდეთ, ძმანო, რათა მათცა და ჩვენცა სასუფეველი ღმრთისა დავიმკვიდროთ, რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 93

მიცვალებულთა  პატივისათვის

საყვარელო, უკეთუ გნებავს მიცვალებულისა მის პატივისცემაჲ, აღასრულენ მისთვის ვედრებანი და ლოცვანი. მიეც გლახაკთა და ჭირვეულთა, დაასხი  წყალი მოწყალებისა ცეცხლსა გეენიისასა , შემოჰკრიბენ გლახაკნი, არქუ სახელი მის მიცვალებულისა, აღადგინენ მრავალნი მეხვაიშნენი , და ისმენს უფალი მათსა ვედრებასა .

და ესეცა მისისა სახიერებისა და კაცთმოყვარებისა საქმე არს, რომელ  ლოცვითა და ვედრებითა გლახაკთა, ობოლთა და ქვრივთათა ულხენს შესვენებულთა მათ, რათა უმეტესი პატივი ჰპოვონ ცხოვრებასა მას .

ნუ იტყვი, თუ: „გლახაკი ვარ და არა მაქვს საფასე.“ მრავალგზის მითქვამს, ვითარმედ მოწყალებასა არა საზომისა მისებრ მიცვალებულისა შერაცხავს  ღმერთი, არამედ ძალისაებრ და გონებისა მიმცემელისა. ძალისაებრ შენისა ჰქმენ, ძმანო, მოწყალებაჲ , მოუწოდე მღუდელთა, რათა აღასრულონ მისთვის უსისხლო იგი მსხვერპლი.

არათუ ცუდად აღესრულების წმიდა ჟამისწირვაჲ შესვენებულთათვის, ანუ ვედრებანი და მოწყალებანი მათთვის ქმნილნი, არამედ ესე ყოველი სულმან წმიდამან განაწესა, რათა ურთიერთას სარგებელ ვეყოფოდეთ. მიცვალებულსა შენ  მიერ სარგებელ ეყოფის და შენ მის მიერ, რომელ წესსა და მცნებასა სიყვარულისასა აღასრულებ.

ამისთვის ღაღადებს  დიაკონი და იტყვის: „ქრისტეს მიერ შესვენებულთათვის და რომელნი ხსენებასა მათსა აღასულებენ, უფლისა მიმართ ვილოცოთ.“ არა დიაკონი ღაღადებს ამას, არამედ მადლი იგი სულისა წმიდისა.

წინამდებარე არს მსხვერპლი იგი დიდებული. მუნ მდგომარე არიან ანგელოსნი და მთავარანგელოსნი, წინაშე ძისა ღმრთისა ძრწოლით ჰმსახურებენ. და მაშინ ღაღადებს დიაკონი ამას ვედრებასა, და ყოველივე ჭეშმარიტ არს და სარწმუნო, რამეთუ დიდი პატივი არს ესე მსხვერპლი ქრისტეს მიერ შესვენებულთათვის და ჰპოვებენ ლხინებასა.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, სარწმუნოებით აღვასრულებდეთ ხსენებასა შესვენებულთათვის, და ამით სახითა ნუგეშინის ვსცემდეთ მიცვალებულთა მათ ჩვენთა. უწესოთა გლოვათა და უსარგებლოთა ცრემლთა და სამარეთა შემკობისა წილ, აღვასრულებდეთ მათთვის სამღთოსა წირვასა, ლოცვასა  და მოწყალებასა გლახაკთა, ობოლთა და ქვრივთა მიმართ, რათა იგინიცა და ჩვენ ყოველნი ღირს ვიქმნეთ საუკუნესა ცხოვრებასა მიმთხვევად, მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 94

რათა არა უზომოდ ვიგლოვდეთ მიცვალებულთათვის

გულისჴმა ვჰყოთ, საყვარელნო ძმანო, რამეთუ  ჩვენთა ცოდვათა თანა ესეცა ბოროტი არს უზომოჲ იგი გლოვაჲ მიცვალებულთა ზედა . რამეთუ რომელნიმე ჰგოდებენ ჴმითა და დაიბძარვენ პირსა და იფხვრიან თმათა, და შეეყენებიან სახლსა ბნელსა, რომელნიმე გოდებისათვის და რომელნიმე  მაჩვენებლობისათვის.

რაჲსა იქმ, ჵ, კაცო მორწმუნეო, საქმესა ურწმუნოთასა? რამეთუ მწყობრთა შემოჰკრებ და განწესებულად იქმ ტირილსა და დედათა ჴმითა და კილოჲთა მტირალთა მოიყვანებ. არა სიცოფე არსა ესე ყოველი? ანუ არა გვეცინოდიანაა წარმართნი და ყოველი  საიდუმლო ქრისტეანობისა ზღაპრად შეჰრაცხონ?!

ხოლო უფალი იტყვის, ვითარმედ: „ნეტარ  იყვნენ მგლოვარენიო”(მთ. 5,4). და მას გლოვასა არავინ იგლოვს თვისისა სულისა ცხოვნებისათვის, ხოლო ამას გლოვასა, რომელი არა ბრძანებულ არს ჩვენდა, მას ვიგლოვთ.

არამედ იტყვიან ვიეთნიმე, ვითარმედ: „ვის ძალუძს კაცსა არა ცრემლოვაჲ მამისა, ანუ შვილისა, ანუ ძმისა  თვისისათვის, ანუ სხვისა რაჲსამე ესევითარისა.“ გარნა არათუ მეცა ამას ვის ვაყენებ , ანუ თუ ვიტყვი, ვითარმედ: არა ჯერ არს, რათა ელმოდეს, არამედ უშვერებასა მას ვსძაგებ. არა ვარ ესრეთ მხეცისა მსგავს, არცა ესრეთ ულმობელ; ვიცი, რამეთუ ბუნება იიძულების და არა ეგების არა შეწუხებაჲ, რამეთუ ესე ქრისტემან აჩვენა, ჰსცრემლეოდა რა ლაზარეს ზედა.

და შენცა უკუჱ, საყვარელო, სცრემლეოდე  შიშითა ღმრთისათა და მყუდროებით და პატიოსნებით. უკეთუ ესრეთ სცრემლეოდე, არა უწესოებისა  სახე არს ესე და არცა ვითარცა ურწმუნოჲ აღდგომისა იგლოვ, არამედ ვერ იტვირთავ განყოფასა მას საყვარელისა შენისასა, რამეთუ, რაჟამს  გზასაცა წარვიდიან თვისნი ჩვენნი, მწუხარე ვიყვნით.

ეგრეთვე შენ სცრემლეოდე, ძმაო, ვითარმცა  შორსა გზასა წარგზავნიდე. და ამასცა არათუ სჯულსა დაგიდებ, არამედ შეგინდობ და ვიტყვი, ვითარმედ: არა ბრალი არს, თუ  იქმოდე  ამას საქმესა ესრეთ წესიერად.

არამედ, უკეთუ ცოდვილი იყო, რომელი აღესრულა , მისთვის ჯერ არს წუხილი და ტირილი, – და უფროსად არა ტირილი ოდენ, რამეთუ ესე არას ერგების მას, არამედ რათა ვიქმოდეთ მისთვის მოწყალებასა და შესაწირავთა, და ჟამის წირვათა. და რათა ვჰმადლობდეთ ღმერთსა , რომელმანცა იცოდა, ვითარმედ არა მოვალს იგი სინანულად და მისთვის ადრე წარიყვანა, რათა არღარა ჰსცოდვიდეს.

და უკეთუ მართალი იყო , ეგრეთცა ჯერ არს სიხარული, რამეთუ განერა საბრხეთაგან სოფლისათა და შევიდა ნავთსაყუდელსა დაუნთქმელად.

და უკეთუ ჭაბუკი იყოს, ესრეთ  ვიხარებდეთ, რამეთუ ადრე განეშორა  ბოროტთაგან სოფლისათა.

და უკეთუ მოხუცებული იყოს, რამეთუ მოსცა ღმერთმან ჟამი ფრიად კეთილისყოფად და ესრეთ წარიყვანა.

ხოლო შენ ამას ყოველსა არა იგონებ, არამედ მტირალთა შემოჰკრებ, ვითარმცა მიცვალებულსა მას პატივ სცემდი, რომელ ესე უკანასკნელი  უპატიოება არს. რამეთუ შესვენებულისა პატივი არა ცრემლნი არიან და მტირალთა ჴმანი, არამედ გალობანი და ლოცვანი და ფსალმუნებანი. და უკეთუ გნებავს მიცვალებულისა მის პატივისცემაჲ, სხვითა სახითა პატივ-ეც: მოწყალება ჰქმენ, მშიართა პური ეც, შიშველთა – სამოსელი და ყოველი სახე მოწყალებისა ჰყავ მისთვის, თუ  არა , ესოდენისა გოდებისა მიერ, რაჲ სარგებელი იქმნების?

ვიდრემდის ვართ მიწა და ნაცარ, ვიდრემდის ვართ სისხლ და ჴორც, აღვიხილნეთ ზეცად, გულისჴმა ვჰყოთ საქმე სულიერი. ვითარ ნუგეშინის ვსცეთ წარმართთა? ვითარ ვეტყოდეთ აღდგომისათვის მკუდართასა? რაჟამს ჩვენ ესრეთ  ვიყვნეთ, ანუ ჩვენ თვით ვითარ ვიყოფოდეთ? რამეთუ უზომოჲ მწუხარება დააბნელებს თუალთა სულისათა და არარას უმჯობესსა შეუნდობს ხილვად და ღმერთსა შევაწუხებთ უთმინოებითა, და  მიცვალებულსა მას ვერას ვარგებთ და თავთა ჩვენთა დიდად ვავნებთ.

ხოლო ესრეთ თუ ვიქმოდეთ, ვითარ ვსთქუთ, ღმერთსაცა მოვიმადლებთ და მიცვალებულსა მას ზედა სიყვარულისა წესსა აღვასრულებთ და ჩვენთაცა თავთა ვარგებთ.

და უკეთუ ვინ იტყოდეს: „ვითარ არა შევსწუხნეო შვილისა, ანუ მამისათვის?“ არამედ არა ვიტყვი მე, ვითარმედ: ნუ შესწუხდები, არამედ ნუ უზომოდ ჰგოდებ, და უშვერად იგლოვ. რამეთუ უკეთუ გულისჴმა ვჰყოთ, ვითარმედ: ღმერთმან მიგვიღო და ვითარმედ მოკუდავ იყო მამაცა და ძეცა  ჩვენი, ესრეთ ვჰპოვოთ განსვენებაჲ. რამეთუ კაცი იშვა მოკუდავი, და მოკუდავი იგი მოკუდა. რად უკუჱ მწუხარე ხარ ბუნებითისა საქმისათვის?

ნუუკუჱ მწუხარე ხარაა, რომელ სჭამს შვილი შენი? რომელი იგი ბუნებითი საქმე არს, ეგრეთვე უკუჱ არს სიკუდილიცა .

ნუ ეძიებ უკუდავებასა მოკუდავისა მის თანა, ნუცა ჰგოდებ, არამედ თავს იდევ სჯული ბუნებასა ზედა კაცობრივსა დადებული და ჰგოდებდე ცოდვისათვის.

ესე გლოვა კეთილ არს, ესე სახე არს სიბრძნისა ფრიადისა. ესე გლოვაჲ მოვიგოთ, საყვარელნო, რათა მუნ სიხარული საუკუნო ვჰპოვოთ , მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება და სიმტკიცე თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითუ უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 95. თავი ლბ [32]

შემდგომად სიკუდილისა მოწყალებისათვის

საყვარელნო, არს უკანასკნელად აღმოვფშვინვადმდე მოწყალებაჲ ღმრთისა სათნომყოფელი , და შემდგომად სიკუდილისაცა. გარნა არა ეგრეთ, ვითარცა ცხოველყოფასა , არამედ უკეთუ ჭეშმარიტად ჰქმნე რომლითამე სახითა, მუნვე აღუწერიეს ქრისტესა.

მიეც მას ნაწილი მონაგებთაგან შენთა. უკეთუ არა გამოზარდე ცოცხალმან მშიარი, მაშა განსლვასა შენსა ჰყავ ესე. ოდეს არღარა უფალ საქონლისა შენისა ხარ, სთქუ და მიეც ქრისტესა ნაწილი რაჲმე მაშინ და დაჰხსენ  ვნებაჲ უწყალოებისა შენისა და მით მიემთხვიო წყალობასა.

ვინათგან არა გამოზარდე ქრისტე ცოცხალ  მყოფმან, აწ მიეც იგი ნებსით, რომელი მას მოუცემიეს შენდა, რომელი არღარა არს შენი. რამეთუ მრავალნი კაცნი მეყსა შინა მოსწყდეს, ხოლო შენ მოგანიჭა ღმერთ­მან განგება მონაგებისა შენისა. უკეთუ არა ჰქმენ ცხოვრებასა შენსა სარგებელი სულისა შენისათვის, აწ ჰყავ კეთილი ჟამსა სიკუდილისა შენისასა.

უკეთუ არცაღა  აწ ჰყო, ვინ იყოს შემწე შენდა წინამოსაჯულისა შენისა? რამეთუ ოდეს იყავ ცხოველ, ვითარცა უკუდავსა გეპყრნეს მონაგებნი შენნი, ხოლო აწ განაგდე ბოროტი ჩვეულება, რამეთუ მოკუდავ ხარ.

კვალად მნებავს თქმად, უკეთუ ისმინო შენ ეგრეთ შეპყრობილმან ძრწოლითა, ვითარმედ: აღრაცხე მონათა შენთა თანა  მეუფეცა შენი. რაოდენი აწ გნებავს მიცემა მონათა, მიეც ქრისტესაცა, რათა შიმშილისაგან და წყურვილისა და შიშვლოებისა და საპყრობილისა განთავისუფლდე, ვინათგან არა ჰქმენ სიცოცხლესა.

არა შეიკდემაა აქა აწ თქმულთაგან? ხოლო აჰა, ესერა განხვიდე და ფრიად უძვირესი ამისა ისმინო მუნ და მიიღო მოუთმენელი სატანჯველი. რამეთუ გეგულების თქმად, ვითარმედ: „ვისა მიმართ მივივლტოდეო და ვისამე ვხადოდე შემწედ ჩემდა? აბრაჰამსა? არა ისმინოს. ანუ მამასა, გინა პაპასა? არამედ ესენი უკუჱ ვერ შემძლებელ არიან ხსნად ჩემდაო.“

გარნა უკეთუ აქამომდე იყავ ფიცხელ და უწყალო, ხოლო აწ იქმენ ლმობიერ და მოწყალე გლახაკთა მიმართ, და იგინი ევედრნენ შენთვის და მიემთხვიო ცხოვრებასა საუკუნესა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 96

შემდგომად სიკუდილისა მოწყალებისათვის

საყვარელნო, მოწყალება ჩვენი, ოდეს მოვჰკუდეთ, მაშინ გამოჩნდების და წარმოდგების  ბრწყინვალედ და  ჴელთაგან წარწყმედისათა  გვიხსნის და საუკუნესა მას ცხოვრებასა შეგვიყვანებს და აღგვიშენებს სავანეთა მათ და საყოფელთა საუკუნეთა ცათა შინა. ლამპართა  ჩვენთა არა შეუნდობს დაშრეტად, არცა სამოსელთა ხენეშთა  შეგვინდობს შემოსად და შესლვად სასძლოსა მას, არამედ განგუბანს და უფროს თოვლისა განგვასპეტაკებს . არა შეგვინდობს შთავრდომად, სადა მდიდარი იგი შთავარდა, არცა სმენად სიტყვათა მათ მძიმეთა, არამედ მიმიყვანებს ჩვენ წიაღთა აბრაჰამისთა.

აწ უკუჱ, საყვარელნო, ვისწრაფოთ მოწყალებაჲ, ვიდრე სიკუდილადმდე, რამეთუ  უმჯობეს არს ამის წარმართებაჲ, ვიდრეღა დაპყრობად ყოველთა მეფობათა ქვეყანისათა. და ასწავებს მოყვარეთა თვისთა, თუ ვითარ განერნენ უკუდავისა მისგან სიკუდილისა და საუნჯეთა მიანიჭებს წარუპარველთა და წმიდა ჰყოფს სულსა ყოვლისა შეგინებისაგან .

და რად სახმარ არს თვითოეულად წარმოთქმაჲ საქმეთა მოწყალებისათა? არამედ ერთიღა მიგითხრა და კმა არს: მოწყალება გასწავებს , თუ  ვითარ იქმნა მსგავს ღმრთისა, რომელ ესე თავი არს და ბეჭედი ყოველთა კეთილთა.

არა უხმს მოწყალებასა  შრომაჲ, არცა სიგრძე ჟამისა, არცა სხუა რაჲმე სიძნელე. არამედ უძლურებასა შინა თუ იყო, აღესრულების კეთილად, და თუ დაჰბერდე ეგრეთვე. და განრახვიდე სოფლით , თანამოგზაურ გექმნების, და არაოდეს დაგიტევებს და  შეგიყვანებს წინაშე საყდარსა ქრისტესსა და თანაშეგეწევის და განგამართლებს. დაღაცათუ ფრიად შეცოდებული იყო, მოწყალება შენი ღირს გყოფს წყალობასა  და გვირგვინოსნობასა.

და უკანასკნელსა მას დღესა, სიხარულით აღგადგინებს და მარჯვენით კერძო ცხოვართა თანა დაგადგინებს, და წინაშე მსაჯულისა შენთვის მეოხი არს დიდი. და მოწყალებისა მიერ ისმენ ჴმასა მას სანატრელსა მეუფისასა, ვითარმედ: „მოვედით კურთხეულნო მამისა ჩემისანო და დაიმკვიდრეთ სასუფეველი თქვენთვის განმზადებული, რამეთუ მშიოდა და მეცით მე ჭამადი და წყურიელსა მასვით მე, შიშველ ვიყავ და შემმოსეთ მე, უცხო ვიყავ და შემიწყნარეთ მე, სნეულ ვიყავ და მომხედეთ მე, და საპყრობილესა ვიყავ და მოხვედით ჩემდა”[მთ. 25,34-36].

ესე ყოველი მოწყალებისა მიერ იქმნებიან, ძმანო. შევიტკბოთ მოწყალება და ვიქმოდეთ მარადის ცხოვრებასა შინა ჩვენსა, და შემდგომად სიკუდილისაცა იქმნებოდეს ჩვენთვის ქველისსაქმეჲ, რომელი ესე ფრიად კეთილ არს, რათა ღირს ვიქმნეთ ყოველნი სასუფეველსა ცათასა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 97

შემდგომად სიკუდილისა მოწყალებისათვის

საყვარელნო, მივემსგავსნეთ  მენელსაცხებლეთა დედათა და ნუ დაუტეობთ იესოს ჟამსა განსაცდელისა. და შემდგომად სიკუდილისაცა, მათ სული  თვისი დასდვეს ქრისტესთვის, და შემდგომად აღსრულებისაცა ჰმსახურებდეს  მას. ხოლო  ჩვენ, არცათუ მშიარი, რა ვიხილოთ უფალი, მიუპყრობთ საზრდელსა. და რაჲმე იყოს შემწე ჩვენდა, ჟამსა მებრ სიკუდილისასა და შემდგომად სიკუდილისა, ვინათგან არა გვაქვს წყალობაჲ?

ვიცი , იტყვის კაცად კაცადი ჩვენ შორის, ვითარმედ: „უკეთუმცა ვიხილე უფალი, ვითარმცა არა მივეც ყოველი მონაგები ჩემიო ?“ და არა იციან, ვითარმედ: აწცა მას თავადსა ვხედავთ, რამეთუ მან სთქუა, ვითარმედ: „მე ვარ“(იო. 10,9; 11,25), და „რაოდენი უყოთ  ერთსა ამას მცირეთაგანსა, ძმათა ჩემთასა, იგი მე  მიყავთო”[მთ. 25,40]. აწ უკუჱ რად არა მისცემთ მონაგებთა თქვენთა?

უკეთუ შეიწყალო გლახაკი, ჵ, კაცო , და კეთილი უყო, არარაჲთა უდარეს ხარ მენელსაცხებლეთა მათ, რომელნი ჰმსახურებდეს უფალსა, არამედ მოიღო სასყიდელი სწორად მათდა.

ამისთვის, ძმაო, იხილო რა გლახაკი, მოიხსენენ სიტყვანი უფლისანი, რომელ სთქუა, ვითარმედ: „მშიოდა და მეცით მე ჭამადი“ და შემდგომი ამისი. და მოსწრაფებით ჰქმენ ქველისსაქმე. ხოლო უკეთუ არა გრწამს აწ ჩემი, მაშინ გრწმენეს, ოდეს გრქუას: „რავდენი  არა უყავთ ერთსა მცირეთაგანსა, მე არა მიყავთ“[მთ. 25,45].

გარნა ნუ იყოფინ ჩვენდა სმენად ამის ჴმისა, არამედ მოგვეცინ უფალმან აქავე ნაყოფსა მოწყალებისასა ჩვენებად და სმენად ჴმასა მას კურთხევისასა მწოდებელსა ჩვენდა სასუფეველად.

ჰე, გევედრები საყვარელნო, შევიტკბოთ  მოწყალებაჲ, რათა ჩვენცა მივემთხვივნეთ წყალობასა. გარნა ნუ მონახვეჭისაგან და ნატაცებისა  ვიქმთ, რამეთუ იტყვის წინასწარმეტყველი: „ვითარცა ვინ მოკლას  ძე წინაშე თუალთა მამისა თვისისათა, ეგრეთვე, რომელმან შეწიროს შესაწირავი საფასეთაგან გლახაკთასა”.

ამისთვის გევედრები, საყვარელნო ძმანო, „მოვიქცეთ ბოროტისაგან და ვიქმოდეთ კეთილსა“[ფს. 36,27], რათა სიმართლით მონაგებისაგან ვიქმოდეთ მოწყალებასა მარადის. და შემდგომად სიკუდილისაცა იყვნენ მრავალნი გლახაკნი მლოცველ ჩვენთვის.

და ესრეთ, მოწყალებისა მიერ განბრწყინვებულნი, წარვსდგეთ კადნიერებით წინაშე საშინელსა მას საყდარსა ქრისტესსა და მართალთა თანა გვესმას ტკბილი იგი და ყოვლადსაწადელი ჴმაჲ კურთხევისა და გვირგვინითა შემკობილნი ღირს ვიქმნეთ სასუფეველსა ცათასა მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

სწავლა 98. თავი ლგ [33]

მეორედ მოსლვისათვის და სასჯელისა

საყვარელნო , ოდეს უფალი ჩვენი იესო ქრისტე მოვიდეს დიდებითა მამისათა, ურიცხვთა ზეცისა მხედრობათა თანა – ანგელოსთა და მთავარ­ანგელოსთა, ხერუვიმთა და სერაჶიმთა და სხუათა მათ დასთა თანა, ცანი განეხვნენ და „დასჯდეს საყდართა  დიდებისათა და ყოველი ბუნება კაცთა წარმოსდგეს  წინაშე მისსა“[მთ. 19,28].

ვინმცა უძლო მითხრობად, ანუ გონებითაცა მიწდომად მაშინდელსა დიდებასა  და ბრწყინვალებასა მისსა? რამეთუ ჭეშმარიტად საშინელ არს ჟამი იგი და შესაძრწუნებელ, ოდეს ყოველნი ანგელოსნი და ყოველნი კაცნი წარდგომილ იყვენ შიშით და განიკითხვიდეს ნათესავსა კაცთასა და რომელთამე  ეტყოდეს: „მოვედით კურთხეულნო მამისა ჩემისანო”(მთ. 25,34), და სხუათა ჰრქუას: „ეჰა, მონაო სახიერო და სარწმუნოო! მცირესა ზედა სარწმუნო იქმენ , მრავალსა ზედა დაგადგინო შენ”(მთ. 25,21; 25,23).

და კვალად სხუათა ჰრისხვიდეს და წარავლენდეს „ცეცხლად საუკუნოდ“[მთ. 25,41], და რომელსამე უწოდდეს: „მონად ბოროტად, უკეთურად და მედგრად“[მთ. 25,26]. სხუათა ნაწილსა : „ორგან განკვეთდეს და ორგულთა თანა დასდებდეს“[მთ. 24,51; ლკ. 12,46]. სხუათა კვალად უბრძანებდეს: „შეკრვად ჴელით და ფერჴით, და განგდებად ბნელსა მას გარესკნელსა“[მთ. 22,13]. ვინ არა შეშინდეს და ძრწოდეს  ჟამისა მისგან?

„მაშინ მართალნი გამობრწყინდენ ვითარცა მზე”(მთ. 13,43) და ფრიად უბრწყინვალეს  მზისა! არამედ არარაჲ არს ამას სოფელსა უბრწყინვალეს მზისა. ამისთვის მას მოვიღებთ სახედ მაშინდელისა მის მართალთა ბრწყინვალებისა.

რამეთუ მთასა ზედაცა თაბორსა, რომელ სთქუა მახარებელმან, ვითარმედ: „განბრწყინდა პირი მისი, ვითარცა მზე”(მთ. 17,2). ამისთვის ესრეთ სთქუა, რამეთუ: არარაჲ  იპოვა სოფლისა საქმეთაგან ხილულთა უბრწყინვალეს მზისა, რათამცა მას მიამსგავსა სახე იგი. უკეთუ არა ესე ცხად არს, თუ რაზომ უმეტეს იყო ბრწყინვალება იგი ნათელსა მზისასა, რამეთუ აჰა, ესერა მცხინვარებისა მისგან მზისა არავინ დავარდების პირსა ზედა. რამეთუ მაშინ ესოდენ გარდაემატა ბრწყინვალება იგი ნათლისა მზისასა , რომელ ყოვლადვე ვერ იტვირთეს მოწაფეთა, არამედ დაცვივნეს  პირსა ზედა. ჭეშმარიტად უკუჱ გამობრწყინდენ მართალნი დღესა მას მეორედ მოსლვისასა უმეტეს  მზისა.

ხოლო, ვაჲ ცოდვილთა, რამეთუ დიდი სიბნელე და შიში და ძრწოლა შეედვას მათ, რაჟამს საქმენი მათნი ბოროტნი ემხილებოდინ. მაშინ რად სახმარ არს მამხილებელთა და მოწამეთა წარმოდგინებაჲ? რამეთუ ყოველივე უწყის უცთომელად მსაჯულმან მან საშინელმან.

ყოველივე შიშველ და ქედდადრეკილ იყოს წინაშე მისსა. არა არს მუნ მდიდარი და გლახაკი და უძლური , არამედ  ესე წესნი და სახენი დაიხსნებიან , და გამოძიება საქმეთა თუალუხუავი იხილვების და მოქმედნი უსჯულოებისანი სირცხვილეულნი გამოსჩნდებიან.

ამისთვის, საყვარელნო, გევედრები: აღვიძარცვნეთ სამოსელნი ესე ხენეშნი და ცოდვითა შებღალულნი და შევიმოსოთ საჭურველი ნათლისა, რათა დიდება უფლისა გამობრწყინდეს ჩვენ ზედა. ჴელ ვჰყოთ  მცნებათა უფლისათა აღსრულებად, რამეთუ არარაჲ შეუძლებელი უბრძანებიეს, არამედ ყოველივე მცნება მისი ადვილ  და შესაძლებელ არიან.

ისმინე , რაჲსა იტყვის: „მშიოდა, და მეცით მე ჭამადი; მწყუროდა, და მასუთ მე; უცხო ვიყავ, და შემიწყნარეთ მე; შიშველ ვიყავ, და შემმოსეთ მე; სნეულ ვიყავ, და მომხედეთ მე; საპყრობილესა ვიყავ, და მოხვედით ჩემდა”(მთ. 25,35-36). არცა ერთი არს ამათგანი შეუძლებელ, უკეთუ ოდენ ვინებოთ .

აწ უკუჱ გევედრები, ძმანო, მოვიწყვიდნეთ ბოროტნი ჩვეულებანი, განვდევნოთ  ანგაჰარებანი, განვჰხსნათ  ყოველი  კრულება სიცრუვისა, განვხეთქოთ გულარძნილებაჲ ყოვლისავე ცოდვისა, განუტევნეთ პყრობილნი მიტევებითა და ყოველი ჴელით წერილი სიცრუვისა განვხეთქოთ. ვსცეთ მშიარსა პური და გლახაკნი უსართულონი  შევიყვანნეთ სახლად ჩვენდა. ვიხილოთ თუ შიშველი, შევმოსოთ იგი, და თვისი ნათესავისა ჩვენისა არა უგულებელს ვჰყოთ. ესე არიან ყოველნივე სარწმუნოებისა მიერ წმიდისა ნათლისღებისა ძმანი ჩვენნი.

მოვიგოთ სიყვარული, სახიერება, კაცთმოყვარება, სიწმიდე, სიმდაბლე და ლმობიერება . უცხო ვჰყვნეთ თავნი ჩვენნი ყოველისავე ცოდვისაგან, შევინანნეთ პირველ ქმნულნი უსჯულოებანი, „მოვიქცეთ ბოროტისაგან და ვიქმოდეთ კეთილსა “[ფს. 36,27]  .

ესრეთ თუ ვჰყოთ, ღირს ვიქმნეთ ჭეშმარიტისა მის ვაჭრობისა მოვაჭრებად, ვითარცა იტყვის მოციქული, ვითარმედ: „ნამდვილვე არს სარეწავ დიდ ღმრთის მსახურება უნაკლულოებით, რამეთუ არარაჲ შემოვიღეთ სოფლად; სჩანს, რამეთუ არცა განღებად რაჲ ჴელგვეწიფების, გარნა საქმენი ჩვენნი, გინათუ კეთილნი, გინათუ  ბოროტნი”(1 ტიმ. 6,6-7);[2 კორ. 5,10].

აწ უკუჱ, საყვარელნო , კეთილნი საქმენი მოვიგნეთ, რათა კადნიერებით ღირს ვიქმნეთ ხილვად დიდად შვენიერებასა მას უფლისასა, მორავიდეს მიუთხრობელითა მით დიდებითა თვისითა განკითხვად ყოველთა კაცთა. და დავსდგეთ მარჯვენით მისსა და გვესმას ჴმა იგი კურთხევისა. და მივემთხვივნეთ მკვიდრობასა სასუფეველსა ცათასა მადლითა  და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით და სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე .

სწავლა 99

საშინელისა მისთვის სასჯელისა

გულისჴმა ვჰყოთ, ჵ, საყვარელნო , რამეთუ ყოველთავე წარდგომა გვიხმს წინაშე საშინელსა საყდარსა  ქრისტესსა და სიტყვის მიცემაჲ საქმეთა ჩვენთათვის. გამოვისახოთ  გონებათა ჩვენთა იგი სამსჯავროჲ, ვითარმცა აწ მოწევნულ არს და სიტყვისგება თანაგვაძს. შევედინღა კაცად კაცადი გონებასა თვისსა და შემოიღენ შორის ყოველივე, რომელიცა მუნ გამოჩინებად არს.

არა შეძრწუნდითაა თითოეული? არა განცვიფრდითაა? „მე მოვიხსენე  და ძრწოლა შემედვა, და გული ჩემი შეძრწუნდა ჩემთანა“[ფს. 54,4-5].

ხოლო უკეთუ აწ ხსენებითა ოდენ შევძრწუნდით, რაჲმე ვჰყოთ, ოდეს ჭეშმარიტად მოიწიოს, ოდეს ყოველნივე ადამიანნი ერთად შეკრბენ, ოდეს ანგელოსნი და ანგელოსთ მთავარნი განწყობილ იყვნენ, ოდეს საყვირთა მათ საშინელთა სცემდენ და მკუდარნი აღსდგებოდენ, რომელნიმე აღიტაცებოდენ ღრუბლითა და რომელნიმე დაშთებოდენ! ოდეს წიგნი იგი მატიანენი განეხმოდენ და საქმენი  კაცად კაცადისანი წამოდგებოდენ და მდინარე ცეცხლისა დიოდეს, ვითარცა  პეტრე მოციქული იტყვის: „ცანი მძაფრიად წარხდენ და წესნი იგი დაიწვნენ და დაზულენ  და ქვეყანა და მას შინა საქმენი დაიწვნენ”(2 პეტ. 3,11).

მაშინ მეუფე ყოველთა და ღმერთი  იესო ქრისტე დიდებითა დიდითა დასჯდეს საყდართა მათ შესაძრწუნებელთა და მართალნი დასდგენ მარ­ჯვენით მისსა და საწყალობელთა ცოდვილთა მარცხენითი იგი ნაწილი ჰხუდეს. და მერმე დასჯილნი წარივლინნეს ცეცხლად საუკუნოდ.

ვაჲმე ! ვაჲმე! დაღაცათუმცა ცეცხლად არა მივივლინებოდეთ : ესე მებრ, რომელ ესოდენისა მის დიდებისა და ბრწყინვალებისაგან განცვივენით  შეურაცხად, რაზომ დიდი და მწარე სატანჯველი არს .

ხოლო ოდეს ამას  ყოველსა ზედა, ბნელსაცა მივეცემოდეთ გარესკნელსა და ღრჭენასა კბილთასა და საკრველთა განუხსნელთა და მატლსა დაუძინებელსა და ცეცხლსა დაუშრეტელსა და ჭირსა მიუთხრობელსა. ვაჲმე! ვაჲმე! რაჲ ვჰყოთ, ოდეს ენანი ჩვენნი შეიწვებოდენ , ვითარცა მდიდრისა მის? ვჰგოდებდეთ და არავინ ისმენდეს, სულთ ვითქმიდეთ და ვიღრჭენდეთ კბილთა და არავინ მოგვხედვიდეს, აქა და იქი ვხედვიდეთ და ნუგეშინისცემაჲ არასადა  იყოს. ჵ, გლახაკთა  და საწყალობელთა, რომელნი ამას ჭირსა მივეცნეთ.

აჰა, საყვარელნო, გევედრები და გლოცავ, პირველ დღისა  მის მოწევნადმდე, შევიწყალნეთ სულნი ჩვენნი, რამეთუ აწ გვაქვს ჟამი სინანულისა, დავსცხრეთ ცოდვისაგან და ვიქმოდეთ სათნოებასა. მოვიძულოთ ანგაჰარებაჲ და შევიყვაროთ  მოწყალებაჲ, ვისმინნეთ ჴმანი გლახაკთანი, რათა შესმენილ იქმნეს ვედრებანიცა ჩვენნი წინაშე ღმრთისა. და ნუ უგულებელს ვჰყოფთ ქვრივთა და ობოლთა, რათა არცა ჩვენ უგულებელს ვიქმნეთ მსაჯულისა მიერ მართლისა.

და, ესრეთ აქა სათნოებითა შემკობილნი, მუნ წარმოუდგეთ გვირგვინითა ბრწყინვალითა წინაშე საყდარსა ქრისტესსა და გვესმას ჴმა მისი ტკბილი და ყოვლად საწადელი, ვითარმედ: „მოვედით კურთხეულნო მამისა ჩემისანო და დაიმკვიდრეთ თქვენთვის განმზადებული სასუფეველი”[მთ. 25,34], რომელსა ღირსმცა ვართ ყოველნი მიმთხვევად მადლითა და კაცთმოყვარებითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა თანა მამასა ჰშვენის დიდება სულით წმიდითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე.

სწავლა 100

საშინელისა მისთვის სასჯელისა

ჵ, ჩემდა დღისა მისთვის საშინელისა! ჯერ იყო ჩვენდა, საყვარელნო, სიხარული , ოდესმცა შემოვიდა მის დღისა ხსენებაჲ. ხოლო აწ ჩვენ, სიმრავლისაგან ცოდვათა ჩვენთასა უფროსად მწუხარე და მჭმუნვარე ვიქნებით, ოდეს ვახსენოთ იგი, ანუ თუ მე  შემემთხვევის ესე, ხოლო თქვენ მოხარულ ხართ ხსენებითა მისითა.

ესე უწყი, ვითარმედ ოდეს სიტყვანი ესე მესმოდინ, ძრწოლა შემედვის და მწარედ ვჰგოდებ, და სიღრმეთაგან  გულისად  სულთ ვითქუამ, რამეთუ უწყი, ვითარმედ: არა მაქვს ნაწილი მათთანა, რომელთა შეჰკრებენ ანგელოსნი და რომელთა ღრუბელნი აღიტაცებენ, არამედ სხუათა მათ თანა ზიარ ყოფად ვარ, რომელნი იხსენებიან  სულელთა მათ თანა ქალწულთა, და მონისა მის, რომელმან დაფლა ქანქარი უფლისა თვისისა, და სხუათა მათ თანა ცოდვილთა.

ამისთვის ვიგლოვ  და ვსცრემლოჲ, ოდეს მოვიხსენო, თუ რაბამისა დიდებისაგან გამოვარდებით  ჩვენ ცოდვილნი და ვითართა  კეთილთა და საშვებელთაგან საუკუნეთა და წარუალთა, მცირედისა და უნდოჲსა შრომისათვის.

რამეთუ უკეთუმცა ჭირი დიდი გვიხმდა, და სჯულიმცა მძიმე დადებულ იყო, ჯერ იყო ეგრეთცა დადებაჲ თავისა თვისისა  სიკუდილად და არა გამოხვებად დიდებისა მისგან. გარნა ვსთქუა, თუ გვაქვნდა  მცირედ რაჲმე მიზეზი, რათამცა ვსთქუთ, თუ: „ფრიადი იგი სიმძიმე და სიძნელე ვერ მოვითმინეთ, რამეთუ შრომა  დიდ იყო და ჟამი გრძელ და ტვირთი მძიმე.“ მიზეზი  ესე არა რაჲმე არს, გარნა ვსთქუათ  თუ მცირედ რაჲმე სიტყვა გვეპოებოდა

ხოლო ესევითარი  სიტყვა და მიზეზი არარაჲ გვეპოების. და ესე არს მწარე და ძნელ. და ამას საქმესა ეგულების უძვირეს გეენიისა  წერტაჲ  მაშინ გულთა ჩვენთა. ოდეს მცირედისა ჟამისათვის და კნინოდენისა  შრომისათვის, სასუფეველი ცათა დაგვჭირდეს და კეთილნი იგი გამოუთქმელნი და მოუგონებელნი. რამეთუ ნამდვილვე ჟამი მცირე არს და მოკლე, და შრომა კნინოდენი და ფრიად მსუბუქი . ხოლო ჩვენ დახსნილ ვართ და სრულიად ქვე მწოლარე.

ჵ, კაცო!  მოღვაწება შენი ქვეყანასა ზედა არს და გვირგვინი – ცათა შინა. ჭირი შენი კაცთა შორის არს და პატივი – ღმრთისაგან. სრბაჲ შენი ორ დღე არს და სასყიდელი – საუკუნეთა მათ დაუსრულებელთა. ბრძოლა ჴორცითა ამით განხრწნადითა არს და ნიჭი  იგი – უხრწნელ და წარუვალ.

აწ უკუჱ, დაღაცათუ ქრისტესთვის არა ვინებოთ მოღვაწებაჲ, თავთა თვისთათვის  იგივე შეგვემთხვევის, რამეთუ დაღაცათუ ქრისტესთვის არა თავს იდვა სიკუდილი, თვით ბუნებით სიკუდილი თანაგაძს. უკეთუ ქრისტესთვის არა დაუტევნე საფასენი მცირედღა, და უნებლიეთ დაუტეო ყოველივე და ცალიერი  განხვიდე.

აწ უკუჱ სახიერი იგი და ტკბილი უფალი მას ეძიებს შენგან, რომელსა იგი თვინიერ ნებისა  შენისა სიკუდილი მიგიღებს და მას გენუკვის  ნებსით თქმად , რა იგი უნებლიეთცა შემთხვევად არს შენდა. ამას ოდენ გეტყვის, რათა უნებელი იგი თანანადები ნებსით ჰქმნა მისისა სიყვარულისათვის.

ხედავაა, ძმაო, ვითარ  ადვილ არს ღვაწლი ესე და ტვირთი ესე მსუბუქ? რომელი იგი უეჭველად შემთხვევად არს შენდა, იგი ნებსით ჰქმენ ჩემ­თვისო, გეტყვის ტკბილი იგი  და სახიერი მეუფე, და კმა არს ესე ჩემდა მორჩილებად. რომელი ეგე  სხუასა ავასხებ  საფასესა, მე მავასხე და აღნადგინებითა ფრიადითა მოგცე. ჴორცთა მაგათ, რომელთა სხუასა დაამონებ, მე დამამონე და შრომაჲ შენი არა იქმნას ცუდ, რამეთუ გძლევ შენ ფრიად ნაცვლისა გარდახდითა.

აწ, საყვარელო, ესე სიტყვანი მეუფისანი ყურად იხვენ და გულისჴმა ჰყავ. რაჲ არს ესე, რომელ ყოველსა საქმესა ზედა მას პატივ სცემ, რომელი უმეტესსა მოგცემდეს, გინათუ Iსესხება იყოს, გინათუ IIვაჭრობაჲ, გინათუ IIIმხედრობაჲ.

Iუკეთუ სესხება იყოს , რომელი უმეტესსა ვახშსა მოგცემდეს, მას ავასხებ; IIუკეთუ ვაჭრობა იყოს, რომლისაგან უმეტესი შეგეძინებოდეს, მას ეზავები; IIIუკეთუ მხედრობა იყოს, რომელიცა უხვი და კეთილად მიმნიჭებელი მეფე იყოს , მას შეეწყნარები .

ხოლო ქრისტე, უმეტეს ყოველთასა მოგცემს კეთილთა მათ მოუგონებელთა, მცირედისა და არარაჲსა შრომისა წილ, და უნდოჲსა წარსაგებელისა წილ. არა გთნავსა სესხებაჲ ესე, გინა ვაჭრობაჲ, გინა მხედრობა მისი? რაჲ არს ესე სისულელე და რაჲ არს ესე უგუნურებაჲ!

კვალად გეტყვის ტკბილი უფალი: „რაჲსათვის ქვე  დაჰფლავ საფასესა შენსა და მიწასა არწმუნებ საუნჯესა შენსა? მომეც მე ნამარხევად , არა მე სარწმუნო ვარა, ვიდრე ქვეყანაჲ? მან მრავალგზის არცათუ ნამარხევი იგი მოგცის, ხოლო მე ნამარხევიცა აღნადგინებითურთ მოგცე, და რომელ მე მარწმუნე, ამის ჯერისათვის დიდი კეთილი გიყო, რამეთუ რომელთაცა მე გამომირჩიონ, დიდად შევიყვარებ მათ.

აწ უკუჱ ჩემდა მომართ დასდევ ნაწილი შენი და რაჲსაცა იქმოდე, ჩემ მიერ ჰქმენ  და ნეტარ იყოს შენდა. უკეთუ  სესხებაჲ გნებავს, მე მავასხე; უკეთუ შენებაჲ გნებავს, ჩემსა ნაწილსა შინა აღაშენე, მე მიგცე ადგილი უსასყიდლოდ; უკეთუ სამკაული გნებავს, ჩემი  მიიღე; უკეთუ საჭურველი გიხმს, ჩემი შეიმოსე; უკეთუ შიშველ ხარ, ჩემი შთაიცუ; უკეთუ საზრდელი გიხმს, ჩემსა ტაბლასა მოვედ; უკეთუ სლვაჲ გნებავს, ჩემსა გზასა ვიდოდე; უკეთუ სამკვიდრებელსა ეძიებ, მე დაგიმკვიდრო; უკეთუ მამული გნებავს, ქალაქსა მას მოიგე, რომლისა ჴელოვანი და მაშენებელი მე ვარ. რამეთუ მე, რომელსაცა მოგცემ, სასყიდელსა არა ვეძიებ, არამედ უფროსღა სასყიდელი მიგცე. ამისთვის  მებრ, უკეთუ ყოველი ჩემი იხმარო, და სხვისა არავისი იქმნა მოქენე.

ამის სიყვარულისა უმეტესი რაჲ ეგების , ჵ, კაცო! მე გექმნა მამაჲ, მე ძმაჲ, მე სიძე უხრწნელებისა, მე მეგობარ სარწმუნო, მე სადგურ , მე სამკაულ, მე საფასე, მე საფუძველ. რაჲცა გნებავს , ყოველი კეთილი გეპოვოს  ჩემთანა.

ნუ სადა იჭირვი. მოვედ ჩემდა, მე განგისვენო, მე შენთვის მონებად  მოვედ, მე შეგიყვარე, მე ასოდ ჩემდა გიწოდე და ძმად  და დად და დედად. მე შენთვის დავგლახაკენ, შენთვის ჯვარსა ვეცვი , შენთვის სიკუდილი თავს ვიდევ, და საფლავსა დავიდევ, მე აღგადგინე ქვესკნელით ზეცას. შენთვის მეოხ ვარ მამისა მიმართ. ქვეყანად  შენთვის მოვედ, მამისა მიერ, შუამდგომელად.

აწ უმეტესი ამისი რაჲ გიხმს, ანუ რაჲსათვის მელტვი  მე, რომელმან ესრეთ შეგიყვარე? რად დამიტეობ  მე და სოფელსა ამას ჰმონებ შრომითა და უბადრუკებითა? რაჲსათვის ჭურსა განხვრეტილსა შთაასხამ? რამეთუ ესრეთ არს, რომელი სოფელსა ამას ჰმონებდეს. რაჲსათვის ცეცხლად შთააბნევ შრომათა შენთა? რაჲსათვის ჰაერსა სცემ? რაჲსათვის ამაოდ ჰრბი? არა ყოვლისავე ჴელოვნებისა აღსასრული არსაა ? ჰე, ჭეშმარიტად!

აწ უკუჱ მიჩვენე შენცა შრომათა მათ და რუდუნებათა  სოფლიოთა აღსასრული . გარნა ვერარაჲ ძალგიძს ჩვენებად, რამეთუ „ამაოება ამაოებისა – ყოველივე ამაო არს”[ეკლ. 1,2]. ხოლო უკეთუ ჩემთანა დასდვა ნაწილი შენი, და ჩემთვის იყოს შრომა შენი, მიგცე შენ სამკვიდრებელად სასუფეველი ცათა და ჰსუფევდე ჩემთანა საუკუნეთა მათ დაუსრულებელთა.“

ძმანო ჩემნო საყვარელნო, არა გესმისაა  სიტყვანი ესე უფლისანი? ჭეშმარიტად, ამას ყოველსა მეტყვის ჩვენ და ფრიად უმრავლესსა. უკეთუ ვისმინოთ მისი, ნეტარ იყოს ჩვენდა; უკეთუ ურჩ ვიქმნეთ, ვაებაჲ საუკუნო მოგვეცეს.

ეჰა, საქმე ღირსი მრავლისა ცრემლისა და გოდებისა, რომელ საძაგელებაჲ ამის სოფლისა და გულისთქმანი ბილწებისანი, საწადელ არიან ჩვენდა, ვიდრეღა კეთილნი იგი საუკუნენი!

განვიდეთ, ჵ, კაცო , სამაროვანად  , მიჩვენე მამა შენი და დედა შენი, ანუ სხუა თვისთაგანი. გულისჴმა ჰყავ, რამეთუ შენცა ეგრეთვე ყოფად ხარ შემდგომად მცირედისა! სადა არს აწ, რომელი იგი ოქროჲთა შემკულ  იყო და ოქროქსოვილი ემოსა? რომელი იგი ეტლთა ზედა ოქრო ქანდაკებულთა ამხედრებულ იყო და მხედრობა  ათასეული წინაშე უვიდოდა? და ქადაგნი შეასხმიდეს, რომელთამე სცემდა, რომელთამე მოსწყვედდა, რომელთამე შეაწყუდევდა, სხუათა ანიჭებდა, სხვათა ადიდებდა და სჩნდა, ვითარცა მპყრობელი სოფლისა.

აწ შთახედეღა საფლავსა მისსა და მიჩვენე დიდება მისი. ვერარასა  ვხედავ, გარნა მატლთა და წუთხსა , ძვალთა და ნაცარსა და მტვერსა! იგი ყოველივე  დიდება აჩრდილი  იყო და წარხდა, ზღაპარი იყო, და  საკიცხველ იქმნა. ჰე , თუმცა აქამომდე იყო სიძნელე მათი, ამაოება ოდენ და დავიწყებაჲ.

ხოლო უძვირესი ესე არს, რომელ დიდება იგი და პატივი და შვება და ბრწყინვალება აჩრდილი იყო და განქარდა. ხოლო მათ  მიერ შემოსრული იგი სულთა შინა ჩვენთა  ცოდვაჲ, არა აჩრდილებრ განქარდების, არცა დაივიწყების, არამედ ჩვენთანა ჰგიეს საუკუნესა მას და გამოსცხადდებიან წინაშე ქრისტესა: მტაცებლობანი ჩვენნი და ანგაჰარებანი , სიძვანი და მრუშებანი და სხუანი იგი ბოროტნი, ყოველივე განცხადებულად აღწერილნი წარმოსდგენ წინაშე ჩვენსა.

რომლითამე თუალითა მივხედნეთ უფალსა ჩვენსა იესო ქრისტესა? რამეთუ წარდგომა გვიხმს წინაშე საყდრისა მის საშინელისა და შესაძრწუნებელისა, და ყოველთავე  საქმეთა ჩვენთა გამოძიება ყოფად არს გამოწვლილვით, ჭეშმარიტებით და მართლმსაჯულობით .

აწ უკუჱ, საყვარელნო, ესე  ყოველი გულისჴმა ვჰყოთ და სინანულითა განვიბანნეთ ცოდვანი ჩვენნი, რათა  არა სირცხვილეულ ვიქმნეთ წინაშე ღმრთისა და ანგელოსთა და კაცთა, არამედ კადნიერებით წარმოუდგეთ საყდარსა  ქრისტესსა.

ჰე, გევედრები, ძმანო, მოვიგნეთ კეთილნი საქმენი, ვიღვაწოთ  დამარხვად, რა იგი გვამცნო უფალმან, რათა იყოს იგი ჩვენთანა, ვითარცა აღუთქუა მოციქულთა, ვითარმედ : „აჰა, ესერა მე თქვენთანა ვარ ყოველთა დღეთა და ვიდრე აღსასრულადმდე სოფლისა”(მთ. 28,20).

ჵ , უფალო იესო ქრისტე, ღმერთო ჩვენო, მეუფეო სახიერო და კაცთმოყვარეო, ნუ განმეშორები ჩვენგან, ნუცა დამიტევებ, ნუცა  დაგუაგდებ  ჩვენ, არამედ ჩვენთანა ჯერიჩინე მარადის ყოფად და შენ სუფევდე ჩვენ ზედა.

აღხოცენ  ჴელით წერილნი ცოდვათა ჩვენთანი, გვიხსენ მძლავრებისაგან ეშმაკისა, მყვენ ჩვენ მუშაკ წმიდათა მცნებათა შენთა, წარმიძეღუ ქმნად ყოვლადწმიდასა ნებასა შენსა და  ღირს გუყვენ ყოველნი მარჯვენით შენსა დგომად დღესა მას სასჯელისასა და ღრუბლითა აღტაცებად, რათა მივემთხვივნეთ კეთილთა  მათ, მოუგონებელთა და გამოუთქმელთა ზეცისა სასუფეველსა .

რამეთუ შენ ხარ „რომელსა გნებავს ყოველთა კაცთა ცხოვრება და მეცნიერებასა ჭეშმარიტებისასა  მოსლვა“(1 ტიმ. 2,4) და შენი არს სუფევა, ძალი და დიდება, და შენდა ჰშვენის ყოველი პატივი, მადლობა და თაყვანისცემა თანა დაუსაბამოთ მამით შენით და  ყოვლადწმიდით, სახიერით და ცხოველსმყოფელით სულითურთ აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ!

შესხმა და ვედრება

წმიდისა მამისა ჩვენისა იოანე ოქროპირისა

ჵ, ყოვლადსაწადელო წმიდაო მამაო იოანე ოქროპირო, ოქრო სიტ­ყვაო, ოქროს მდინარეო, ოქროს წყაროო, ოქროვანითა სწავლითა შენითა მომრწყველო  ყოვლისა სოფლისაო, ოქროსა ჴმაო, სინანულისა ქადაგო, ოქროსა ნესტო, ჴმატკბილად მეტყველო, ოქროსა ქნარო პირმეტყველთა ცხოვართაო.

გევედრებით, წმიდაო მამაო, განამტკიცენ ეკკლესიანი, განაშვენე მღუდელობაჲ, განაბრწყინვე მეფეობაჲ, განაძლიერე მხედრობაჲ, განანათლე მართლმადიდებლობაჲ.

ხოლო სწავლისა შენისა მოსურნეთა მოგვფინე მადლი ლოცვათა შენთა და მოგუმადლე აღსრულება  ღმრთივშვენიერთა ქადაგებათა შენთა , რათა შენ მთესველი და ჩვენ მუშაკნი ერთბამად ვიხარებდეთ სასუფეველსა ღმრთისასა. რამეთუ მამასა ჰშვენის დიდება, ძესა მადლობა და სულსა წმიდასა თაყვანისცემა, პირველ საუკუნეთა  აწ და უკუნისამდე, ამინ!